به گزارش خبرنگار ایبنا، مذاکرات فشرده ایران و آمریکا در سوئیس پس از حدود ۱۸ ساعت رایزنی و گفتوگو در حالی به پایان رسید که در میانه مسیر با تنشهای سیاسی، وقفه در نشست چهارجانبه و اختلاف نظرهای آشکار میان طرفین همراه بود. با این حال، خروجی مذاکرات و مجموعه اظهارات مقامهای سیاسی و اقتصادی نشان میدهد گفتوگوها نه تنها متوقف نشده، بلکه وارد مرحلهای شده است که آثار اقتصادی آن بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
موضوعاتی همچون آزادسازی منابع ارزی مسدود شده، تسهیل صادرات نفت و پتروشیمی، افزایش درآمدهای ارزی دولت، تقویت توان مداخله بانک مرکزی در بازار ارز و کاهش فشارهای تورمی، مهمترین محورهای اقتصادی مطرح شده پس از مذاکرات سوئیس بودهاند؛ مسائلی که باعث شده بازارها و فعالان اقتصادی با دقت بیشتری تحولات دیپلماتیک روزهای اخیر را دنبال کنند.
گفتوگوهای بورگناشتوک سوئیس از صبح روز یکشنبه آغاز شد و تا بامداد دوشنبه ادامه یافت. هیأت جمهوری اسلامی ایران به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، و با حضور سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه، عبدالناصر همتی رئیس کل بانک مرکزی، علی باقری کنی و سایر اعضای هیأت ایرانی در این مذاکرات شرکت کرد.
اگرچه روند مذاکرات در مقاطعی با تنش همراه شد، اما مسیر گفتوگوها متوقف نشد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، اعلام کرد که انتشار اظهارات تهدیدآمیز رئیسجمهور آمریکا در میانه نشست موجب شد هیأت ایرانی از ادامه حضور در نشست چهارجانبه خودداری کند. با این حال، تبادل پیامها از طریق میانجیها ادامه یافت و مذاکرات تا ساعات پایانی شب دنبال شد.
همین موضوع نشان داد که علیرغم اختلافات جدی و بیاعتمادیهای موجود، طرفین همچنان حفظ مسیر دیپلماسی را بر تشدید تنشها ترجیح میدهند.
یکی از مهمترین نتایج مذاکرات سوئیس، توافق بر سر تشکیل سازکارهایی برای پیگیری اجرای تعهدات بود.
بر اساس بیانیه مشترک قطر و پاکستان، کمیتهای عالی برای نظارت بر اجرای مفاد یادداشت تفاهم تشکیل خواهد شد و کارگروههای تخصصی نیز در حوزههای مختلف از جمله رفع تحریمها، مسائل فنی، نظارت بر اجرای توافقات و حل اختلافات احتمالی فعالیت خواهند کرد.
همچنین طرفین درباره نقشه راهی برای ادامه روند مذاکرات توافق کردهاند که بر اساس آن قرار است طی حدود ۶۰ روز آینده زمینه ورود به مذاکرات نهایی فراهم شود. این موضوع نشان میدهد که گفتوگوها از مرحله اعلام مواضع سیاسی عبور کرده و وارد فاز عملیاتی و اجرایی شده است.
برخلاف بسیاری از دورهای پیشین مذاکرات که مسائل سیاسی و امنیتی در مرکز توجه قرار داشت، این بار موضوعات اقتصادی سهم قابل توجهی از گفتوگوها را به خود اختصاص داد.
به گفته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه فروش نفت ایران، صدور مجوزهای لازم برای صادرات نفت و پتروشیمی، آزادسازی داراییهای محدود شده یا مسدود شده ایران و سازکارهای مالی مرتبط با اجرای توافقات از جمله مهمترین موضوعات مطرح شده میان طرفین بوده است.
