به گزارش خبرنگار ایبنا، افزایش نرخ ارز در روز‌های گذشته، بازار و مشتریان، به‌ویژه افراد کم تجربه را دچار هیجان کرده است. این هیجان که در افزایش تقاضا و جهش نرخ انواع ارز منعکس شد، نگرانی‌هایی را درباره وضعیت پیش رو بوجود آورد. با این حال فعالان قدیمی‌تر بازار و کارشناسان اقتصادی، با اشاره به ثبات نسبی عوامل بنیادی بازار و تأکید بر نقش تحولات سیاسی، نسبت به دوام آوردن این نرخ‌ها هشدار می‌دهند. گزارش میدانی ایبنا از کف بازار ارز تهران در چهارشنبه هفته قبل هم از تردید خریداران حکایت داشت؛ فعالان بازار معتقدند تغییر اخبار سیاسی و تشدید انتظارات می‌تواند در لحظه، روند قیمت‌ها را معکوس کند.
از طرفی، شرایط موجود باعث شده بانک مرکزی هم برای مدیریت بازار ورود کند؛ دقیقا همان موضوعی که فعالان بازار به آن اشاره می‌کنند. هفته گذشته سیاست‌گذار ارزی اعلام کرد به عرضه دو میلیارد دلار در بانک‌ها خواهد پرداخت و در فاز اول هر فرد بالای ۱۸ سال ایرانی با ارائه مدارک مربوطه (کارت ملی) می‌تواند ۱۰ هزار دلار ارز از شعب ارزی منتخب بانک‌ها و صرافی‌های دولتی دریافت کند. از امروز شنبه هم فروش دلار در شعب منتخب بانک‌های ملی، ملت، تجارت، صادرات و سامان شروع شده است.
بر این اساس طی روز‌های گذشته هشدار‌های متعددی داده شد که این احتمال وجود دارد که بار دیگر شاهد ریزش نرخ ارز باشیم و لازم است خریداران از اقدامات شتاب‌زده و احساسی در این فضا خودداری کنند.
اما درباره اینکه چه دلایلی باعث افزایش نرخ ارز شده است، آلبرت بغزیان، اقتصاددان و استاد دانشگاه در گفت‌وگویی با خبرنگار ایبنا، معتقد است که برای تحلیل این شرایط باید میان روند‌های بلندمدت اقتصادی و جهش‌های کوتاه‌مدت تفاوت قائل شد.
این اقتصاددان با بیان اینکه متغیر‌هایی مانند تورم، رشد نقدینگی و کسری بودجه از مدت‌ها قبل در اقتصاد ایران وجود داشته‌اند، تاکید کرد: این عوامل طبیعتاً بر نرخ ارز اثرگذار هستند، اما نمی‌توان یک جهش ناگهانی چندروزه را صرفاً به این متغیر‌ها نسبت داد.
وی معتقد است: وقتی نرخ ارز در مدت کوتاهی با افزایش قابل توجه مواجه می‌شود، باید در کنار عوامل اقتصادی، تغییر انتظارات را نیز مورد توجه قرار داد.
به گفته این اقتصاددان، بازار تا پیش از این انتظار ثبات بیشتر یا حتی کاهش نرخ ارز را داشت، اما این انتظار در روز‌های اخیر تغییر کرده و همین مسئله می‌تواند رفتار معامله‌گران را تحت تأثیر قرار دهد.
بغزیان ادامه داد: شرایط فعلی اقتصاد ایران با وضعیت عادی تفاوت دارد. کشور با تحریم، محدودیت منابع ارزی و شرایط جنگی مواجه است و همین عوامل می‌توانند هم بر میزان عرضه ارز و هم بر تقاضای آن اثر بگذارند.
وی در توضیح دلایل جهش اخیر نرخ ارز گفت: وقتی افزایش نرخ ارز به شکل هیجانی و سریع اتفاق می‌افتد، باید در کنار عوامل اقتصادی، تغییر در انتظارات و تحولات سیاسی را هم مورد توجه قرار داد.
این اقتصاددان ادامه داد: تحولات سیاسی و بین‌المللی می‌تواند مستقیماً بر انتظارات فعالان اقتصادی اثر بگذارد. بازار ارز در هفته‌های اخیر منتظر دریافت سیگنال‌های مثبت از تحولات سیاسی بوده و در صورتی که چنین سیگنال‌هایی به اندازه انتظار بازار شکل نگیرد یا نشانه‌هایی از افزایش تنش مشاهده شود، طبیعی است که بخشی از فعالان اقتصادی برای آینده خود رفتار محتاطانه‌تری در پیش بگیرند.
بغزیان افزود: البته نمی‌توان اثر عوامل داخلی اقتصاد را نادیده گرفت. رشد نقدینگی، کسری بودجه و تورم همگی در شکل‌گیری روند بلندمدت نرخ ارز مؤثرند، اما این متغیر‌ها معمولاً به‌تنهایی توضیح‌دهنده یک جهش ناگهانی در چند روز نیستند.
