به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، سامانه دیجیتال جدید ورود و خروج اتحادیه اروپا، که قرار بود مرزهای شنگن را سریعتر و امنتر کند، حالا خودش به یکی از دردسرهای اصلی سفر در اروپا تبدیل شده است.
گزارش پولیتیکو حاکی است، پس از هشدارهای فرودگاهها و شرکتهای هواپیمایی درباره صفهای طولانی، پروازهای از دسترفته و فشار عملیاتی، «اورسولا فوندرلاین» سرانجام به «مشکلات فنی» این سامانه اعتراف کرده است. همزمان، منابع رسمی اروپایی میگویند این سامانه از ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ بهطور کامل عملیاتی شده، اما اجرای آن در مرزهای مختلف هنوز یکدست و بیدردسر نیست.
اتحادیه اروپا با سامانه ورود/خروج (Entry/Exit System - EES) میخواست یک فصل تازه در کنترل مرزی باز کند: پایان مهرهای دستی گذرنامه، ثبت دیجیتال ورود و خروج، و جمعآوری دادههای بیومتریک از مسافران غیراروپایی. اما آنچه در عمل دیده میشود، دستکم در فرودگاههای شلوغ تابستانی، بیشتر شبیه آزمون فشار بر شبکه حملونقل هوایی اروپاست تا یک جهش فناورانه آرام و بیحاشیه.
«اورسولا فوندرلاین» رئیس کمیسیون اروپا، طی سخنانی در ایرلند اذعان کرد که این سیستم با «مشکلات فنی» روبهروست و بروکسل با کشورهای عضو برای حل آنها کار میکند. این تغییر لحن، مهم است؛ چون تا همین چند روز پیش، مقامهای کمیسیون اروپا اثر اختلالها را محدود توصیف میکردند. اما حالا فشار صنعت هوانوردی، روایت رسمی بروکسل را عقب رانده است.
صفهای طولانی، پروازهای از دسترفته
در نامهای سرگشاده که اتحادیه فرودگاههای اروپا (ACI Europe)، اتحادیه بینالمللی حملونقل هوایی (IATA) و انجمن ایرلاینهای اروپا (Airlines for Europe) خطاب به فوندرلاین منتشر کردند، آمده است که زمان انتظار در کنترل مرزی به «تا پنج ساعت» رسیده است. به گفته این نهادها، این تأخیرها میلیونها مسافر ورودی به محدوده شنگن را تحت تأثیر قرار داده و در عین حال باعث اختلال عملیاتی، تأخیر پروازها، از دست رفتن پروازهای اتصالی و فشار بیشتر بر کارکنان فرودگاهی شده است.
این هشدارها بیدلیل نیست. شبکه الجزیره به نقل از صنعت هوانوردی گزارش داده است که فرودگاههای اروپا در آستانه اوج سفر تابستانی با وضعیتی «بحرانی» روبهرو هستند و فقط در ماههای ژوئیه و اوت، حدود ۴۰ میلیون مسافر بیشتر نسبت به دو ماه قبل وارد چرخه سفر خواهند شد. در چنین شرایطی، هر گره در کنترل مرزی میتواند به اختلالی زنجیرهای در کل شبکه حملونقل هوایی تبدیل شود.
بروکسل چه میگوید؟
کمیسیون اروپا همچنان بر این نکته تأکید دارد که EES برای افزایش امنیت مرزی طراحی شده است. در توضیحات رسمی eu-LISA، نهاد مسئول سامانههای بزرگ IT اتحادیه اروپا، آمده که EES برای شناسایی اقامت بیش از حد مجاز، مقابله با اسناد جعلی سفر و تقویت کنترلهای امنیتی بهکار میرود.
همچنین در صفحه رسمی کمیسیون اروپا درباره EES، تأکید شده که این سامانه از ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ بهطور کامل عملیاتی شده و اطلاعاتی مانند نام، اطلاعات سند سفر، تاریخ و محل ورود و خروج، و دادههای بیومتریک مسافران غیراروپایی را ثبت میکند. بهگفته بروکسل، هدف اصلی تغییر، شفافسازی و دیجیتالیکردن کنترلهاست، نه سختتر کردن عبور مسافران.
اما مسئله اینجاست که امنیتِ بیشتر، اگر با زیرساخت و آمادگی عملیاتی هماهنگ نباشد، میتواند به آشفتگی بیشتر منجر شود.
