سخنان همتی در جمع کار آفرینان
آلبرت بغزیان، اقتصاددان، در گفتوگو با خبرنگار ایبنا با اشاره به ابلاغ دستورالعمل گواهی سپرده مدتدار ارزی ویژه سرمایهگذاری خاص از سوی بانک مرکزی، اظهار کرد: بانک مرکزی با ابلاغ این دستورالعمل به دنبال جذب ارز مردم و سرمایهگذاری منابع ارزی جمعآوریشده در پروژههای ارزی است تا از محل این پروژهها ارز وارد کشور شود و در نهایت سود سرمایهگذاری نیز به صورت ارزی پرداخت شود.
وی افزود: اگر بخواهم عنوانی برای این سیاست انتخاب کنم، میتوان گفت این گواهی در واقع ابزاری برای جذب سپردههای ارزی مردم است؛ البته باید دید این سیاست تا چه اندازه میتواند اعتماد مردم را جلب کند و منابع ارزی موجود در دست آنها را به سمت فعالیتهای مولد هدایت کند.
بغزیان با بیان اینکه پیش از این نیز بارها موضوع جذب ارزهای در اختیار مردم مطرح شده است، گفت: همواره این سؤال وجود داشته که چگونه میتوان ارز و سرمایهای را که در اختیار مردم قرار دارد، جذب کرد. افزایش نرخ سود بانکی یکی از راهکارهایی بوده که در مقاطع مختلف مورد توجه قرار گرفته است، اما زمانی که قیمت سایر کالاها و داراییها افزایش پیدا میکند، مردم معمولاً به سمت بازارهای موازی حرکت میکنند.
این اقتصاددان ادامه داد: در دورههای گذشته نیز تجربه سپردههای ارزی را داشتهایم. زمانی اعلام شد مردم میتوانند سپرده ارزی افتتاح کنند و در صورت نیاز، در داخل یا حتی خارج از کشور از آن استفاده کنند و بانک نیز ارز آنها را به صورت اسکناس پرداخت خواهد کرد. اما در عمل، مواردی پیش آمد که فرد برای استفاده از منابع خود در خارج از کشور با مشکل مواجه شد و حتی در داخل کشور نیز هنگام برداشت از حساب ارزی، معادل ریالی آن با نرخی که مورد قبول سپردهگذار نبود، پرداخت شد.
وی تصریح کرد: همین اتفاق باعث شد بخشی از مردم نسبت به سپردههای ارزی و وعدههایی که در این زمینه داده میشود، بیاعتماد شوند؛ بنابراین اکنون که بانک مرکزی مجدداً ابزار گواهی سپرده ارزی را مطرح کرده، مسئله اصلی این است که آیا تضمینهای لازم برای بازپرداخت اصل و سود منابع ارزی مردم وجود دارد یا خیر.
بغزیان با اشاره به افزایش تمایل مردم به نگهداری داراییهایی غیر از ریال، گفت: مردم لزوماً به این دلیل به سمت دلار و طلا نرفتهاند که این داراییها را دوست دارند، بلکه در بسیاری از موارد به دنبال حفظ قدرت خرید خود در برابر کاهش ارزش پول ملی هستند.
وی افزود: فردی که نگران کاهش ارزش ریال است، نمیتواند با ریال خود کالاهایی مانند لبنیات یا قطعات و لوازم مورد نیاز تولید را برای مدت طولانی ذخیره کند؛ بنابراین ممکن است به سمت دلار، طلا، خودرو، مسکن و سایر داراییها برود.
این اقتصاددان ادامه داد: اگر دولت و بانک مرکزی بتوانند سازکاری ایجاد کنند که مردم بدون نگرانی، ارز خود را در اختیار سیستم بانکی قرار دهند و در زمان سررسید، اصل ارز خود را به صورت ارزی دریافت کنند، این اقدام میتواند بخشی از منابع ارزی را از بازارهای غیرمولد خارج کرده و وارد چرخه اقتصادی کند.
بغزیان با اشاره به شرایط بودجهای دولت اظهار کرد: یکی از مشکلات دولت در شرایط فعلی، فشارهای بودجهای است که بخشی از آن نیز تحت تأثیر کمبود منابع ارزی و شرایط ناشی از جنگ قرار گرفته است. اگر قرار باشد کسری بودجه از مسیرهای پولی و افزایش بدهی به بانک مرکزی تأمین شود، میتواند پیامدهای تورمی داشته باشد؛ بنابراین ممکن است سیاستگذار به دنبال جذب بخشی از منابع ارزی مردم از طریق ابزارهایی مانند گواهی سپرده ارزی باشد.
وی تأکید کرد: صرف ایجاد عنوان جدیدی به نام «گواهی سپرده ارزی» کافی نیست. باید مشخص باشد این ابزار دقیقاً چه تفاوتی با سپرده ارزی دارد و مهمتر از آن، تعهد بانک و بانک مرکزی در قبال سپردهگذار چیست.
