در موسسه مطبوعاتی بازار پول و ارز تهیه شد؛
حسن معتمدی، مدیرکل اسبق نظارت بر بانکها و مؤسسات اعتباری بانک مرکزی، در گفتوگو با خبرنگار ایبنا با اشاره به راهاندازی سامانه «سین» توسط بانک مرکزی که تمرکز اصلی آن بر نظارت پیشینی است، اظهار کرد: این سامانه به دلیل پیشنگر بودن، میتواند از بروز تخلفات بانکها جلوگیری کند تا بانکها وارد مراحل گریز یا انحلال نشوند.
وی افزود: سامانهها اساساً ابزار جمعآوری و انتقال اطلاعات هستند و به بخش نظارت کمک میکنند تا قوانین را بهموقع اجرا کنند؛ همچنین اقدامات نظارتی و انتظامی را تسهیل میدهند و در صورت لزوم، پیشگیری لازم را به عمل میآورند. طبیعتاً هرچه این ابزارها بهتر و پیشرفتهتر باشند، رسیدگی به موضوعات سریعتر انجام میشود و هرچه زودتر مداخله صورت گیرد، بانکها با هزینه کمتری اصلاح خواهند شد.
معتمدی تأکید کرد: سامانهها بهتنهایی نمیتوانند جلوی تخلفات را بگیرند و جایگزین حوزه نظارت بانک مرکزی شوند، اما کمک میکنند تا نظارت سریعتر از وقوع مشکلات مطلع شود، زودتر بررسی کند و در نتیجه تخلفات به حداقل برسد؛ بنابراین اگر همه سامانهها با دقت و درست طراحی شوند، بسیار مفید خواهند بود.
این کارشناس پولی و بانکی با اشاره به پیشنگر بودن سامانه سین گفت: اگر این سامانه اطلاعات را بهموقع به بانک مرکزی منتقل کند و حوزه نظارت نیز بهموقع از آن استفاده نماید و در چارچوب ابزارها و اختیاراتی که قانون جدید بانک مرکزی در اختیار این نهاد قرار داده، اقدامات پیشگیرانه پیشبینیشده در قانون را به اجرا درآورد، قطعاً تأثیر مثبتی خواهد داشت.
معتمدی همچنین به ناترازی بانکها اشاره کرد و گفت: بخشی از ناترازی بانکها مشکل نقدینگی ایجاد کرده است. ناترازی نقدینگی در نهایت یا به اضافهبرداشت از بانک مرکزی منجر میشود یا بازار پول را نابسامان میکند و این نابسامانی خود به افزایش پایه پولی، رشد نقدینگی و در نهایت تشدید تورم دامن میزند.
وی با تأکید بر اینکه هدف اصلی سامانهها، ابزارسازی بهتر است، افزود: اگر سامانه سین بهدرستی و دقیق راهاندازی و بهویژه با هوش مصنوعی قوی تلفیق شود، ابزار بسیار مناسبی برای جلوگیری از تخلفات، مدیریت اعطای تسهیلات و مسائل حساس دیگر خواهد بود. البته هوش مصنوعی در این حوزه تحولات بزرگی ایجاد کرده و خواهد کرد، اما سامانه سین هنوز در ابتدای راه است، عمق کافی ندارد و نمیتواند جایگزین فعالیتهای کارشناسی، تحلیل و اقدامات حوزه نظارت شود.
معتمدی خاطرنشان کرد: در گذشته که در حوزه نظارت بانک مرکزی فعالیت داشتم، نظارت به دو بخش تقسیم میشد: نظارت حضوری (On-site Supervision) و نظارت غیرحضوری (Off-site Supervision). بخش نظارت غیرحضوری همان کاری را انجام میداد که امروز سامانه سین بر عهده دارد؛ یعنی جمعآوری اطلاعات، تحلیل دادهها و تشخیص اینکه آیا بانک در مسیر سلامت حرکت میکند یا خیر؛ آیا با مشکل نقدینگی، زیاندهی یا کاهش نسبت کفایت سرمایه مواجه است؟
وی ادامه داد: سامانه سین بخش نظارت غیرحضوری (آفسایت) را تقویت میکند. آفسایت باید بسیار بهروزتر باشد؛ یعنی اطلاعات اولیه بهسرعت به بانک مرکزی برسد تا اقدامات لازم بلافاصله انجام شود. البته هوش مصنوعی در حال حاضر نمیتواند جایگزین کامل اقدامات نظارتی، پیشگیرانه، اصلاحی، بازسازی یا انحلال شود.
معتمدی با اشاره به سامانههای پیشگیری از پولشویی و تأمین مالی تروریسم که عملکردی مشابه سامانه سین دارند، توضیح داد: وقتی تراکنشها از روند عادی خارج میشوند ـ مثلاً حسابی که همیشه گردش ماهانه ۳۰ تا ۴۰ میلیون تومان داشته، ناگهان ۲۰ میلیارد تومان گردش کند ـ سامانه این موضوع را تشخیص میدهد، با روند قبلی مقایسه میکند و هشدار میدهد که این تراکنش با الگوی معمول همخوانی ندارد.
وی افزود: بنابراین سامانه بهتنهایی کافی نیست؛ باید پشت آن نرمافزارهای تحلیلی قوی قرار گیرد تا اطلاعات را تحلیل کند، رفتار عادی را از غیرعادی تفکیک کند، موارد زرد و قرمز را مشخص کند و گزارش دهد. برای مثال، حسابی که برای کودک باز شده، اما گردش سنگین دارد، باید هشدار قرمز دریافت کند. این هشدارها بر اساس چکلیستها و تجربیات گذشته تعریف میشوند و سپس به مقام مسئول گزارش میشود تا بررسی شود.
مدیرکل اسبق نظارت بر بانکها در پایان تأکید کرد: در بحث پولشویی، ابتدا موضوع به واحد مبارزه با پولشویی بانک گزارش و سپس بازرسی وارد بررسی میشود. اگر موضوع عادی باشد (مثلاً فروش خانه و واریز وجه آن)، پرونده بسته میشود؛ اما اگر مبالغ مشکوک از سراسر کشور واریز شود، نشاندهنده فعالیت غیرعادی یا مجرمانه است و از همان مسیر پیگیری قضایی انجام میگیرد.
معتمدی در پایان گفت: پشت سامانه سین باید چندین نرمافزار هوشمند و دستورالعملهای تحلیلی قوی قرار گیرد تا رفتارهای عادی از غیرعادی جدا شود، موارد مشکوک شناسایی و بهسرعت به مقامات نظارتی اطلاعرسانی شود. در این صورت، سامانه سین به ابزاری قدرتمند برای پیشگیری و نظارت پیشینی تبدیل خواهد شد.
