به گزارش خبرنگار ایبنا، بازار سرمایه از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تاکنون به دنبال وقوع جنگ رمضان در کشور بسته است. این بسته بودن در حالی ادامه دارد که بسیاری از کارشناسان اقتصادی و فعالان بازار سرمایه بر بازگشایی بورس تأکید دارند و معتقدند پیش از بازگشایی لازم است حمایتهایی از سوی دولت صورت گیرد تا بازار سهام پس از بازگشایی با سقوط مواجه نشود.
مهمترین بخشی که میتواند از بازگشایی بازار سرمایه حمایت کند، شبکه بانکی است؛ چراکه بانکها دارای منابع قابل توجهی هستند و میتوانند از این بازار حمایت کنند. با توجه به اهمیت این موضوع، میزگردی با حضور محمدباقر محمدزاده مقدم، عضو هیأت مدیره بانک اقتصاد نوین و امیر تقیخان تجریشی، رئیس هیأت مدیره گروه توسعه مالی فیروزه برگزار شد تا «مدلهای حمایتی بانکها از بازگشایی بازار سرمایه» را بررسی کنیم.
در این نشست، موضوع «ضرورت بازگشایی فوری بورس»، «موانع قانونی پیش روی بانکها برای حمایت از بازار سهام» و«طراحی بستههای حمایتی هماهنگ میان بانک مرکزی و سازمان بورس» به تفصیل مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. در ادامه مشروح این میزگرد را میخوانید.
خبرنگار: آیا بانکها در شرایط کنونی می توانند از بازار سرمایه حمایت کنند تا پس از بازگشایی با چالش مواجه نشود؟
محمدزاده مقدم: رگولاتور اصلی و قانونگذار بانکها، «بانک مرکزی» است که چارچوبهای نظارتی مشخصی را در این رابطه تعیین کرده است. در این چارچوب، مفهوم «سرمایهگذاری بانکی» و «سرمایهگذاری غیربانکی» از یکدیگر تفکیک میشود. هرگونه سرمایهگذاری بانک در سهام شرکتهای بورسی، عموماً در دسته سرمایهگذاری غیربانکی قرار میگیرد که در محاسبات کفایت سرمایه طبق استانداردهای بازل، بهعنوان یک عامل کاهنده از حقوق صاحبان سهام لایه یک و لایه دو کسر میشود.
بانکها ذاتاً باید بر «واسطهگری مالی» متمرکز باشند و هرگونه سرمایهگذاری صرفاً باید در چرخه کاری خود بانک، مانند PSP ها، تأمین سرمایه، مولدسازی داراییهای منجمد و مواردی از این قبیل انجام شود. بر این اساس، خرید سهام شرکتهای بورسی خارج از این چرخه، نه تنها برای بانک سودآور نیست، بلکه به دلیل اعمال کسر از سرمایه نظارتی، عملاً نوعی جریمه نظارتی برای بانک محسوب میشود.
یکی دیگر از محدودیتهای کلیدی سرمایهگذاری بانکها در بازار سرمایه، مفاد مواد ۱۶ و ۱۷ قانون رفع موانع تولید است. بر اساس این قوانین، درآمد ناشی از سرمایهگذاری بانکها در شرکتهای بورسی، اعم از خرید مستقیم سهام یا تملک شرکتهای لیزینگ، بیمه و PSP بورسی، مشمول مالیات سنگین میشود.
از طرف دیگر، نرخ مالیات بر سود سرمایهگذاری در بازار سهام طی سالهای گذشته به تدریج از ۳ درصد به ۵۸ درصد افزایش یافته است. به عبارتی، اگر بانکی امروز بخواهد از سهام یک شرکت بورسی حمایت کند، باید ۵۸ درصد عایدی حاصل از افزایش قیمت یا سود سهام را بهعنوان مالیات پرداخت کند. این مسئله عملاً هرگونه انگیزه حمایتی بانکها از بازار سرمایه را از بین میبرد.
در کنار این موارد، در برنامه هفتم توسعه نیز تکلیف شده است که بانکها باید ظرف دو سال آینده سرمایهگذاریهای غیربانکی خود، از جمله املاک مازاد و سهام شرکتهای غیرمرتبط را به شرکتی زیر نظر صندوق ضمانت سپرده منتقل کنند. در نتیجه، قانونگذار به صراحت تأکید دارد که بانک فقط باید واسطهگری مالی انجام دهد، نه شرکتداری.
