نقش بازار سرمایه در شرایط تعلیق اقتصادی

به گزارش ایبنا به نقل از روزنامه ایران، حسین عبده تبریزی، پیشکسوت بازار سرمایه، در همایش «فرصت‌های تأمین مالی از طریق بازار سرمایه در وضعیت رکود و انتظار» با توصیف شرایط کنونی اقتصاد ایران، تأکید کرد که اقتصاد کشور نه در وضعیت رکود معمول و نه در یک بحران کوتاه‌مدت، بلکه در شرایطی عمیق‌تر با عنوان «تعلیق» قرار دارد. به گفته او، تعلیق به معنای از کار افتادن سازوکار‌های عادی تصمیم‌گیری اقتصادی است؛ وضعیتی که در آن افق سرمایه‌گذاری کوتاه می‌شود، محاسبات ریسک اعتبار خود را از دست می‌دهد و فعالان اقتصادی تصمیم‌های بزرگ را به تعویق می‌اندازند. در چنین فضایی، منطق بقا جایگزین منطق بهینه‌سازی می‌شود. عبده تبریزی نشانه‌های این وضعیت را کاملاً عینی دانست و گفت: «افزایش تمایل مردم به نگهداری دارایی‌های امن مانند طلا و ارز، ناتوانی بانک‌ها در اعطای تسهیلات مؤثر، عقب‌نشینی دولت از نقش حمایتی به دلیل کسری بودجه مزمن و حتی کاهش فعالیت ابزار‌های نوین مالی مانند لنتک‌ها و صندوق‌های تأمین مالی جمعی، همگی بیانگر شکل‌گیری یک «فضای ایست» در اقتصاد هستند؛ فضایی که در آن تحرک اقتصادی به حداقل می‌رسد. او در تشریح نقش بازار سرمایه در چنین شرایطی تأکید کرد که بازار سرمایه قادر به انجام معجزه نیست، اما می‌تواند نقش «طراح» را ایفا کند. به باور او، مزیت اصلی بازار سرمایه نسبت به بانک‌ها و دولت، نه در حجم منابع، بلکه در انعطاف‌پذیری ابزار‌های مالی است. این بازار می‌تواند با طراحی ابزار‌های نوین، بخشی از نقدینگی سرگردانی را که امروز به سمت دارایی‌های غیرمولد می‌رود، به سمت تولید هدایت کند؛ مشروط بر آنکه بتواند بازدهی و امنیت ذهنی قابل رقابت برای سرمایه‌گذاران ایجاد کند. عبده تبریزی در این میان، بورس کالای ایران را نهادی کلیدی دانست و گفت، بورس کالا می‌تواند نقشی فراتر از یک بازار خام‌فروشی ایفا کند. به گفته او، این بورس ظرفیت آن را دارد که تولید فلزات و مواد معدنی را به ابزار‌های مالی تبدیل کند و به پلی میان نیاز بنگاه‌ها به نقدینگی و نیاز سرمایه‌گذاران به حفظ ارزش دارایی تبدیل شود. در بخش پایانی سخنان خود، عبده تبریزی بزرگ‌ترین اصلاح نهادی برای خروج از وضعیت تعلیق را «مردمی‌سازی واقعی» صنعت نفت و گاز دانست. او پیشنهاد داد شرکت ملی نفت ایران به یک هلدینگ بزرگ سهامی عام با مالکیت شفاف تبدیل شود و سهام آن به‌صورت عادلانه میان مردم توزیع شود. به گفته او، در چنین مدلی، نمایندگان واقعی مردم در هیأت‌مدیره درباره قیمت‌گذاری، مصرف و صرفه‌جویی تصمیم‌گیری خواهند کرد و تمرکز مالکیت و ابهام مسئولیت که منشأ بسیاری از کشمکش‌های اقتصادی امروز است، از میان خواهد رفت. عبده تبریزی تأکید کرد، اگر تجربه‌هایی مانند سهام عدالت با طراحی و مدیریت صحیح اصلاح شوند، این مسیر می‌تواند یکی از مهم‌ترین اصلاحات نهادی اقتصاد ایران باشد و اقتصاد نفتی را از مالکیت دولتی به مالکیت مردمی منتقل کند.