به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، مقامهای اتحادیه اروپا روز چهارشنبه برنامهای گسترده را برای کاهش وابستگی به فناوری آمریکایی معرفی کردند؛ وابستگی که بهگفته آنان، در فضای پرتنش روابط با دولت ترامپ، بیش از پیش به تهدیدی برای آینده اقتصادی و امنیت ژئوپلیتیک اروپا تبدیل شده است. سوال این اینجاست که علت این اقدام چیست؟
در پاسخ باید گفت که نگرانی اروپا صرفاً از جنس رقابت تجاری نیست؛ بلکه در این میان مسئله اصلی امنیت، تابآوری و حاکمیت دیجیتال مطرح است. بر اساس گزارش کمیسیون اروپا، اتحادیه برای بیش از ۸۰ درصد محصولات دیجیتال، خدمات، زیرساختها و مالکیت فکری خود به تأمینکنندگان خارجی وابسته است. این رقم نشان میدهد که اروپا در لایههای بنیادین اقتصاد دیجیتال، بیشتر مصرفکننده است تا صاحب زیرساخت.
رایانش ابری؛ قلب شکننده زیرساخت دیجیتال
رایانش ابری به ستون فقرات خدمات مدرن بدل شده است؛ از ذخیرهسازی داده و نرمافزارهای سازمانی تا خدمات عمومی و پردازش هوش مصنوعی. در اروپا، بازار ابری بهشدت زیر سلطه سه شرکت آمریکایی ــ Amazon، Microsoft و Google ــ قرار دارد.
بر اساس تحلیل Synergy Research Group این سه شرکت در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۰ درصد بازار ابری اروپا را در اختیار داشتند و سهم شرکتهای اروپایی در حدود ۱۵ درصد ثابت مانده است.
این تمرکز بالا، از دید اروپا، به معنی یک نقطه ضعف راهبردی است: اگر تنش سیاسی یا تحریمهای تجاری رخ دهد، دسترسی به خدمات ابری میتواند محدود شود و بسیاری از کسبوکارها و نهادهای عمومی دچار اخلال شوند.
ترس از «کلید قطع اضطراری»
به گزارش نیویورک تایمز، مقامهای اروپایی از چیزی شبیه یک «کلید قطع اضطراری» سخن میگویند؛ یعنی این نگرانی که یک دولت آمریکایی بتواند در شرایط بحران، دسترسی اروپا را به خدمات کلیدی فناوری محدود کند.
این ترس صرفاً فرضی نیست. هرچه زنجیرههای خدماتی، ذخیرهسازی داده و ابزارهای سازمانی بیشتر به پلتفرمهای آمریکایی متکی باشند، امکان استفاده سیاسی از این وابستگی هم بیشتر میشود.
نیمهرساناها؛ وابستگی پنهان، اما حیاتی
اگر رایانش ابری لایه نرم وابستگی دیجیتال باشد، تراشهها لایه سخت آن هستند. اروپا در تولید و دسترسی به نیمهرساناها نیز به شرکتهای آمریکایی و آسیایی وابسته است. این وابستگی فقط فناوری اطلاعات را تحت تأثیر نمیگذارد؛ صنایع خودروسازی، انرژی، دفاع و پزشکی اروپا هم به تراشهها وابستهاند.
اروپا میداند که بدون زنجیره مطمئن تراشه، حتی استقلال در نرمافزار و خدمات ابری هم کافی نیست. به همین دلیل، European Chips Act یکی از ستونهای اصلی راهبرد حاکمیت فناورانه اروپا شده است.
هوش مصنوعی؛ عقبماندن در لایه پیشرفته رقابت
بازار هوش مصنوعی مولد و زیرساختهای مدلهای بزرگ نیز عمدتاً در اختیار شرکتهای آمریکایی است. در متن اصلی به OpenAI و Anthropic اشاره شده است؛ شرکتهایی که موتور اصلی موج جدید رقابت جهانی در AI را شکل دادهاند.
اروپا نگران است که اگر در این لایه نیز عقب بماند، نهتنها از نظر نوآوری، بلکه از نظر کنترل داده، استانداردها و بهرهوری صنعتی نیز وابستهتر شود.
۵) داده و مراکز داده: زیرساختی که اروپا میخواهد خودش بسازد
برای رفع این شکنندگی، اتحادیه اروپا بهدنبال گسترش مراکز داده است. در سیاستهای رسمی کمیسیون اروپا، هدف افزایش ظرفیت مراکز داده و تقویت زیرساختهای cloud-edge برجسته شده است.
همچنین کمیسیون اروپا در اسناد سیاستی خود به این نکته اشاره کرده که در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۵.۲ درصد از کسبوکارهای اروپایی از خدمات ابری استفاده میکردند و هدف آن است که تا سال ۲۰۳۰ این عدد به ۷۵ درصد برسد.
چرا این وابستگی اروپا را شکننده کرده است؟
وابستگی اروپا به فناوری آمریکا دستکم در چهار بُعد شکنندگی ایجاد کرده است:
پاسخ اروپا چیست؟
اروپا فعلاً نمیخواهد بهطور کامل از فناوری آمریکا جدا شود. پیام اصلی بروکسل، کاهش اتکای یکجانبه است، نه بستن درها.
در این چارچوب، اروپا میخواهد:
به بیان دیگر، اروپا میخواهد از «مصرفکننده زیرساخت دیگران» به «صاحب بخشی از زیرساخت» تبدیل شود.
بر این اساس، آنچه امروز در بروکسل در حال شکلگیری است، فقط یک برنامه صنعتی نیست؛ تلاشی است برای بازتعریف امنیت و قدرت در عصر دیجیتال. اروپا دریافته که وابستگی به فناوری آمریکایی، هرچند در کوتاهمدت کارآمد و ارزان به نظر برسد، در بلندمدت میتواند به نقطهای از آسیبپذیری تبدیل شود که هم اقتصاد، هم سیاست و هم امنیت این قاره را تحتتأثیر قرار دهد.
از این رو، راهبرد جدید اروپا نه نفی فناوری آمریکا، بلکه کاهش شکنندگی ناشی از تمرکز بیش از حد بر یک منبع خارجی است. اگر این پروژه موفق شود، اروپا شاید بتواند در دهه آینده بخشی از حاکمیت دیجیتال ازدسترفتهاش را بازیابد؛ اما اگر ناکام بماند، شکاف میان توان فناورانه اروپا و آمریکا عمیقتر خواهد شد.