ضرورت بازگشایی بازار؛ احترام به حق مالکیت یا مدیریت ریسک
خبرنگار: به نظر شما برای بازگشایی بازار سهام، چه پیششرطهایی باید اجرا شود؟
تجریشی: طبق قانون، افراد مجاز نیستند خارج از بورس، سهام خود را معامله کنند، بنابراین تعطیلی بورس عملاً به معنای سلب حق مالکیت و ممنوعیت فروش دارایی قانونی افراد است. حتی اگر قانونگذار عنوان کند که بازگشایی بورس موجب زیان سهامداران خواهد شد و به همین دلیل بازار را بسته نگه دارد، این اقدام اشتباه است؛ زیرا فردی که مالک دارایی است باید حق فروش آن را داشته باشد.
این اقدام، سرمایهگذاران را به سمت بازارهای غیررسمی و معاملات «وکالتی» سوق میدهد که تبعات آن بسیار خطرناکتر از نوسانات بازار رسمی خواهد بود.
هر روزی که بازار تعطیل میماند، انتظارات تورمی و فشار روانی افزایش مییابد و بازگشایی آینده را سختتر میکند؛ بنابراین اگر اجازه ندهیم افراد دارایی خود را بفروشند، یعنی حق مالکیت آنها را به رسمیت نشناختهایم و این بزرگترین ریسک برای بازار سرمایه است.
خبرنگار: در زمان بازگشایی بازار باید از چه گروههایی حمایت شود؟
محمدزاده مقدم: در بازگشایی بازار سهام، حمایت از سهامداران خرد باید ملاک عمل باشد و حمایت از سهامداران بلندمدت و کلان در اولویت دوم قرار گیرد.
«شناوری» در هر بازاری یک مزیت مهم محسوب میشود، چراکه اگر بازار بسته بماند، آن بازار ارزش خود را از دست میدهد. وقتی بازار سرمایه بسته باشد و قانون اجازه ندهد افراد خارج از بورس دارایی خود را معامله کنند، آستانه تحمل سهامداران کاهش مییابد؛ بنابراین بسته ماندن بازار سرمایه تبعات زیادی برای کشور خواهد داشت.
جنگ ۱۲ روزه یک الگو برای حمایت از بازار سرمایه بود و در آن زمان با اولویتبندیهایی که صورت گرفت، به خوبی از بازار سهام حمایت شد. در نتیجه بدون شک باید بازار سهام را بازگشایی کرد، اما مدیریت بازگشایی اهمیت بیشتری دارد.
به اکوسیستم اقتصادی و همافزایی میان بازار پول و سرمایه نیازمندیم
خبرنگار: بانکها با چه روشهایی میتوانند از بازار حمایت کنند تا بازار دچار سقوط ارزش نشود؟
تجریشی: شرایط کنونی، شرایط عادی نیست، با این حال روشهایی وجود دارد که بانکها میتوانند با توجه به منابع خود از بازار حمایت کنند.
راهحل نخست این است که بانکها از هیأت عالی بانک مرکزی مجوز ویژه اخذ کنند. یعنی اولین و مهمترین گام، صدور مجوز استثنا از سوی بانک مرکزی است.
روش دوم، ارائه تسهیلات ویژه برای شرکتهای آسیبدیده از جنگ است. برخی شرکتهای بورسی بهطور مستقیم و برخی غیرمستقیم از تنشهای اخیر متضرر شدهاند. بازار پول باید پیش از بازگشایی، بستهای تسهیلاتی با نرخ سود ترجیحی و دوره تنفس برای این شرکتها تدارک ببیند و این موضوع به صورت شفاف اطلاعرسانی شود.
روش سوم برای حمایت از بازگشایی بازار سهام، استفاده از اکوسیستم کارگزاران بورس است. کارگزاران بورس به مشتریان خود اعتبار میدهند که وثیقه آن سهام است. با تعطیلی بازار، این اعتبارات متوقف نشده و سود آن همچنان در حال محاسبه است. پس از بازگشایی، احتمالاً بسیاری از مشتریان به دلیل افت قیمت سهام با «مارجینکال» یا از بین رفتن کل سرمایه مواجه میشوند، که این موضوع فشار فروش را افزایش میدهد.
