به گزارش خبرنگار بین الملل ایبِنا و به نقل از الجزیره، ماه رمضان در جهان عرب مدتهاست که با افزایش فصلی هزینهها، به ویژه در مورد غذا، کالاهای مصرفی و پوشاک همراه بوده است.
با این حال، تغییرات اقتصادی اخیر و افزایش نرخ تورم در چندین کشور عربی، برداشت از این ماه را تغییر داده و آن را از فصلی از مصرف شدید به فرصتی برای تنظیم مجدد رفتار مالی و ایجاد پایه پساندازی تبدیل کرده است که بعداً میتواند به سمت سرمایهگذاری هدایت شود.
این تغییر در چارچوب وسیعتری از کاهش قدرت خرید در تعدادی از اقتصادهای عربی و افزایش هزینههای تأمین مالی و وامهای مصرفی رخ میدهد.
هزینههای فصلی تحت فشار قیمت
رویترز، در پوشش خود از دادههای تورم در کشورهای عربی، از جمله مصر، مراکش و اردن، خاطرنشان میکند که قیمت مواد غذایی بیثباتترین جزء سبد مصرفکننده است و اغلب تحت تأثیر دورههای افزایش تقاضا قرار میگیرد.
رویترز در گزارشهای خود در مورد تورم مصر در طول سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ توضیح داد که بخش مواد غذایی و آشامیدنی عامل اصلی افزایش ماهانه شاخص قیمت بوده است.
سازمان خواربار و کشاورزی سازمان ملل متحد (FAO) در گزارشهای شاخص قیمت جهانی مواد غذایی خود تأیید میکند که قیمت کالاهای غذایی همچنان در برابر نوسانات بازارهای بینالمللی، از جمله قیمت غلات، روغنها و شکر، آسیبپذیر است. از آنجایی که بسیاری از کشورهای عربی برای تأمین این کالاها به واردات متکی هستند، هرگونه افزایش قیمت جهانی به سرعت در مصرفکننده محلی، به ویژه در دورههای تقاضای بالا مانند ماه رمضان، منعکس میشود.
این واقعیت، مدیریت هزینهها در ماه رمضان را به یک موضوع صرفاً اقتصادی تبدیل میکند، نه صرفاً یک انتخاب رفتاری، زیرا ترکیبی از افزایش تقاضا و خطرات قیمت مستقیماً بر بودجه خانوادههای با درآمد متوسط و کم فشار وارد میکند.
رویکردی آگاهانهتر به مصرفکننده
در مقابل، YouGov، یک شرکت تحقیقات بازار، در گزارشهای خود در مورد خاورمیانه نشان میدهد که درصد فزایندهای از مصرفکنندگان اکنون قبل از تصمیمگیری برای خرید در ماه رمضان، قیمتها را مقایسه میکنند و به دنبال پیشنهادات هستند. این نشان دهنده تغییر تدریجی از مصرف احساسی به مصرف حسابشده است.
همانطور که در گزارش پرایس واتر هاوس کوپرز با عنوان «صدای مصرفکننده در خاورمیانه» آشکار شده است، مصرفکنندگان در این منطقه نسبت به قیمتها حساستر شدهاند و تمایل بیشتری به اولویتبندی مجدد هزینههای خود دارند و بیشتر بر ضروریات به جای کالاهای لوکس تمرکز میکنند.
این گزارش همچنین به افزایش استفاده از اپلیکیشنهای مقایسه قیمت دیجیتال اشاره میکند که شفافیت بازار را افزایش داده و از هزینههای اضافی، به ویژه در مورد کالاهای مصرفی پرمصرف، جلوگیری میکند.
بودجه ماه رمضان به عنوان یک ابزار کنترل
گزارش بانک جهانی در مورد چشمانداز اقتصادی منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا توضیح میدهد که افزایش هزینههای زندگی در سالهای اخیر بسیاری از خانوادهها را بر آن داشته است تا الگوهای مصرف خود را مورد بازنگری قرار دهند. در این زمینه، تهیه یک بودجه دقیق برای ماه رمضان به یک اقدام پیشگیرانه برای حفظ ثبات مالی تبدیل میشود.
