به گزارش خبرنگار ایبنا، پیشنهاد ایجاد «بانک توسعه شانگهای» بار دیگر بحث درباره شکلگیری سازوکارهای مالی مستقل در آسیا را به صدر توجهات بازگردانده است. موضوعی که در نشست اخیر معاونان رؤسای بانکهای مرکزی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای نیز مورد توجه قرار گرفت و نمایندگان کشورها درباره مدلهای تسویه تجاری، تأمین مالی پروژهها و گسترش همکاریهای پولی و بانکی به تبادل نظر پرداختند.
در این نشست، معاون امور بینالملل بانک مرکزی ایران با تأکید بر توسعه همکاریهای منطقهای، پیشنهادهایی از جمله ایجاد یک نهاد مالی توسعهای مشترک تحت عنوان «بانک توسعه شانگهای»، استفاده از پولهای ملی در ساختار سرمایه این بانک و بهرهگیری از سازوکارهای مستقل تسویه مالی و تجاری را مطرح کرد.
این پیشنهاد در شرایطی مطرح میشود که بسیاری از اقتصادهای نوظهور در سالهای اخیر تلاش کردهاند وابستگی خود به نظام مالی مبتنی بر دلار را کاهش دهند و مسیرهای جدیدی برای تأمین مالی پروژههای توسعهای ایجاد کنند. تجربه بانک توسعه جدید بریکس نیز نشان میدهد کشورهای در حال توسعه به دنبال افزایش سهم خود در ساختار تأمین مالی بینالمللی هستند.
برای اقتصاد ایران، اهمیت چنین ابتکارهایی بیش از بسیاری از کشورهای دیگر است. شبکه بانکی کشور طی سالهای گذشته به دلیل تحریمهای مالی و محدودیتهای بینالمللی با مشکلاتی در حوزه نقلوانتقال پول، تأمین مالی خارجی و ارتباط با بانکهای بینالمللی مواجه بوده است. از این رو، ایجاد هر سازوکاری که بتواند دسترسی به منابع مالی جدید یا مسیرهای جایگزین تسویه تجاری را فراهم کند، از منظر اقتصادی دارای اهمیت است.
در صورت شکلگیری بانک توسعه شانگهای، یکی از مهمترین کارکردهای آن میتواند تأمین مالی پروژههای زیرساختی در کشورهای عضو باشد. پروژههای حوزه انرژی، حملونقل، زیرساختهای دیجیتال، بنادر، آب و فاضلاب و توسعه صنعتی از جمله بخشهایی هستند که به منابع مالی بلندمدت نیاز دارند و معمولاً تأمین مالی آنها از توان بودجههای عمومی فراتر است.
علاوه بر تأمین مالی پروژهها، همکاری با یک نهاد مالی منطقهای میتواند به توسعه روابط کارگزاری، افزایش تعاملات بانکی با کشورهای عضو و گسترش خدمات مالی فرامرزی کمک کند. کارشناسان بانکی معتقدند محدود شدن فعالیتهای بینالمللی در سالهای گذشته بخشی از ظرفیت درآمدهای ارزی و کارمزدی بانکهای ایرانی را کاهش داده و توسعه همکاریهای منطقهای میتواند بخشی از این ظرفیت را احیا کند.
از سوی دیگر، استفاده از پولهای ملی در تسویه مبادلات تجاری یکی از محورهای اصلی مذاکرات میان کشورهای عضو شانگهای و بریکس بوده است. اگرچه دلار همچنان ارز غالب در تجارت جهانی محسوب میشود، اما گسترش استفاده از ارزهای ملی میتواند بخشی از هزینهها و ریسکهای ناشی از وابستگی به نظام مالی مبتنی بر دلار را کاهش دهد.
با وجود ظرفیتهای بالقوه، تحقق اهداف بانک توسعه شانگهای با چالشهایی نیز همراه خواهد بود. اختلاف سطح توسعه اقتصادی میان اعضا، نحوه تأمین سرمایه اولیه، طراحی سازوکارهای اعتباری، پذیرش ریسکهای مالی و همچنین هماهنگی مقررات بانکی از جمله مسائلی است که موفقیت چنین نهادی را تعیین خواهد کرد.
محمدجعفر ایرانی، عضو هیأتمدیره بانک توسعه تعاون، نیز معتقد است شکلگیری چنین سازوکاری میتواند به کاهش وابستگی به دلار، توسعه همکاریهای بانکی و انتقال دانش و فناوری مالی کمک کند، اما بهرهگیری از این فرصت مستلزم آمادهسازی زیرساختهای بانکی و تطبیق با الزامات همکاریهای بینالمللی خواهد بود.
در مجموع، بانک توسعه شانگهای هنوز در مرحله ایده و طراحی قرار دارد، اما در صورت تحقق، میتواند به یکی از مهمترین ابزارهای تأمین مالی و همکاری اقتصادی میان کشورهای عضو تبدیل شود. برای ایران نیز این نهاد نه یک راهحل فوری برای همه محدودیتهای مالی، بلکه مسیری جدید برای توسعه تعاملات بانکی و دسترسی به منابع مالی منطقهای خواهد بود.