پیشنهاد شد بانک مرکزی یک «خط اعتباری ویژه برای کارگزاران» ایجاد کند تا آنها بتوانند بدون فشار به مشتریان، منابع خود را تأمین کنند. در این شرایط فشار کمتری به بازار سرمایه وارد خواهد شد.
ما به یک «اکوسیستم اقتصادی و همافزایی میان بازار پول و سرمایه» برای حمایت از بازار سرمایه نیاز داریم و هرچقدر این اکوسیستم بهتر به یکدیگر کمک کنند، این همافزایی موجب بهبود وضعیت اقتصادی خواهد شد و هر دو بازار پول و سرمایه از آن بهرهمند میشوند.
ریزش ارزش بورس از ۲۲۰ به ۹۰ میلیارد دلار
محمدزاده مقدم: ارزش بازار سرمایه ایران از حدود ۲۲۰ میلیارد دلار در ۷ سال قبل به حدود ۹۰ میلیارد دلار کاهش یافته است. این در حالی است که طی ۷ سال گذشته شرکتهای بسیاری وارد بازار سهام شدهاند.
بخش عمدهای از این کاهش به دلیل محدودیتهای کسبوکار، نبود شفافیت و مهمتر از همه، سلب نقدشوندگی از طریق تعطیلیهای مکرر بوده است؛ بنابراین با افزایش شفافیت و نقدشوندگی، بازار به ارزش واقعی خود خواهد رسید.
خبرنگار: آقای تجریشی، به نظر شما آیا شفافیت شرکتهای بورسی در زمان بازگشایی ضروری است؟
تجریشی: نهاد ناظر یا رگولاتور برای اینکه فعالان بازار را تشویق کند تا به بازار ورود کرده و معاملات را رونق ببخشند، وظایفی بر عهده دارد که نخستین آن شفافیت است.
شاید در شرایط جنگی به دلیل محدودیتهای موجود، امکان ارائه شفافیت کامل از سوی شرکتها وجود نداشته باشد، اما باید «حداکثر شفافیت ممکن» در زمان بازگشایی فراهم شود و سپس بازار بازگشایی شود.
سهام خزانه ابزاری برای حمایت از بازار سهام
خبرنگار: آقای محمدزاده، آیا بانکها میتوانند سهام خود را خریداری کنند تا از این طریق از سهامشان حمایت شود؟
محمدزاده مقدم: یکی از خواستههای بانکها همین موضوع است. بانکها شرایط خوبی دارند و مستعد افزایش ارزش هستند.
در جنگ ۱۲ روزه از بانک مرکزی و صندوق تثبیت درخواست کردیم تا اجازه دهند، از سهام بانک خودمان دفاع کنیم و سهام خزانه خریداری کنیم. طبق قانون، هر شرکتی میتواند به میزان مقرر سهام خود را خریداری کند و اگر بانک مرکزی اجازه دهد، بانکها نیز سهام خزانه خریداری خواهند کرد.
خبرنگار: آقای محمدزاده، آیا بانکها میتوانند در شرکتهایی که سهامدار عمده آن هستند و این شرکتها در جنگ آسیب دیدهاند، اقدام به تأمین مالی کنند؟
محمدزاده مقدم: خیر، با توجه به محدودیتهایی که بانکها دارند، امکان تأمین مالی این شرکتها وجود ندارد، مگر اینکه بانک مرکزی مجوزهای لازم را صادر کند.
خبرنگار: آیا در شرایط فعلی میتوان با استفاده از بیمه سهام، منابع صندوق توسعه ملی و سایر ابزارها از بازار حمایت کرد؟
تجریشی: باید از این ابزارها استفاده شود، اما لازم است متناسبسازی شوند؛ یعنی برای شرکتهای مختلف و در شرایط متفاوت، متناسب با مقتضیات موجود از آنها بهره بگیریم. به عنوان نمونه، شرکتی که آسیب مستقیم دیده است باید تسهیلات با نرخ اندک دریافت کند.