اختلاف بر سر زمان پردازش
یکی از نقاط اختلاف اصلی، زمان ثبت و پردازش مسافر است. کمیسیون اروپا پیشتر گفته بود ثبت ورود یا خروج معمولاً حدود ۷۰ ثانیه طول میکشد. اما در منابع رسمی دیگری که بررسی شد، این عدد تأیید نشد. در واقع، آنچه در اسناد رسمی اتحادیه اروپا دیده میشود، بیشتر به چک بیومتریک در بازدیدهای بعدی که میتواند کمتر از ۱۵ ثانیه طول بکشد اشاره دارد، نه ۷۰ ثانیه.
این اختلاف عددی مهم است، چون نشان میدهد فاصله میان سناریوی اداریِ طراحیشده و عملکرد واقعی در مرزها هنوز زیاد است. در دنیای سفر هوایی، حتی چند ثانیه اختلاف برای هر مسافر، در مقیاس میلیونها نفر، به صفهای چندساعته تبدیل میشود.
اجرای ناتمام، در زمان نامناسب
گزارشهای رسمی و صنفی نشان میدهد اجرای سیستم جدید ورود/خروج در اروپا یکدست نبوده است. GOV.UK میگوید این سامانه از ۱۲ اکتبر ۲۰۲۵ آغاز شد و از ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ بهطور کامل در حال اجراست. ABTA نیز تأکید کرده که هرچند سیستم کامل شده، اما اجرای آن در مرزهای مختلف ممکن است همچنان متفاوت باشد.
همین تفاوت در اجرا، بهخصوص در فرودگاهها و گذرگاههای پرتردد، مشکلساز شده است به طوری که فرودگاهها و ایرلاینها از اتحادیه اروپا خواستهاند در زمانهای اوج سفر، اختیار بیشتری برای تعلیق کامل این سیستم داشته باشند؛ دستکم در ماههای ژوئیه و اوت. به بیان سادهتر، صنعت هوانوردی میگوید اگر سیستم هنوز در برخی نقاط خوب کار نمیکند، بهتر است دستکم در زمان اوج ترافیک، انعطاف عملیاتی وجود داشته باشد.
آیا این سامانه واقعاً مؤثر است؟
مدافعان EES میگویند این سامانه فقط یک ابزار کنترل مرزی نیست، بلکه یک لایه امنیتی تازه است. کمیسیون اروپا میگوید این سیستم به شناسایی تهدیدهای امنیتی، ردیابی اقامت غیرمجاز و مقابله با جعل هویت کمک میکند. در گزارشهای رسمی، حتی آمده که در بازهای از اجرای اولیه، بیش از ۷۰۰ نفر بهعنوان افراد دارای ریسک امنیتی شناسایی شدند؛ با این حال، این عدد را من نتوانستم در یک منبع رسمی دیگر بهطور مستقل تأیید کنم، بنابراین بهتر است با احتیاط به آن نگاه شود.
در عوض، عددی که بهطور مستندتر تکرار میشود این است که از زمان آغاز این سامانه، حدود ۱۱۰ میلیون مسافر از کنترلهای EES عبور کردهاند. این نشان میدهد که سیستم جدید ورود/خروج در مقیاس عملیاتی کوچک نیست؛ و دقیقاً به همین دلیل، هر نقص فنی در آن بهسرعت به مسئلهای اروپایی تبدیل میشود.
سامانه ورود و خروج اتحادیه اروپا قرار بود مرزهای شنگن را هوشمندتر کند، اما در نخستین مواجهه جدی با فصل پررفتوآمد تابستانی، به یکی از منابع اصلی نارضایتی مسافران و شرکتهای هواپیمایی بدل شده است. اعتراف فوندرلاین به «مشکلات فنی» نشان میدهد بروکسل دیگر نمیتواند شدت اختلالها را نادیده بگیرد. اکنون آزمون اصلی برای اتحادیه اروپا این است که آیا میتواند میان امنیت مرزی و کارآمدی سفر تعادل برقرار کند یا نه؛ اگر این تعادل برقرار نشود، این سیستم ممکن است از نماد نوسازی دیجیتال، به نماد بوروکراسی دیجیتال دردسرساز تبدیل شود.
