دوراهی اوپک

به گزارش خبرنگار بین‌الملل ایبنا، آنچه امروز در بازار نفت رخ می‌دهد، نشانه‌ای از تغییر موازنه قدرت میان تولیدکنندگان خلیج فارس، خریداران آسیایی و تصمیم‌سازان اوپک+ است. کمتر از سه ماه پس از آن‌که بازار با نگرانی از کمبود عرضه و جهش قیمت‌ها روبه‌رو بود، اکنون موجی از نفت آزادشده از مسیر هرمز، همراه با ضعف خرید چین و پایان تدریجی برداشت از ذخایر استراتژیک، بازار را به سمت مازاد سوق داده است. پرسش اصلی این است: آیا اوپک دوباره شیر‌ها را می‌بندد یا وارد رقابت فرسایشی برای سهم بازار می‌شود؟

بازار از کمبود به وفور رسیده است

گزارش اخیر بلومبرگ می‌گوید قیمت نفت برنت پس از توافق آمریکا و ایران، بخش عمده افزایش‌های دوران جنگ را از دست داده و حوالی ۷۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شود. این چرخش، فقط یک واکنش مقطعی نیست؛ داده‌های نهاد‌های بین‌المللی نیز از افت شدید عرضه و سپس بازگشت سریع آن خبر می‌دهند.

بر پایه گزارش ماه مه ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، تولید کشور‌های خلیج فارس که تحت تأثیر بسته شدن تنگه هرمز قرار گرفتند، ۱۴.۴ میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سطح پیش از جنگ بود و مجموع افت عرضه از فوریه به ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز رسید.

اما با بازگشایی هرمز، بخشی از این نفت دوباره به بازار برگشته است. رویترز در ۱ ژوئن ۲۰۲۶ گزارش داد که تولید اوپک+ در آوریل به ۳۳.۱۹ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که در فوریه ۴۲.۷۷ میلیون بشکه در روز بود؛ یعنی افتی در حدود ۲۲ درصد.

سؤال اصلی اوپک: کاهش دوباره تولید یا دفاع از سهم بازار؟

اکنون بزرگ‌ترین تولیدکنندگان عضو اوپک و متحدانشان در اوپک+ با یک آزمون کلاسیک روبه‌رو هستند.

1) اگر تولید را محدود کنند، آیا قیمت‌ها حفظ می‌شود؟

از نگاه مدافعان کاهش تولید، بازار هنوز شکننده است.

گلدمن ساکس و مورگان استنلی در گزارش‌های خود هشدار داده‌اند که بازار در خطر مازاد عرضه در سال آینده است. در یک جمع‌بندی رویترز از پیش‌بینی بانک‌ها، گلدمن ساکس قیمت برنت در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ را از ۹۰ دلار به ۸۰ دلار کاهش داد و میانگین ۲۰۲۷ را ۷۵ دلار برآورد کرد. مورگان استنلی نیز برآورد‌های خود را پایین آورد و انتظار دارد بخش بزرگی از تولید از دست‌رفته تا پایان ۲۰۲۶ بازگردد.

این برآورد‌ها برای اوپک یک پیام روشن دارند: بازار توان جذب همه بشکه‌های بازگشته را ندارد. اگر عربستان، عراق، امارات، کویت و دیگر اعضا همزمان تولید را بالا ببرند، خطر سقوط بیشتر قیمت‌ها جدی است.

2) یا وارد جنگ سهم بازار می‌شوند؟

در سوی دیگر، برخی اعضا ممکن است استدلال کنند که پس از ماه‌ها اختلال، اکنون زمان بازپس‌گیری سهم ازدست‌رفته است. این منطق به‌ویژه زمانی تقویت می‌شود که قیمت‌ها هنوز به سطحی بالاتر از هزینه تولید بسیاری از اعضا رسیده باشد و برخی کشور‌ها برای تأمین بودجه خود به درآمد بیشتر نیاز داشته باشند.

اما مشکل این است که بازار فعلاً ظرفیت پذیرش این حجم از عرضه را ندارد. رویترز در ۲۵ ژوئن نوشت که قرارداد‌های آتی برنت وارد کانتانگو شده‌اند؛ یعنی قیمت‌های کوتاه‌مدت پایین‌تر از قرارداد‌های دورتر قرار گرفته‌اند، نشانه‌ای کلاسیک از مازاد عرضه.