وی ادامه داد: میان افزایش تدریجی نرخ ارز و جهش‌های کوتاه‌مدت باید تفاوت قائل شد؛ چراکه ممکن است اقتصاد طی چند سال تحت تأثیر تورم و سایر عوامل بنیادی با افزایش نرخ ارز مواجه شود، اما جهش چندروزه معمولاً به یک عامل تشدیدکننده در سمت انتظارات یا تحولات سیاسی نیاز دارد.
این اقتصاددان همچنین به مسئله فاصله میان نرخ ارز و سطح عمومی قیمت‌ها اشاره و اظهار کرد: نمی‌توان انتظار داشت قیمت کالا‌ها و خدمات طی سال‌های مختلف افزایش قابل توجهی داشته باشد، اما نرخ ارز برای مدت طولانی بدون تغییر باقی بماند.
به گفته بغزیان، نمی‌توان انتظار داشت هزینه تولید، قیمت کالا‌ها و سایر متغیر‌های اقتصادی افزایش قابل توجهی داشته باشند، اما نرخ ارز برای مدت طولانی کاملاً ثابت بماند. از این منظر، بخشی از حرکت نرخ ارز می‌تواند ناشی از فشار برای تعدیل این عدم تعادل باشد.
این اقتصاددان ادامه داد: در کنار این عوامل، افزایش تقاضای ارزی نیز می‌تواند بر بازار اثرگذار باشد. گاه ممکن است تغییر در محدودیت‌های وارداتی یا باز شدن برخی مسیر‌های واردات بطور مثال واردات گوشی‌های رده بالا و خودرو؛ بخشی از تقاضای انباشته را وارد بازار کند. با این حال، برای اظهارنظر دقیق درباره میزان تقاضای جدید، باید اطلاعات واقعی مربوط به عرضه و تقاضای بازار در اختیار باشد و نمی‌توان صرفاً بر اساس حدس درباره آن قضاوت کرد.
وی همچنین به بازار‌های غیررسمی و معاملات تتر اشاره کرد و گفت: نرخ‌های شکل‌گرفته در این بازار‌ها می‌توانند به عنوان سیگنال برای فعالان بازار عمل کنند و بر انتظارات اثر بگذارند، اما در عین حال نباید تصور کرد که چند معامله‌گر یا چند صرافی به تنهایی قادر به ایجاد چنین روندی هستند. پشت نرخ ارز مجموعه‌ای از عوامل شامل عرضه، تقاضا، انتظارات، شرایط اقتصادی و تحولات سیاسی قرار دارد و برای تحلیل وضعیت بازار باید این مجموعه را در کنار یکدیگر دید.
بغزیان در ادامه بر اهمیت نقش سیاست‌گذار ارزی در چنین شرایطی تأکید کرد و گفت: بانک مرکزی به دلیل دسترسی به اطلاعات مربوط به وضعیت عرضه و تقاضای ارز و همچنین برخورداری از ابزار‌های سیاست‌گذاری، یکی از مهم‌ترین بازیگران بازار ارز است.
وی افزود: در شرایط جنگی و تحریمی، مدیریت بازار ارز بیش از هر چیز به ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا و مدیریت انتظارات وابسته است. محدود بودن منابع ارزی در کنار افزایش تقاضا، طبیعتاً کار سیاست‌گذار را دشوارتر می‌کند، اما استفاده از ابزار‌های موجود می‌تواند به جلوگیری از تشدید نوسانات کمک کند.
بغزیان با اشاره به اقدامات تنظیمی انجام‌شده در بازار گفت: سیاست‌گذار ارزی در روز‌های اخیر وارد فرآیند مدیریت بازار شده و در صورتی که این اقدامات بتواند انتظارات را کنترل کرده و تعادل بهتری میان عرضه و تقاضا ایجاد کند، امکان تعدیل بخشی از نوسانات وجود خواهد داشت.
وی تاکید کرد: مدیریت بازار ارز صرفاً به معنای ثابت نگه داشتن یک نرخ مشخص نیست و سیاست ارزی باید با واقعیت‌هایی مانند تورم، منابع ارزی و شرایط اقتصادی کشور هماهنگ باشد.
از نگاه این اقتصاددان، مسیر آینده نرخ ارز بیش از هر چیز به سه متغیر بستگی دارد: تحولات سیاسی و سطح تنش‌های خارجی، وضعیت منابع و درآمد‌های ارزی کشور و میزان تقاضا برای ارز، به‌خصوص تقاضای وارداتی.
به گفته بغزیان؛ در کنار این عوامل نیز تورم، نقدینگی و وضعیت بودجه دولت در میان‌مدت اهمیت خواهند داشت. اگر در حوزه سیاسی ثبات بیشتری ایجاد شود، می‌تواند به کاهش انتظارات منفی کمک کند و در نتیجه بازار ارز نیز آرام‌تر شود.
وی در نهایت تأکید کرد: افزایش اخیر نرخ ارز را نباید به یک عامل واحد نسبت داد. بخشی از این افزایش به شرایط اقتصادی، بخشی به محدودیت‌های ارزی و بخشی نیز به تغییر انتظارات در نتیجه تحولات سیاسی مربوط است؛ بنابراین برای ارزیابی مسیر آینده بازار، باید مجموعه این عوامل و نحوه تغییر آنها در روز‌ها و هفته‌های آینده را در نظر گرفت.