کارشناسان اقتصادی در تحلیلهای خود از رفتار مصرفکننده در دورههای تورم، نشان میدهند که کاهش ضایعات مواد غذایی به تنهایی میتواند در عرض یک ماه پسانداز قابل توجهی را به همراه داشته باشد. علاوه بر این، تقسیم هزینهها به صورت هفتگی، به جای انجام هزینههای زیاد در ابتدای ماه، به جلوگیری از کاهش سریع ذخایر نقدی کمک میکند.
علاوه بر این، کاهش وابستگی به کارتهای اعتباری برای خریدهای ماه رمضان، انباشت بدهیهایی را که فراتر از ماه ادامه دارند، به حداقل میرساند.
ابزارهای مدیریت مالی در طول ماه رمضان را میتوان به شرح زیر خلاصه کرد:
تهیه بودجه از قبل، تقسیم هزینهها به دستههای مشخص (غذا، مهماننوازی، پوشاک، کمکهای مالی).
اتخاذ رویکرد "خرید لیست" برای جلوگیری از پیشنهادهایی که هزینههای غیرضروری را تشویق میکنند.
اختصاص مبلغ ثابت برای پسانداز، که بلافاصله در ابتدای ماه به یک حساب جداگانه منتقل میشود.
از پسانداز تا جمعآوری سرمایه کوچک
مهمترین تغییر، تبدیل پسانداز به پسانداز واقعی است. وقتی بخشی از درآمد ماهانه به عنوان پسانداز جداگانه در طول ماه رمضان اختصاص داده میشود، ماه به نقطه شروعی برای ایجاد ذخیره مالی تبدیل میشود.
بانک جهانی در گزارشهای خود در مورد شمول مالی در منطقه عرب، نشان میدهد که پسانداز منظم، حتی در مقادیر کم، مقاومت در برابر شوکهای اقتصادی مانند از دست دادن شغل یا افزایش ناگهانی قیمتها را افزایش میدهد و به کاهش وابستگی به وامهای کوتاهمدت کمک میکند.
این نکته در اقتصادهایی که نوسانات نرخ ارز یا نرخ بهره بالا را تجربه میکنند، اهمیت بیشتری پیدا میکند، جایی که حفظ یک شبکه امن نقدی برای ثبات خانوار بسیار مهم میشود.
رمضان به عنوان یک بررسی مالی سالانه
رمضان همچنین یک دوره بررسی سالانه برای تعهدات مالی است. بسیاری از خانوادهها در این مدت بدهیها، پساندازها و هزینههای ثابت خود را دوباره ارزیابی میکنند.
گزارشهای رویترز در مورد سیاست پولی جهانی نشان میدهد که افزایش نرخ بهره در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، هزینههای استقراض را در چندین اقتصاد نوظهور افزایش داده است و کاهش بدهی مصرفکننده را در فصول اوج هزینهها در اولویت قرار میدهد.
مراحل بررسی مالی در این مرحله معمولاً شامل موارد زیر است:
ارزیابی مجدد بدهیهای کوتاهمدت و تلاش برای تسویه یا کاهش آن.
بررسی هزینههای ثابت و حذف خدمات غیرضروری.
تحقق پسانداز بین پول نقد فوری و ابزارهای پسانداز با بهره.
این بررسی دورهای میتواند به یک مکانیسم سیستماتیک برای مدیریت بودجه در طول سال تبدیل شود، نه فقط در ماه رمضان.
دروازه سرمایهگذاری تدریجی
وقتی پسانداز به یک عادت منظم تبدیل میشود، وجوه مازاد را میتوان به ابزارهای سرمایهگذاری تدریجی هدایت کرد. تحلیلهای بانک جهانی نشان میدهد که گسترش پایگاه سرمایهگذاران انفرادی در منطقه در درجه اول به افزایش نرخ پسانداز خانوار بستگی دارد.
گزینهها ممکن است شامل حسابهای پسانداز، گواهی سپرده، صندوقهای سرمایهگذاری کمریسک یا حتی پسانداز در داراییهای پوشش ریسک مانند طلا باشد. مهمترین چیز ثبات است، نه اندازه سرمایهگذاری.
در نهایت، رمضان که به طور سنتی به عنوان فصلی برای خرج کردنهای استثنایی دیده میشود، میتواند به فرصتی برای ارزیابی مجدد اولویتهای مالی، تقویت پسانداز و هموار کردن راه برای سرمایهگذاری پایدار تبدیل شود.
