به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، قیمت گاز طبیعی در اروپا و آمریکا در هفتههای اخیر نوسان شدیدی داشته است. پس از افزایش قابلتوجه قیمتها در ژوئیه، بازار در ابتدای اوت با امید به بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز و کاهش ریسک عرضه، شاهد افت قیمت گاز و نفت بود. بااینحال، تفاوت ساختاری میان بازار اروپا و آمریکا همچنان پابرجاست: اروپا برای تأمین گاز خود به واردات LNG و رقابت در بازار جهانی نیاز دارد، درحالیکه آمریکا از تولید داخلی گسترده و ذخایر نسبتاً مناسب برخوردار است.
بر اساس گزارش روزنامه آلمانی هاندلزبلات، قیمت گاز اروپا پس از رشد شدید در ماه ژوئیه، در آغاز اوت بیش از ۸ درصد کاهش یافت. قیمت نفت برنت نیز حدود ۴ درصد پایین آمد و برای مدتی به کمتر از ۸۰ دلار در هر بشکه رسید. علت اصلی این کاهش، امید بازار به دستیابی به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز و کاهش اختلال در انتقال انرژی عنوان شده است.
بااینحال، آرامش بازار انرژی شکننده است. تحلیلگر مؤسسه دانمارکی گلوبال ریسک منیجمنت هشدار داده است که در صورت تأیید توافق، قیمت نفت میتواند به محدوده میانی یا حتی پایین ۷۰ دلار بازگردد، اما هرگونه توافق میان آمریکا و ایران ممکن است ناپایدار باشد. از دید بازار، کاهش قیمتها بیش از آنکه نشانه حل پایدار بحران عرضه باشد، واکنشی به کاهش موقت ریسک ژئوپولیتیک است.
اهمیت تنگه هرمز از آنجا ناشی میشود که بخش بزرگی از تجارت جهانی انرژی از این مسیر عبور میکند. برآورد آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی LNG در سال ۲۰۲۵ از تنگه هرمز عبور کرده است. اختلال در صادرات قطر و امارات میتواند محمولههای LNG را از بازار جهانی خارج کند و رقابت میان اروپا و آسیا را برای خرید گاز افزایش دهد.
چرا قیمت گاز اروپا بالاتر است؟
قیمت گاز در آمریکا عمدتا بر پایه شاخص هنری هاب تعیین میشود؛ بازاری که به تولید داخلی گسترده، شبکه انتقال وسیع و ظرفیت ذخیرهسازی آمریکا متکی است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در ژوئیه ۲۰۲۶ پیشبینی کرد ذخایر گاز این کشور در پایان ژوئن حدود ۶ درصد بالاتر از میانگین پنجساله باشد و در پایان اکتبر به ۳ هزار و ۹۶۶ میلیارد فوت مکعب برسد؛ رقمی حدود ۵ درصد بالاتر از میانگین پنجساله.
EIA میانگین قیمت هنری هاب در سال ۲۰۲۶ را حدود ۳٫۶۷ دلار بهازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا پیشبینی کرده است. این سطح قیمت نشان میدهد که رشد عرضه آمریکا، دستکم در سناریوی پایه، توانسته است فشار ناشی از افزایش تقاضا و صادرات LNG را تا حدی خنثی کند.
در اروپا، اما شاخص TTF هلند بیشتر به وضعیت ذخایر، میزان واردات LNG، عرضه گاز خط لولهای و رقابت با خریداران آسیایی وابسته است. در همین رابطه آژانس همکاری نهادهای تنظیمگر انرژی اروپا (ACER)، گزارش داده است که تنشهای خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ قیمتهای روزانه TTF را برای مدتی به بالاتر از ۷۰ یورو بهازای هر مگاواتساعت رساند. این نهاد همچنین اعلام کرده است که ۵۸ درصد واردات LNG اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ از آمریکا تأمین شده است.
