به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، بازار انرژی در تابستان ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری به دو گلوگاه دریایی خاورمیانه وابسته و در عین حال آسیبپذیر شده است: تنگه هرمز و تنگه بابالمندب. تنگه هرمز که روزانه حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، دوباره به کانون تنش تبدیل شده و بابالمندب نیز بهدلیل حملات دریایی و تغییر مسیر کشتیها، نقش یک اهرم فشار مکمل را بازی میکند.
سیانبیسی در این خصوص تاکید میکند که پیامد این وضعیت فقط امنیتی نیست؛ بلکه مستقیما به قیمت نفت، کرایه حمل، حق بیمه جنگ، حاشیه سود پالایشگاهها و حتی امنیت انرژی اروپا و آسیا ضربه میزند.
بر اساس ارزیابی تازه اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، مسیرهای نفتی خاورمیانه در تابستان ۲۰۲۶ دوباره وارد فاز پرریسک شدهاند؛ بهگونهای که هر اختلال در تنگه هرمز میتواند به سرعت به بازار جهانی سرایت کند. EIA در گزارشی نوشت که بازشدن مسیر هرمز، برآورد تولید جهانی نفت را افزایش داد، اما این مسئله مشروط به پایداری اوضاع این گذرگاه بود.
هرمز: گلوگاهی که قیمت را میلرزاند
طبق دادههای EIA، جریان نفت از هرمز در سهماهه نخست ۲۰۲۶ از ۲۰.۷ میلیون بشکه در روز در سهماهه چهارم ۲۰۲۵ به ۱۴.۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ افتی که نشان میدهد حتی اختلال کوتاهمدت در این تنگه چگونه میتواند بخش بزرگی از عرضه جهانی را از تعادل خارج کند.
در گزارشی دیگر EIA هرمز را مهمترین گلوگاه نفتی جهان معرفی میکند و یادآور میشود که مسیرهای عبوری از آن در مقیاس جهانی بیبدیلاند.
این آسیبپذیری فقط عددی نیست؛ بلکه بهسرعت به قیمتها منتقل میشود. در گزارش EIA آمده است که قیمت نفت برنت در ۲۹ آوریل ۲۰۲۶ به ۱۱۸ دلار رسیده و تا ۲۶ June ۲۰۲۶ به ۷۲ دلار سقوط کردهاست؛ نوسانی که نشان میدهد بازار نفت در برابر خبرهای مربوط به هرمز، واکنشی فوری و شدید دارد.
EIA در همان گزارش تأکید میکند که در ماههای آوریل و مه، نوسان روزانه برنت بهطور متوسط حدود ۴ دلار در روز بود، در حالیکه در همین دوره در سال ۲۰۲۵ نوشان قیمت حدود ۱ دلار بود. این یعنی تنگه هرمز یک اهرم قیمتساز است که میتواند با یک شوک امنیتی، انتظارات بازار را بههم بزند و موجی از سفتهبازی و احتیاط در معاملات جهانی ایجاد کند.
بابالمندب: مکمل فشار بر بازار انرژی
اگر هرمز را خروجی اصلی نفت خلیج فارس بدانیم، بابالمندب حلقهای است که هرگونه تلاش برای دورزدن بحران را سختتر میکند. بر اساس دادههای EIA درباره اختلالات دریای سرخ، حملات به کشتیها در این مسیر باعث شده که جریان نفت و فرآوردهها به دور دماغه امید نیک منحرف شود و هزینه و زمان حمل بهطور محسوس افزایش یابد.
EIA در گزارش دیگر خود توضیح میدهد که این تغییر مسیر، زمان سفر بین دریای عرب و اروپا را حدود ۱۵ روز افزایش میدهد و عملاً هزینه لجستیک را بالا میبرد.
اهمیت این موضوع در آن است که بابالمندب برخلاف هرمز، لزوما «عرضه فیزیکی» را از بازار حذف نمیکند، اما با افزایش هزینه حمل، حق بیمه جنگ، تأخیر در تحویل و فشار بر زنجیره تأمین، همان اثر اقتصادی را از مسیر دیگری ایجاد میکند. بهعبارت دیگر، هرمز عرضه را میفشارد و بابالمندب جریان تجارت را گران و کند میکند؛ و کنار هم، این دو تنگه بازار انرژی را متاثر میکنند.
