به گزارش ایبنا، هفته گذشته بازار ارز ایران شاهد پدیدهای نایاب بود که موجب حیرت کنشگران اقتصادی شد. فروش دلار نقدی با قیمتی تا ۳۰ هزار تومان پایینتر از نرخ بازار، مشروط به پرداخت با تراولچکهای ۵۰۰ هزار و یک میلیون تومانی. در حالی که برخی گمانهزنیها به سمت توزیع دلارهای تقلبی رفته بود، تحلیلهای عمیقتر حکایت از یک واقعیت اقتصادی پیچیده در زیرپوست بازار دارد. البته درک اتفاق اخیر در بازار پول و ارز برای اشخاصی که با اقتصاد و چرخههای تجارت آشنا هستند خیلی پیچیده نیست.
در مواجهه با این پدیده سه سناریو پیش روست. نخستین دلیلی که به ذهن میرسد و در تحلیلهای مختلف کارشناسان هم قابل مشاهده است به قاچاق سوخت باز میگردد. چاپ اسکناسهای درشت، حمل و نقل وجه مربوط به گازوئیل و بنزین قاچاق در لب مرز را راحتتر کرده است. متقاضیان سوخت لب مرز در ازای گالنهایی که تحویل میگیرند، ریالی که پیشتر دلالان با قیمت بالاتر به هرات بردهاند را به سوختبران میدهند.
با این حال، عدهای این تحلیل را توام با خوشبینی میدانند و معتقدند این اتفاق نتیجه نقشهای طراحی شده برای خروج نقدینگی از کشور و به بن بست رساندن نظام پولی است. طرفداران این نظریه اعتقاد دارند این یک جنگ نرم اقتصادی و هدف آن تضعیف نظام مالی ایران است.
گروه سوم نیز معتقدند این اتفاق نه به قاچاق سوخت مرتبط است و نه نقشه طراحی شده دشمنان است. بلکه عدهای سودجو، قصد وارد کردن دلارهای تقلبی به بازار دارند و با این ترفند که دلار را در ازای تراول درشت، ارزانتر میفروشند، بخشی از اسکناسهای تقلبی دلار را بین دلارهای اصلی به مشتریان قالب میکنند.
ارزانی دلار یا گرانی تراول؟
حسین صابری؛ استاد دانشگاه علوم و تحقیقات گزینه نخست را محتملتر دانسته و در گفتوگو با خبرنگار ایبنا گفت: در واقع در این معاملات، دلار ارزان نشده، بلکه ارزش «تراولچکهای درشت» برای گروههایی خاص بالا رفته است. ریشه این ماجرا را باید در مرزها و در میان شعلههای بحران سوخت جستوجو کرد. با افزایش شدید قیمت سوخت در منطقه و جهان به دلیل شرایط جنگی، سود قاچاقچیان بنزین و گازوئیل به شکلی نجومی رشد کرده است. این افراد برای تسویه حساب در بازارهای مرزی نظیر هرات و سلیمانیه، نیازمند نقدینگی با حجم فیزیکی کم و قابلیت حمل بالا هستند.
این محقق و مشاور حوزه مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم اظهار داشت: قاچاقچیان برای گریز از نظارتهای بانکی، سیستمهای ضدپولشویی و ردیابیهای مالیاتی، به شدت به این ایرانچکهای بینام وابسته هستند. برای این شبکه، دریافت تراولچک حتی به قیمت فروش دلار زیر نرخ بازار، کاملاً توجیهپذیر است؛ چرا که سرعت گردش پول در چرخه قاچاق، این ضرر ظاهری را جبران میکند.
او با بیان اینکه تبعات این رویه، چیزی جز ضربه به نظام پولی و مالی کشور نیست اذعان کرد: ابزاری که برای تسهیل مبادلات خرد مردم و مقابله با اثرات احتمالی جنگ بر زیرساختهای پولی عرضه شده بود، اکنون به موتور محرک معاملات غیرقانونی و خروج سرمایه تبدیل شده است. تبدیل شدن تراولچک به ابزار پولشویی، علاوه بر ایجاد اختلال در قیمتگذاری ارز، شفافیت مالی کشور را هدف قرار داده و باعث میشود بخش بزرگی از نقدینگی فیزیکی کشور به جای گردش در اقتصاد مولد، در خدمت قاچاق و سوداگری مرزی قرار گیرد.
تکرار تاریخ؛ از پوشاک ترکیه تا دلار تهران
به اعتقاد صابری، این الگوی اقتصادی مسبوق به سابقه است. سالها پیش، عرضه پوشاک ترکیهای در ایران با قیمتی کمتر از بازار استانبول، متولیان امر را به تعجب واداشته بود. در آن زمان نیز قاچاقچیان سوخت برای تبدیل سریع سود ارزی خود به نقدینگی ریالی و گسترش چرخه سوداگری، کالا را زیر قیمت به بازار تزریق میکردند.