این موضوعات برای اقتصاد ایران اهمیت ویژهای دارند؛ چرا که درآمدهای نفتی و دسترسی به منابع ارزی خارجی همچنان مهمترین پشتوانه تأمین ارز کشور محسوب میشوند و هرگونه تحول در این حوزه میتواند آثار مستقیمی بر بازار ارز، تجارت خارجی و تأمین مالی اقتصاد داشته باشد.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، پس از پایان مذاکرات با اشاره به پیچیدگیهای موجود در چارچوب تفاهم ۱۴ بندی میان ایران و آمریکا، مذاکرات سوئیس را فشرده و دشوار توصیف کرد، اما در عین حال تأکید داشت که نتایج حاصل شده در چارچوب اهداف تعیین شده هیأت ایرانی پیش رفته است.
وی اعلام کرد که با پیشرفت مذاکرات، درآمدهای ارزی دولت افزایش خواهد یافت و بانک مرکزی نیز از محل منابع مسدود شده کشور به توان بیشتری برای تأمین ارز دست پیدا خواهد کرد.
همتی همچنین اظهار کرد که با برقراری آرامش در منطقه و بهبود دسترسی به منابع ارزی، انتظارات تورمی کاهش پیدا میکند؛ موضوعی که میتواند بر رفتار بازارها و تصمیمگیری فعالان اقتصادی تأثیر قابل توجهی داشته باشد.
یکی از مهمترین محورهای مذاکرات اخیر، موضوع منابع ارزی مسدود شده ایران بود؛ پروندهای که به گفته رئیس کل بانک مرکزی از پیچیدهترین موضوعات مورد بحث میان طرفین محسوب میشود.
همتی با اشاره به این موضوع اعلام کرد که پیشرفت قابل توجهی در مذاکرات حاصل شده و یادداشتهای لازم نیز در این دور از گفتوگوها به امضا رسیده است. به گفته وی، انتظار میرود طی روزهای آینده استفاده تدریجی از این منابع بر اساس ضوابط و دستورالعملهای بانک مرکزی عملیاتی شود.
ساعاتی بعد، سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی نیز این روند را تأیید کرد. وی اعلام کرد که بانک مرکزی اقدامات لازم برای آزادسازی منابع ارزی بلوکه شده ایران را آغاز کرده است. اگرچه وزیر اقتصاد درباره جزئیات و میزان این منابع توضیحی ارائه نکرد، اما تأکید او بر آغاز اقدامات اجرایی نشان میدهد موضوع آزادسازی داراییهای مسدود شده از مرحله مذاکره عبور کرده و وارد فاز عملیاتی شده است.
در کنار موضوع منابع ارزی، یکی دیگر از مهمترین دستاوردهای اقتصادی مذاکرات به حوزه صادرات نفت و پتروشیمی مربوط میشود.
رئیس کل بانک مرکزی با اشاره به بند ۱۱ تفاهمنامه ایران و آمریکا اعلام کرد که بر اساس توافقات صورت گرفته، معافیتهای لازم برای صادرات نفت و پتروشیمی باید از سوی دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا صادر شود و مقرر شده این موضوع وارد مرحله اجرا شود.
همتی تأکید کرد که صادرات نفت ایران در سالهای گذشته نیز ادامه داشته است، اما انجام این صادرات در شرایط تحریمی هزینههای قابل توجهی را به کشور تحمیل میکرد. از این رو، در صورت اجرایی شدن توافقات اخیر، امکان فروش نفت و انتقال درآمدهای حاصل از آن با هزینه کمتر و سهولت بیشتری فراهم خواهد شد.
چنین تحولی میتواند به افزایش درآمدهای ارزی کشور، تقویت توان بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز و کاهش فشار بر منابع مالی دولت منجر شود.
همزمان با پایان نشست سیاسی، مرحله جدیدی از گفتوگوها آغاز شده است.
بر اساس اعلام منابع رسمی، مذاکرات فنی ایران و آمریکا از روز دوشنبه در سوئیس آغاز شده و کارشناسان دو طرف درباره نحوه اجرای مفاد یادداشت تفاهم اسلامآباد و تشکیل کارگروههای تخصصی گفتوگو میکنند.
