به گزارش خبرنگار بین‌الملل ایبنا، گزارش اخیر آژانس بین‌المللی انرژی تصویری دوگانه از بازار ارائه می‌کند: نفت بیشتری عرضه می‌شود و ذخایر جهانی رشد می‌کند، اما دسترسی به سوخت پالایش‌شده، به‌ویژه گازوئیل، همچنان دشوار است. تفاوت میان بازار نفت خام و بازار فرآورده‌ها اکنون برای ارزیابی پیامدهای اقتصادی جنگ تعیین‌کننده است.

مازاد شکننده عرضه نفت

تولید روزانه ۸.۷۳ میلیون بشکه‌ای روسیه بخشی از افزایش عرضه اکتبر است، اما عامل مهم‌تر، بهبود جریان نفت خلیج فارس بوده است. آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش جدید خود عرضه جهانی این ماه را ۱۰۵.۴ میلیون بشکه در روز برآورد می‌کند؛ رقمی که از تقاضا پیشی گرفته است.

با این حال، رشد ۵۲ میلیون بشکه‌ای ذخایر مشاهده‌شده را نباید به معنای رفع کمبود در همه نقاط دانست. طبق همان گزارش، بخش عمده افزایش به نفت روی آب مربوط بود، در حالی که ذخایر خشکی همچنان کاهش یافت. محل انباشت نفت، به اندازه مقدار آن، برای دسترسی واقعی بازار اهمیت دارد.

از سوی دیگر، آژانس بازگشت مازاد در سه‌ماهه پایانی سال را پیش‌بینی می‌کند، نه پایان قطعی اختلال‌ها را. هر وقفه تازه در حمل‌ونقل دریایی می‌تواند جریان صادراتی را که این بهبود بر آن تکیه دارد، دوباره محدود کند.

گازوئیل از نفت خام عقب ماند

افزایش عرضه نفت خام تنها زمانی به کاهش فشار بر بازار گازوئیل کمک می‌کند که پالایشگاه‌ها بتوانند نفت را فرآوری کنند و فرآورده تولیدشده به مقصد برسد. طبق گزارش‌ها پالایش جهانی در اکتبر به ۸۱.۳ میلیون بشکه در روز کاهش یافته و حملات به زیرساخت‌های روسیه همچنان صادرات گازوئیل آن کشور را محدود کرده‌است.

این شکاف در قیمت‌ها نیز دیده می‌شود به طوری که قیمت گازوئیل در اروپا با وجود کاهش از اوج اکتبر، نزدیک به ۱۸۰ دلار برای هر بشکه و ۷۷ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ بود. بنابراین افت قیمت نفت خام به‌تنهایی معیار کافی برای سنجش فشار هزینه بر مصرف‌کنندگان سوخت نیست.

به بیان دیگر، بازار با دو گلوگاه متفاوت روبه‌رو است: تامین نفت خام و تامین فرآورده. تا زمانی که ظرفیت پالایش و صادرات گازوئیل بازیابی نشود، مازاد در اولی می‌تواند هم‌زمان با کمبود در دومی ادامه یابد.

توافقی با اثر نامعلوم

پس از اعلام توافق «دونالد ترامپ» و «ولادیمیر پوتین» در نهم اکتبر، وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز شماره ۱۳۵ را صادر کرد. این مجوز، معاملات مرتبط با فروش، تحویل، تخلیه و واردات گازوئیل با مبدا روسیه را تا هفتم آوریل ۲۰۲۷ مجاز می‌داند؛ اما صدور مجوز به خودی خود تضمین‌کننده رسیدن محموله‌ها نیست.

در همین رابطه شورای روابط خارجی گزارش داده که در اعلام اولیه توافق، عرضه فوری بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل مطرح شده‌است. کارشناسانی که این نهاد با آنها گفتگو کرده، نسبت به اثرگذاری سریع این حجم بر قیمت‌ها تردید دارند؛ به‌ویژه آنکه آسیب به پالایشگاه‌های روسیه خود توان افزایش عرضه را محدود می‌کند.

در نتیجه، اثر اقتصادی توافق باید با محموله‌های تحویل‌شده و تغییر واقعی عرضه سنجیده شود، نه صرف اعلام مقدار تعهدشده. این تمایز برای بازاری که هم‌زمان با محدودیت پالایش و خطر اختلال در حمل‌ونقل روبه‌رو است، اهمیت ویژه‌ای دارد.

مسیر نامطمئن ۲۰۲۷

در همین راستا نهادهای بین‌المللی برآورد عرضه سه‌ماهه پایانی ۲۰۲۶ را روزانه ۳.۳ میلیون بشکه بالا برده و برای سال ۲۰۲۷ رشد ۶.۶ میلیون بشکه‌ای عرضه جهانی را پیش‌بینی کرده اند. این ارقام چشم‌انداز بهبود را تقویت می‌کنند، اما تحقق آنها به پایداری مسیرهای صادراتی وابسته است.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز انتظار دارد تولید جهانی در سه‌ماهه پایانی ۲۰۲۶ از مصرف پیشی بگیرد. با این حال، این نهاد هشدار می‌دهد خطر اختلال عرضه و طولانی‌تر شدن مسیر نفتکش‌ها می‌تواند اثر کوتاه‌مدت افزایش ذخایر بر بازار را محدود کند.

بنابراین آزمون اصلی ماه‌های آینده فقط حفظ رشد تولید نیست؛ باید دید نفت بیشتر به پالایشگاه‌ها می‌رسد و گازوئیل بیشتری وارد بازار می‌شود یا نه. تا روشن شدن پاسخ، بهتر است از «مازاد نفت» سخن گفت، نه از پایان بحران سوخت.

بازار جهانی از کمبود فراگیر نفت خام فاصله گرفته است، اما توازن آن هنوز به امنیت حمل‌ونقل، ظرفیت پالایش و تداوم صادرات وابسته است. افزایش عرضه اکتبر نشانه بهبود است؛ ماندگاری این بهبود را وضعیت گازوئیل و ذخایر قابل دسترس مشخص خواهد کرد.