• ۲۵ تیر ۱۴۰۰ - ۱۰:۰۹
  • کد خبر: 125507
یزدان پناه

گرچه «مالیات تورمی» توسط بسیاری از دولت‌ها به کار گرفته می‌شود، ولی از جنبه‌های گوناگون مورد نقد قرار گرفته است.

احمد یزدان پناه در آخرین شماره از یادداشت‌های خود که پیرامون مالیات تورمی و نقش دولت ها در آن به نگارش درآورده بود، به دو نقد که از سوی دولت‌ها درباره مالیات تورمی مطرح می‌شود، پرداخته و نوشته است:

اولین انتقاد از آنجا ناشی می‌شود که وقتی دولت ها این روش ساده و آسان را برای تأمین منابع مالی کسر بودجه خود یاد گرفتند، دیگر اشکال کسب درآمد سخت تر و درست و حسابی تر و پایدارتر مثل مالیات واقعی را فراموش می کنند. به این رفتار در اقتصاد، قدیم تر ها «مخاطرات اخلاقی» و امروزه «کژ منشی» (moral hazard) گفته می شود. خطر بزرگی که این چنین رفتاری دارد آنست که جامعه را از فرصت اجرای برنامه های مخارج عمومی بر پایه بکارگیری از منابع مستحکم و پابرجا محروم می سازد. با یک مثال معلمی شاید مطلب کمی روشن تر شود.

سرنوشت ناگواری را که دولت ها در بکارگیری مالیات تورمی برای خود و جامعه رقم می زنند مانند وضع برخی دانشجویان و دانش آموزان است که با کژ منشی در شرایط بحرانی کرونایی امتحانات خود را با تقلب قبول شده اند (شبیه استفاده دولت ها از مالیات بر تورم در شرایط سخت تورمی) و چون روز امتحان حضوری می رسد و باید بر مبنای توانمندی خود به سئوالات امتحانی پاسخ دهند می بینند عاجز و ناتوان هستند! دولت ها هم با عادت به منابع سهل الوصول وقتی قرار است از عهده مخارج طرح های زیربنایی چون آب و برق برآیند عجز خود را به نمایش می گذارند!

دومین نقد، از ناحیه مصیبت ها و بلاهایی که تورم برای جامعه به بار می آورد مطرح می شود که می توان آنها را به طور خلاصه چنین فهرست کرد:

•     تورم باعث می شود سیستم بازار از انجام مهمترین وظیفه خود یعنی «تخصیص منابع» که بر پایه سیگنال ها و علائمی که قیمت ها به جامعه یعنی به تولیدکنندگان و مصرف کنندگان می دهند، عاجز شود. چرا چنین می‌شود؟ چون تورم یعنی افزایش سطح عمومی قیمت ها و جامعه با افزایش قیمت تمامی کالاها و خدمات مواجه می شود، در صورتیکه آنچه برای تخصیص منابع لازم داریم تغییرات «قیمت نسبی» است (نه مطلق، مثل نسبت قیمت مرغ به قیمت بنزین)، به عبارت دیگر، بالا رفتن قیمت یک کالا بایستی با کاهش قیمت کالای دیگر به همان اندازه جبران شود.( به سازکار بازارو رابطه معکوس قیمت یک کالا با مقدار تقاضا شده آن توجه کنید) 

•    تورم به مثابه یک مالیات بر روی صادرات مانع رونق آن می شود. همزمان، تورم، مثل یارانه ای برای واردات عمل کرده و موجب تشویق آن می گردد. نتیجه پایانی آن است که کشور با کمبود مزمن ارز مواجه شده و فشار تقاضای پول خارجی در مقابل پول داخلی، ارزش پول ملی را با سقوط روبرو می سازد.

    تورم، همچنین، برای پس انداز کنندگان همچون یک مالیات و برای قرض گیرندگان همچون یک یارانه (سوبسید) عمل می کند. این امر وقتی رخ می دهد که نرخ بهره یا سود در بازار با نرخ تورم تعدیل نشود. یعنی وقتی که تفاوت نرخ بهره اسمی یا پولی و نرخ تورم (و درست تر «تورم انتظاری») منفی شوند. در واقع پس انداز کنندگان جریمه شوند، یعنی پس انداز کنندگان در می یابند که ارزش واقعی ایثار آنها در مقابل چشم پوشی از مصرف حال، کاهش یافته و در حالی که برای قرض گیرندگان در شرایط تورمی معکوس عمل کرده است.

•    تورم، موجب می شود که تغییرات نامطلوبی در ساختار دارایی های مردم به نفع دارایی های غیر مولد رخ دهد. مثل گرایش مردم به خرید یا سرمایه گذاری در زمین و مستغلات، طلا و سکه و ارز، و موجب دلسردی آنها از سرمایه گذاری در دارایی های مالی که بیشتر مورد نیاز کشور هستند مثل بازار سرمایه شود. این وقتی رخ می دهد که نرخ بهره و سود «حقیقی» منفی شده است. یعنی نرخ تورم از نرخ اسمی سود یا بهره بالاتر زده است و نرخ تورم در نرخ سود لحاظ نمی شود. لذا مردم از دارایی های «مالی» که ارزش آنها به دلیل تورم کاهشی است بسوی دارایی های «واقعی» که می توانند از ارزش پول آنها در مقابل تورم محافظت نمایند، یعنی ارزش آنها بالارونده اند، رو می آورند.

•    تورم، وضعیت بدی را برای اقشار آسیب پذیر که قدرت چانه زنی کمی دارند و صدایشان در قیل و قال جامعه پر شکایت به گوش کسی نمی رسد مثل بازنشستگان، زنان سرپرست خانوار و غیره رقم می زند. این وضع به اعتراضات و تنش های اجتماعی منجر می شود.

•    تورم همچنین هزینه تولید کالا و خدمات بنگاه ها را به دلیل افزایش قیمت نهاده ها و دستمزدها بالا می برد و این امر بر «مزیت نسبی» و مهمتر از آن بر «مزیت رقابتی» کشور لطمات زیانبار زیادی وارد می آورد.

•    تورم، فشارهای بیشتری را نیز به دلیل افزایش مخارج جاری، که از بالا رفتن قیمت نهاده ها و حقوق ها ناشی می شود، بر بودجه دولت ها تحمیل می کند.

بحث کمی طولانی شد. اجازه دهید با یک کلمه از یکی از معماران معجزه اقتصادی سنگاپور آن را پایان دهیم: «ما به دولت هایمان در همان ابتدای کار نقشه راه را تفهیم می کنیم که خلق ثروت از طریق همت و سخت کوشی ها و بالا بردن دانایی ها و توانایی ها و مهارت های مردم همراه با عقلانیت سیاستهای پولی و مالی به دست می آید، نه از طریق خلق پول و اعتبار توسط بانک مرکزی.»

دکتر احمد یزدان پناه / عضو هیات علمی دانشگاه الزهرا (س)

منبع: ایبِنا 

ارسال نظر

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 15 =