به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، پس از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران که به بسته شدن تنگه هرمز انجامید، جهان با یکی از پیچیدهترین بحرانهای انرژی چند دهه گذشته مواجه شده است. افزایش ناگهانی قیمت گاز طبیعی، اختلال در زنجیرههای تأمین انرژی، رشد تقاضای برق در اقتصادهای بزرگ و فشار جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای، مجموعهای از شرایط را ایجاد کرده که دولتها را مجبور کرده است درباره ترکیب منابع انرژی خود بازنگری کنند.
در چنین فضایی، یک مقام آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در گفتوگو با شبکه CNBC اعلام کرده که بحران انرژی احتمالاً موجب افزایش توجه و سرمایهگذاری در انرژی هستهای خواهد شد. این ارزیابی با روندهای مشاهدهشده در سیاستهای انرژی بسیاری از کشورها همخوانی دارد.
گزارشهای تحلیلی IEA نیز نشان میدهد که برای حفظ امنیت انرژی و همزمان دستیابی به اهداف اقلیمی، استفاده از منابع برق کمکربن و پایدار اهمیت فزایندهای پیدا کرده است.
بحران انرژی بهویژه از سال ۲۰۲۱ به بعد آشکارتر شد، زمانی که قیمت گاز طبیعی و برق در بسیاری از مناطق جهان بهطور بیسابقهای افزایش یافت. این شرایط وابستگی بسیاری از اقتصادها به سوختهای فسیلی وارداتی را آشکار کرد؛ اما بحران تنگه هرمز، باعث بسیاری از سیاستگذاران انرژی در اروپا، آسیا و آمریکای شمالی این بار با جدیت به انرژی هستهای بهعنوان گزینهای برای افزایش امنیت انرژی نگاه کردهاند.
نقش انرژی هستهای در تأمین برق پایدار
یکی از مهمترین ویژگیهای انرژی هستهای توانایی آن در تولید مداوم برق است. در سیستمهای برق، منابعی که قادرند بدون وقفه و در تمام ساعات شبانهروز انرژی تولید کنند «توان پایه» یا Base Load نامیده میشوند. نیروگاههای هستهای از معدود منابع تولید برق هستند که میتوانند چنین نقشی را ایفا کنند. برخلاف نیروگاههای بادی و خورشیدی که تولید آنها وابسته به شرایط آبوهوایی است، نیروگاههای هستهای قادرند بهطور پیوسته برق تولید کنند.
بر اساس دادههای اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، ضریب ظرفیت نیروگاههای هستهای معمولاً بیش از ۹۰ درصد است، به این معنا که این نیروگاهها در بیشتر زمان سال با حداکثر توان خود کار میکنند. در مقابل، ضریب ظرفیت نیروگاههای خورشیدی حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد و برای نیروگاههای بادی حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد است. همین ویژگی باعث شده است انرژی هستهای در بسیاری از کشورها به ستون اصلی تأمین برق تبدیل شود.
مزایای زیستمحیطی انرژی هستهای
در کنار مسئله امنیت انرژی، موضوع تغییرات اقلیمی نیز یکی از عوامل مهم در افزایش توجه به انرژی هستهای است. نیروگاههای هستهای در هنگام تولید برق تقریباً هیچگونه انتشار مستقیم دیاکسید کربن ندارند. مطالعات علمی نشان میدهد که حتی اگر کل چرخه عمر یک نیروگاه هستهای—از استخراج اورانیوم تا ساخت نیروگاه و مدیریت سوخت مصرفشده—در نظر گرفته شود، میزان انتشار گازهای گلخانهای آن بسیار پایین است.
گزارش هیات بیندولتی تغییر اقلیم (IPCC) نشان میدهد که انتشار کربن در چرخه عمر انرژی هستهای حدود ۱۲ گرم CO₂ به ازای هر کیلوواتساعت است؛ رقمی که در محدوده انرژیهای تجدیدپذیر مانند باد قرار دارد و بهمراتب کمتر از گاز طبیعی یا زغالسنگ است. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران انرژی معتقدند که رسیدن به اهداف جهانی کاهش کربن بدون استفاده از انرژی هستهای بسیار دشوار خواهد بود.
تغییر سیاستهای انرژی در کشورهای مختلف
بحران انرژی باعث شده است بسیاری از کشورها برنامههای هستهای خود را توسعه دهند یا بازنگری کنند. در اروپا، فرانسه که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان برق هستهای در جهان است، برنامه ساخت چندین راکتور جدید را اعلام کرده است تا سهم انرژی هستهای در تولید برق خود را حفظ کند. بریتانیا نیز پروژههای بزرگی مانند نیروگاه Hinkley Point C را دنبال میکند و در حال برنامهریزی برای ساخت نیروگاههای جدید است.