بغزیان ادامه داد: برای مثال، اگر فردی ۲۰۰ هزار دلار داشته باشد و بخواهد آن را در قالب این گواهی سپرده کند و در ازای آن سود ارزی دریافت کند، باید مشخص باشد که بانک در زمان سررسید دقیقاً چه چیزی را به او بازمیگرداند. آیا اصل سرمایه به صورت ارز پرداخت میشود یا معادل ریالی آن؟ اگر قرار است ارز پرداخت شود، آیا سپردهگذار میتواند اسکناس خود را دریافت کند یا محدودیتهایی برای برداشت و انتقال آن وجود خواهد داشت؟
وی گفت: همچنین باید مشخص شود آیا برای سپردهگذاری ارز سقف یا محدودیتی وجود دارد و آیا سپردهگذار باید درباره منشأ ارز خود توضیح دهد یا خیر. مسئله مهم دیگر، تضمین بازپرداخت اصل و سود سپرده است. اگر در قرارداد بهصراحت نوشته شود که بانک اصل ارز را به صورت ارزی به سپردهگذار بازمیگرداند و سود نیز ارزی پرداخت میشود، طبیعتاً جذابیت این ابزار افزایش پیدا میکند؛ اما همچنان این سؤال وجود دارد که در عمل و زمان سررسید، آیا این تعهد به طور کامل اجرا خواهد شد یا خیر.
وی تصریح کرد: اگر دولت و بانک مرکزی واقعاً به دنبال جذب ارزهای موجود در دست مردم هستند، باید اعتماد ایجاد کنند. نمیتوان انتظار داشت فردی که برای حفظ ارزش دارایی خود دلار خریداری کرده، آن را در اختیار بانک قرار دهد، اما در زمان سررسید با این پاسخ مواجه شود که امکان پرداخت اسکناس وجود ندارد یا منابع به صورت ریالی تسویه خواهد شد.
بغزیان با اشاره به ابزارهای ارزی و اوراق مبتنی بر ارز در سایر کشورها گفت: کشورهایی مانند چین، هند، امارات و عربستان بخشی از ذخایر خود را در اوراق خزانهداری آمریکا نگهداری میکنند. دلیل این اقدام نیز دریافت سود مشخص و مدیریت ذخایر در چارچوبی است که تعهدات مربوط به آن برای سرمایهگذار روشن باشد.
وی افزود: در اقتصاد ایران، مسئله فقط میزان سود نیست؛ بلکه مسئله اصلی اعتماد و اطمینان از نحوه بازپرداخت است. اگر تجربههای قبلی در زمینه اوراق و سپردههای ارزی باعث شده باشد مردم نسبت به وعدههای دولت و بانکها تردید داشته باشند، صرف ارائه نرخ سود نمیتواند منابع ارزی آنها را جذب کند.
این اقتصاددان در پاسخ به این پرسش که در صورت اجرای صحیح طرح و پایبندی دولت به تعهدات خود، گواهی سپرده ارزی چه اثری بر اقتصاد خواهد داشت، گفت: اگر فرض کنیم تضمینهای لازم وجود داشته باشد و در قرارداد به صورت شفاف قید شود که اصل ارز و سود آن به صورت ارزی به سپردهگذار بازگردانده میشود، این ابزار میتواند آثار مثبتی برای اقتصاد داشته باشد.
وی توضیح داد: اگر بخشی از ارزهایی که مردم به دلیل نگرانی از کاهش ارزش پول ملی نگهداری میکنند، وارد این طرح شود، منابع ارزی در اختیار بانک مرکزی یا شبکه بانکی قرار میگیرد و میتوان از آن برای تأمین مالی واردات مورد نیاز تولیدکنندگان، مواد اولیه و کالاهای سرمایهای استفاده کرد.
بغزیان گفت: در این صورت، ارز به جای آنکه صرفاً به عنوان یک دارایی برای حفظ ارزش پول نگهداری شود، وارد چرخه تولید و تجارت میشود. تولیدکننده میتواند منابع مورد نیاز خود برای واردات را تأمین کند، فرآیند تولید افزایش یابد و در ادامه، رشد تولید و اشتغال نیز اتفاق بیفتد.
وی خاطرنشان کرد: حتی در صورت موفقیت این فرآیند، میتوان انتظار داشت فشار تقاضا در بازار ارز کاهش پیدا کند. وقتی عرضه ارز در اقتصاد افزایش پیدا کند و ارزهای جذبشده به سمت تولید و واردات هدایت شوند، این روند میتواند به تعادل بیشتر بازار ارز و حتی کاهش نرخ ارز کمک کند.
بغزیان در پایان تأکید کرد: گواهی سپرده ارزی، در صورت اجرای درست، شفافیت، تضمین بازپرداخت اصل ارز و سود ارزی و پایبندی دولت و بانک مرکزی به تعهدات خود، میتواند ابزار مناسبی برای جذب منابع ارزی مردم و هدایت آن به سمت تولید باشد؛ اما شرط اصلی موفقیت آن، اعتماد مردم به امکان دریافت اصل و سود سرمایه به صورت ارزی در زمان سررسید است.