وقتی دو تنگه «نفس بازار جهانی انرژی» را میگیرند
عملکرد همزمان این دو آبراه، سه لایه از بازار را هدف میگیرد:
عرضه فیزیکی نفت خام
EIA برآورد میکند که هرمز مسیر اصلی انتقال دهها میلیون بشکه در روز نفت و میعانات است. هر افت در این مسیر، فوراً به کمبود در بازار نقدی و افزایش قیمتهای لحظهای منجر میشود.
حملونقل و بیمه
در شرایط ناامنی، نه فقط نفت، بلکه خودِ کشتیداری گران میشود. نرخ بیمه جنگ و کرایه حمل بالا میرود و حتی اگر نفت به بازار برسد، با قیمت تمامشده بالاتر وارد میشود.
فرآوردههای نفتی و پالایشگاهی
EIA در گزارش ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶ نوشت که بازار محصولات پالایشی تحت فشار بیشتری نسبت به نفت خام بهخصوص در دیزل، سوخت جت و فرآوردههای میانتقطیری که به اختلال در مسیرهای دریایی حساسترند، قرار گرفته است.
بازار همچنان شکننده است
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) نیز در گزارشی هشدار میدهد که هرچند بخشی از عرضه جهانی پس از بازگشایی نسبی هرمز بازگشت، اما با بستهشدن مجدد آن، دوباره دچار شوک شد.
IEA میگوید تولید جهانی نفت در ژوئن ۲۰۲۶ با رشد ۴.۱ میلیون بشکه در روز به ۹۸.۸ میلیون بشکه در روز رسید، رقمی که همچنان ۹.۴ میلیون بشکه در روز پایینتر از سطح پیش از جنگ بود. این آمار نشان میدهد که حتی با فرض کاهش تنش، بازار هنوز در وضعیت شکنندهای قرار دارد و یک موج جدید در هرمز یا بابالمندب میتواند همه تعادلها را بر هم بزند.
IEA همچنین در تحلیل دیگری نوشت که جریان نفت از هرمز در مقاطعی از حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز به ۲.۷ میلیون بشکه در روز سقوط کرده بود؛ افتی که ابعاد بیسابقه بحران را نشان میدهد.
پیامدهای اقتصادی: از قیمت نفت تا تورم جهانی
اثر این اختلالها فقط به نمودار نفت خام ختم نمیشود، بلکه با افزایش قیمت انرژی، بهسرعت به هزینه حملونقل، مواد غذایی، تولید صنعتی و تورم مصرفکننده منتقل میشود. وقتی نفت در هرمز ناامن میشود و مسیر بابالمندب هم پرریسک است، پالایشگاهها خوراک گرانتری میخرند، شرکتهای کشتیرانی هزینههای بالاتری میپردازند و واردکنندگان انرژی در اروپا و آسیا با فشار بودجهای تازه مواجه میشوند.
EIA در گزارش ۱۵ ژوئیه یادآور شد که در سهماهه دوم ۲۰۲۶، حاشیه سود پالایش بنزین ۶۰ درصد بالاتر از سال قبل بود و حاشیه سود دیزل و سوخت جت بیش از دو برابر سطح سال گذشته قرار داشت. این یعنی بحران فقط روی قیمت نفت خام اثر نگذاشته، بلکه بازار فرآوردهها را نیز از درون فشرده است.
جمعبندی دادههای EIA و IEA نشان میدهد که تنگه هرمز و تنگه بابالمندب دو اهرم مکملاند: اولی میتواند عرضه جهانی نفت را مستقیما مختل کند و دومی میتواند هزینه و زمان رساندن همین نفت به بازار را بالا ببرد. نتیجه این همافزایی، شکلگیری یک وضعیت «فشار دوگانه» بر بازار انرژی است؛ فشاری که خود را در افزایش قیمت، جهش بیمه حمل، نوسان شدید معاملات و تنگتر شدن بازار فرآوردهها نشان میدهد.
به همین دلیل، بحران کنونی فراتراز یک مناقشه منطقهای، آزمونی برای تابآوری کل نظام انرژی جهانی است. تا زمانی که این دو گذرگاه حیاتی در معرض تهدید باشند، بازار نفت نهتنها آرام نخواهد شد، بلکه هر لحظه ممکن است با یک شوک تازه، دوباره از مدار تعادل خارج شود.