در آسیا، روند توسعه حتی سریعتر است. چین در حال حاضر بزرگترین برنامه ساخت نیروگاههای هستهای در جهان را دارد و چندین راکتور جدید هر سال در این کشور وارد مدار میشوند. بر اساس اطلاعات انجمن جهانی هستهای (World Nuclear Association)، بخش عمده راکتورهای جدید جهان در آسیا ساخته میشوند.
در ایالات متحده نیز تمرکز بر فناوریهای نوین هستهای افزایش یافته است. وزارت انرژی آمریکا از توسعه راکتورهای پیشرفته و بهویژه راکتورهای ماژولار کوچک حمایت میکند که قرار است هزینه ساخت نیروگاهها را کاهش داده و ایمنی آنها را افزایش دهند.
فناوریهای جدید: راکتورهای ماژولار کوچک
یکی از مهمترین نوآوریهای صنعت هستهای در سالهای اخیر توسعه راکتورهای ماژولار کوچک یا SMR است. این نوع راکتورها نسبت به نیروگاههای سنتی کوچکتر هستند و میتوان آنها را بهصورت ماژولار در کارخانه تولید و در محل نصب کرد. این ویژگی میتواند زمان ساخت و هزینه سرمایهگذاری را کاهش دهد.
آژانس بینالمللی انرژی معتقد است که SMRها میتوانند نقش مهمی در آینده سیستمهای انرژی ایفا کنند، بهویژه در مناطقی که شبکههای برق کوچکتر دارند یا به دنبال جایگزینی نیروگاههای زغالسنگ هستند.
چالشها و محدودیتهای انرژی هستهای
با وجود مزایای فراوان، انرژی هستهای همچنان با چالشهایی روبهرو است. یکی از مهمترین چالشها هزینه اولیه بالای ساخت نیروگاههای هستهای است. پروژههای بزرگ هستهای ممکن است میلیاردها دلار هزینه داشته باشند و ساخت آنها بیش از یک دهه طول بکشد.
مسئله دیگر مدیریت پسماندهای هستهای است. سوخت مصرفشده نیروگاهها باید بهطور ایمن برای مدت طولانی ذخیره شود. برخی کشورها مانند فنلاند پروژههای ذخیرهسازی عمیق زمینشناسی برای این منظور ایجاد کردهاند. پروژه انبار هستهای «اونکالو» در فنلاند یکی از نخستین نمونههای عملی در جهان است.
علاوه بر این، نگرانیهای عمومی درباره ایمنی نیروگاههای هستهای نیز همچنان وجود دارد، بهویژه پس از حوادثی مانند چرنوبیل در سال ۱۹۸۶ و فوکوشیما در سال ۲۰۱۱. با این حال، فناوریهای نسل جدید راکتورها دارای سیستمهای ایمنی پیشرفتهتری هستند که خطر بروز چنین حوادثی را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهد.
جهان ناگزیر از رویکرد مجدد به انرژی هسته ای است
بررسی روندهای جهانی نشان میدهد که بحران انرژی در سالهای اخیر نگاه بسیاری از کشورها را نسبت به انرژی هستهای تغییر داده است. وابستگی به سوختهای فسیلی وارداتی، افزایش قیمت انرژی و ضرورت کاهش انتشار گازهای گلخانهای باعث شده است که سیاستگذاران دوباره به نقش انرژی هستهای در ترکیب انرژی آینده توجه کنند. در کنار این موضوع، بحران انرژی اخیر که در پی تنشها بر سر تنگه هرمز گریبانگیر جهان شده، این روند را سرعت بخشیده است.
گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی تأکید میکنند که اگر جهان بخواهد هم امنیت انرژی خود را حفظ کند و هم به اهداف اقلیمی دست یابد، ترکیبی از منابع انرژی کمکربن—از جمله انرژی هستهای و انرژیهای تجدیدپذیر—ضروری خواهد بود. در این چارچوب، فناوریهای جدید مانند راکتورهای ماژولار کوچک نیز میتوانند مسیر توسعه انرژی هستهای را متحول کنند.
با این اوصاف به نظر میرسد انرژی هستهای در سالهای آینده نهتنها جایگاه خود را حفظ خواهد کرد، بلکه در بسیاری از کشورها به یکی از ستونهای اصلی تأمین برق پایدار و کمکربن تبدیل خواهد شد. در واقع بحران انرژی اخیر فرصتی ایجاد کرده است تا جهان دوباره درباره نقش این فناوری در آینده نظام انرژی جهانی تجدیدنظر کند.