ظرفیت‌های از دست‌رفته تولید نفت در خلیج فارس

یکی از محور‌های کلیدی در پاسخ به این پرسش، میزان ظرفیت از دست‌رفته در کشور‌های خلیج فارس است.

بر اساس گزارش IEA و گزارش‌های بازار، اختلال در تنگه هرمز و تنش‌های منطقه‌ای باعث شد بخش بزرگی از تولید و صادرات خلیج فارس از دسترس بازار خارج شود. در عمل:

• تولید مجموع اوپک در آوریل ۲۰۲۶ نسبت به فوریه حدود ۹.۶ میلیون بشکه در روز کمتر بود.
• ایالات متحده و متحدانش بخشی از مسیر صادراتی را با اسکورت دریایی و مسیر‌های جایگزین حفظ کردند، اما این اقدام نتوانست مانع افت شدید صادرات شود.
• IEA برآورد کرد که ۱۴.۴ میلیون بشکه در روز از تولید کشور‌های خلیج فارس تحت تأثیر بسته شدن هرمز، نسبت به سطح پیش از جنگ، از دست رفته است.

این ارقام نشان می‌دهد که ظرفیت از دست‌رفته فقط یک افت کوتاه‌مدت نیست؛ بلکه یادآور شکنندگی زیرساخت صادراتی خلیج فارس در برابر ریسک ژئوپلیتیک است. در چنین شرایطی، بازگشت سریع تولید بدون هماهنگی، می‌تواند به‌جای تثبیت بازار، آن را وارد فاز سقوط قیمت کند.

نقش چین: متغیر تعیین‌کننده

تقریباً همه تحلیلگران به یک نقطه مشترک می‌رسند: بدون بازگشت جدی چین، بازار به راحتی متعادل نمی‌شود.

طبق داده‌هایی که در بررسی‌های بازار آمده، واردات نفت خام دریابرد چین در مه ۲۰۲۶ به ۶.۳۶ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که در فوریه ۱۱.۳۹ میلیون بشکه در روز بود؛ یعنی افتی حدود ۵.۰۳ میلیون بشکه در روز.

این افت تقاضا به‌خوبی توضیح می‌دهد چرا نفت پس از رفع بخشی از محدودیت‌ها، با دشواری فروش مواجه است. در گزارش دیگری، Kpler و رویترز اشاره کردند که محموله‌های برخی گرید‌های خاورمیانه با تخفیف‌های سنگین عرضه شده‌اند، اما هنوز خریدار کافی ندارند.

اوپک چه خواهد کرد؟

اوپک احتمالاً ناچار به انتخاب میان کاهش تولید و دفاع از قیمت‌ها خواهد شد، اما این انتخاب آسان نیست.

• اگر اوپک+ تولید را بالا نگه دارد، خطر مازاد عرضه و سقوط بیشتر قیمت‌ها وجود دارد.
• اگر دوباره تولید را محدود کند، ممکن است بخشی از سهم بازار را به تولیدکنندگان غیراوپکی یا فروشندگان تخفیفی واگذار کند.
• اگر چین وارد بازار نشود، هر بشکه اضافی سریع‌تر به مازاد تبدیل می‌شود؛ و اگر ذخایر استراتژیک کشور‌ها بازسازی شود، بخشی از تقاضای جدید ممکن است موقتاً بازار را حمایت کند؛ اما این حمایت، ساختاری و پایدار نخواهد بود.

با توجه به داده‌های موجود، سناریوی محتمل‌تر برای اوپک+ در کوتاه‌مدت نه جنگ تمام‌عیار سهم بازار، بلکه نوعی مهار تدریجی عرضه برای جلوگیری از سقوط قیمت‌هاست. دلیل روشن است: بازار هنوز از شوک ژئوپلیتیک هرمز بیرون نیامده، چین خرید خود را به سطح پیشین بازنگردانده، و سیگنال‌های آتی نفت نیز از مازاد نزدیک خبر می‌دهند.

در چنین وضعی، اوپک برای حفظ درآمد، احتمالاً باید میان حفظ قیمت و افزایش تولید یکی را اولویت دهد؛ و شواهد فعلی نشان می‌دهد که در اتاق‌های تصمیم‌گیری ریاض، بغداد، ابوظبی و کویت، دفاع از قیمت‌ها دست‌کم در کوتاه‌مدت گزینه محتمل‌تری است.