به گزارش ایبنا، جنگ هنوز بهطور کامل تمام نشده، اما از همین حالا تبعات اقتصادی آن نمایان شده است؛ جایی میان آتشبسی لرزان، منابعی که تحلیل رفتهاند و زیرساختهایی که دیگر به سادگی سرپا نمیشوند.
پساجنگ؛ زمان تغییر در مسیر حکمرانی یا بستر بروز بحرانهای عمیق
در این میان، پرسش اصلی نه فقط زمان پایان جنگ، بلکه کیفیت آغاز یک دوره جدید است؛ دورهای که اگرچه با عنوان «پساجنگ» شناخته میشود، اما به گفته محمود جامساز، اقتصاددان، بیش از آنکه نوید بازسازی بدهد، میتواند صحنه بروز بحرانهای عمیقتری باشد. از فروبستگی مسیرهای تأمین مالی تا تورمی که سفرهها را کوچکتر میکند، مگر آنکه تغییری جدی در نسبت سیاست، اقتصاد و جهان بیرون رخ دهد.
محمود جامساز معتقد است: در حال حاضر نمیتوان پیشبینی کرد که جنگ چه زمانی به پایان میرسد. زیرا آتشبس بسیار لرزان است و شروطی که جمهوری اسلامی مطرح کرده، اصولاً از سوی آمریکا قابل پذیرش نیست. ایران نیز از مواضع ایدئولوژیک خود عقبنشینی نخواهد کرد؛ لذا سناریوی مذاکرات گذشته تکرار میشود و احتمال آغاز دوباره جنگ همچنان وجود دارد.
سناریوهای پایان جنگ
در چنین شرایطی، او سه سناریو برای پایان جنگ پیشبینی میکند و میگوید: سناریوی اول توقف جنگ به دلیل بحرانهای داخلی و فشارهای خارجی است. جمهوری اسلامی ممکن است به دلیل تقلیل منابع در تأمین مالی و لجستیکی جنگ و همچنین افزایش بحرانهای اقتصادی و اجتماعی داخلی، مجبور به توقف جنگ شود. این احتمال به ویژه زمانی تقویت میشود که آمریکا با قدرت نظامی اقدام به بازگشایی تنگه هرمز کند و بخشی از خاک ایران را اشغال نماید. این سناریو میتواند تغییرات بنیادینی در ساختار سیاسی و اقتصادی ایران به دنبال داشته باشد.
سناریوی دوم از نگاه جامساز جنگ فرسایشی است. او میگوید: این سناریو الگویی از جنگ روسیه و اوکراین است. در سناریوی دوم جنگ ممکن است ادامه یابد، مشابه جنگ روسیه و اوکراین، با حمایت لجستیکی چین و روسیه. این وضعیت ممکن است ترامپ را تحت فشار قرار دهد تا با اعلام پیروزی در نابود کردن تاسیسات هستهای و موشکی ایران، جنگ را متوقف سازد. در این صورت، جمهوری اسلامی از منظر سیاسی، خود را پیروز معرفی خواهد کرد، اما تهدیدات نظامی همچنان پابرجا خواهند ماند. جنگ فرسایشی ممکن است به تضعیف بنیانهای اقتصادی و اجتماعی ایران منجر شود و بحرانهای اقتصادی را شدیدتر کند.
جامساز تاکید میکند: سناریوی خوشبینانه، یک توافق جامع و صلح پایدار است. در صورت دستیابی به یک توافق جامع، بهویژه در مذاکراتی مثل اسلامآباد که رضایت اسرائیل و کشورهای عربی خلیج فارس نیز در آن مدنظر باشد، ممکن است خاورمیانه پس از دهها سال، رنگ آرامش را در لوای صلح پایدار تجربه کند. در چنین شرایطی، میتوان به بازسازی کشور و توسعه پایدار آن در ابعاد مختلف فکر کرد.
چالشهای پیش روی اقتصاد ایران
جامساز در ادامه تأکید میکند که اجرای هرگونه پروژه اقتصادی در ایران پس از جنگ مستلزم تغییرات بنیادین در نظام تصمیمگیری سیاسی و ساختار اقتصادی کشور است. پذیرش قوانین و اصول علم اقتصاد و الگوبرداری از کشورهایی نظیر کره جنوبی، چین و ویتنام میتواند راهگشا باشد.
وی بیان میکند: این کشورها با ایجاد نظام اقتصادی مستقل از سیاست، به امنیت مالکیت خصوصی، آزادی اقتصادی و جذب سرمایههای خارجی پرداختهاند. با تاکید بر ترک تخاصم و استقرار صلح پایدار، بازسازی روابط دوستی با کشورهای منطقه و لغو تحریمها، ایران میتواند در جهت حل بحرانها و بهبود وضعیت اقتصادی گام بردارد. این امر نیازمند تغییر در ساختار حکمرانی و بهبود شاخصهای کلان اقتصادی نظیر تولید ناخالص داخلی، رشد اقتصادی، تورم، بیکاری و درآمد ملی است.
اولویتهای اصلاحات در دوران پسا جنگ: از بازسازی اقتصادی تا حکمرانی خوب
در دوران پسا جنگ، نیاز به اصلاحات ساختاری و بهبود حکمرانی بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
از نگاه محمود جامساز یکی از اولویتهایی که باید پیگیری شوند کاهش دخالت دولت در اقتصاد است.
او میگوید: دولت باید تنها به تأمین کالاهای عمومی بپردازد و نهادهای فرادولتی، نظامی و انتظامی از فعالیتهای اقتصادی فاصله بگیرن، اولویت بعدی اصلاح ساختار بودجه است. اصلاحاتی مانند حذف ردیفهای مصارف غیر ضروری، قطع وابستگی به نفت و واریز منابع نفتی به صندوق ثروت ملی.
این اقتصاددان، استقلال بانک مرکزی و اصلاح نظام بانکی را نیز اولویت بعدی معرفی میکند و معتقد است باید در نظام بانکی شفافیت مالی ایجاد شود و با سیستمهای بانکی بینالمللی هماهنگ باشد. اصلاح نظام مالیاتی، بهبود نظام مالیاتی و توزیع عادلانه درآمدها اولویتهای بعدی اصلاحات اقتصادی هستند.
برهمین اساس جامساز اولویتهای بعدی را ایجاد رشد اقتصادی و کاهش بیکاری میداند و بر ایجاد بسترهای لازم برای اشتغال و کاهش بیکاری با استفاده از سیاستهای مالی مؤثر تأکید میکند.
در نهایت او به اصلاح نظام یارانهها و تخصیص بهینه منابع میپردازد و تقویت قدرت خرید طبقات آسیبپذیر و تأمین خدمات بهداشتی، آموزشی و بیمهای برای عموم را دیگر اولویتهای اصلاحات اقتصادی میشمارد.
جامساز معتقد است این اصلاحات، نیازمند تغییرات عمیق در ساختار سیاسی و اقتصادی کشور است که تنها در سایه صلح پایدار و حکمرانی خوب ممکن است.
آینده اقتصادی ایران
بنا بر گفته این اقتصاددان، تنها در صورتی که عقلانیت و خردگرایی جایگزین ادراکات متناقض از واقعیتها شود، امکان تبدیل کنشهای خصمانه به واکنشهای دوستانه و مسالمتآمیز وجود خواهد داشت. این امر میتواند نقطهعطفی در تاریخ دیپلماسی و سیاستگذاری ایران و کشورهای منطقه باشد.
منبع: اقتصادنیوز