این مرحله از مذاکرات اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بسیاری از موضوعات مطرح شده در سطح سیاسی، از جمله آزادسازی منابع ارزی، سازکارهای مالی، صادرات نفت و نحوه اجرای تعهدات طرفین، نیازمند توافقهای فنی و حقوقی دقیق است.
به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران معتقدند موفقیت یا ناکامی توافقات سیاسی تا حد زیادی به نتایج همین مذاکرات کارشناسی وابسته خواهد بود.
همزمان با آغاز مذاکرات فنی در سوئیس، حبیب عباسی، مدیرکل روابط عمومی دفتر ریاستجمهوری، سفر قریب الوقوع مسعود پزشکیان، رئیسجمهور به پاکستان را تایید کرد. هرچند جزئیات رسمی این سفر هنوز اعلام نشده است، اما با توجه به نقش اسلامآباد در میانجیگری مذاکرات اخیر، این سفر میتواند در چارچوب رایزنیهای دیپلماتیک مرتبط با روند اجرای توافقات مورد توجه قرار گیرد.
اگرچه مذاکرات سوئیس با سیگنالهایی درباره آزادسازی منابع ارزی، تسهیل صادرات نفت و آغاز مذاکرات فنی همراه بود، اما رفتار بازارها نشان میدهد فعالان اقتصادی همچنان با احتیاط تحولات را دنبال میکنند و منتظر مشاهده نتایج عملی توافقات هستند.
در بازار طلا، هر گرم طلای ۱۸ عیار با کاهش ۱۱۶ هزار و ۳۰۰ تومانی به ۱۶ میلیون و ۴۳ هزار و ۹۰۰ تومان رسید که میتواند نشانهای از تعدیل بخشی از انتظارات تورمی و کاهش تقاضای احتیاطی باشد. از سوی دیگر، بهای نفت در بازارهای جهانی با افت ۱.۸۶ دلاری به ۷۸.۱۹ دلار رسید که نشان میدهد معاملهگران کاهش ریسکهای ژئوپلیتیکی منطقه را در قیمتگذاریهای خود لحاظ کردهاند.
با این حال، بازار ارز واکنش متفاوتی داشت و نرخ دلار با افزایش ۶۰۰ تومانی به ۱۶۰ هزار و ۲۰۰ تومان رسید؛ موضوعی که نشان میدهد بخشی از معاملهگران هنوز نسبت به سرعت و میزان تحقق توافقات محتاط هستند و ترجیح میدهند تا روشن شدن جزئیات اجرایی، موضع انتظاری خود را حفظ کنند.
در بازار سرمایه نیز شاخص کل بورس با افت بیش از ۵۳ هزار واحدی به پنج میلیون و ۷۲ هزار و ۵۷۹ واحد رسید. این افت را میتوان بیش از آنکه نشانه بدبینی به مذاکرات دانست، ناشی از تحولات اخیر در سیاستهای پولی و مالی داخلی دانست.
در همین حال، اونس جهانی طلا با افزایش ۴۷.۵۷ دلاری به ۴۲۰۷.۸۳ دلار رسید که عمدتاً تحت تأثیر تحولات بازارهای جهانی و افزایش تقاضا برای داراییهای امن در سطح بینالمللی بوده است.
مجموع این تحولات نشان میدهد که بازارها نه واکنش هیجانی و نه واکنش منفی قاطعی به مذاکرات داشتهاند. کاهش قیمت طلا و نفت از یک سو و افزایش نرخ ارز و افت بورس از سوی دیگر، بیانگر آن است که فعالان اقتصادی همچنان در انتظار مشاهده گامهای عملی در حوزه آزادسازی منابع ارزی، تسهیل صادرات نفت و اجرای تعهدات طرفین هستند. به عبارت دیگر، بازارها پیام مذاکرات را دریافت کردهاند، اما قضاوت نهایی را به نتایج اجرایی آن موکول کردهاند.