حتی زمانی که گاز آمریکا به اروپا صادر میشود، قیمت نهایی آن فقط به هنری هاب محدود نیست. هزینه مایعسازی، انتقال با کشتی، بیمه، هزینه پایانههای صادراتی و وارداتی و هزینه عبور از مسیرهای دریایی نیز به آن افزوده میشود؛ بنابراین قیمت اقتصادی LNG آمریکا برای تحویل در اروپا تقریباً از رابطه زیر پیروی میکند:
بهای نهایی گاز مایع در اروپا= قیمت پایه گاز در آمریکا + هزینه مایعسازی + هزینه حملونقل + هزینههای پایانهای و ترانزیت
در شرایط عادی، TTF باید به اندازهای بالاتر از هنری هاب باشد که صادرات LNG برای تولیدکنندگان آمریکایی سودآور بماند. وقتی ذخایر اروپا پایین باشد یا مسیرهای دریایی با تهدید مواجه شوند، این فاصله میتواند بیشتر شود.
ذخایر؛ عامل تعیینکننده شکاف قیمتی
اروپا فصل گرمایش ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ را با ذخایری پایینتر از معمول پشت سر گذاشت. طبق دادههای منتشرشده از سوی EIA، ذخایر گاز اروپا در پایان فصل زمستان حدود ۲۸ درصد پر بود؛ درحالیکه میانگین پنجساله برای همان مقطع ۴۱ درصد بود. چنین فاصلهای به معنای نیاز بیشتر اروپا به تزریق گاز در ماههای تابستان و افزایش آسیبپذیری بازار در برابر اختلال عرضه است.
دادههای مؤسسه زیرساخت گاز اروپا (GIE)، نیز برای تابستان ۲۰۲۶ نشان میدهد سطح ذخایر اتحادیه اروپا در اواسط ژوئیه حدود ۵۳٫۷ درصد بوده است. این رقم نزدیک به ۱۴ واحد درصد پایینتر از برآورد میانگین پنجساله برای همان زمان گزارش شده است. رقم دقیق ۵ اوت در دادههای قابلدسترسی تأیید نشده، اما روند موجود نشان میدهد ذخایر اروپا همچنان پایینتر از سطح معمول قرار داشته است.
این وضعیت با پاییز ۲۰۲۴ تفاوت جدی دارد؛ زمانی که ذخایر اتحادیه اروپا در پایان اکتبر حدود ۹۵ درصد ظرفیت خود پر بود. ذخایر بالا، نیاز به خرید فوری LNG را کاهش میدهد و معمولاً باعث محدود شدن قیمت TTF میشود. در مقابل، ذخایر پایین خریداران اروپایی را مجبور میکند برای تأمین گاز زمستان آینده زودتر وارد بازار شوند.
آمریکا؛ تولید بالا، اما وابستگی بیشتر به صادرات
بازار آمریکا نیز از تحولات جهانی جدا نیست. صادرات LNG این کشور در حال افزایش است و پایانههای جدید صادراتی، گاز بیشتری را از بازار داخلی جذب میکنند. EIA در برآوردهای پیشین خود پیشبینی کرده بود صادرات LNG آمریکا از ۱۴٫۲ میلیارد فوت مکعب در روز در سال ۲۰۲۵ به ۱۶٫۴ میلیارد فوت مکعب در روز در سال ۲۰۲۶ برسد.
افزایش صادرات میتواند قیمت هنری هاب را بالا ببرد، زیرا بخشی از گاز تولیدشده در آمریکا به بازار داخلی بازنمیگردد. اما رشد تولید داخلی و ذخایر بالاتر از میانگین پنجساله تاکنون مانع از آن شده است که قیمت آمریکا به اندازه بازار اروپا جهش کند. EIA در ژانویه ۲۰۲۶ پیشبینی کرد قیمت هنری هاب در سال ۲۰۲۶ حدود ۳٫۵۰ دلار بهازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا باشد؛ یعنی اندکی پایینتر از سال قبل.
این تفاوت نشان میدهد که افزایش تقاضای جهانی برای LNG الزاماً به رشد هماندازه قیمت در آمریکا و اروپا منجر نمیشود. آمریکا ابتدا از تولید داخلی خود تغذیه میکند، اما اروپا باید برای هر محموله LNG با خریداران آسیایی رقابت کند.
نقش روسیه و رقابت اروپا با آسیا
کاهش انتقال گاز خط لولهای روسیه به اروپا، وابستگی این قاره به LNG را افزایش داده است. آژانس بینالمللی انرژی در گزارش بازار گاز خود اعلام کرد که توقف ترانزیت گاز روسیه از مسیر اوکراین، همراه با کاهش عرضه خط لولهای و افزایش نیاز به ذخیرهسازی، واردات LNG اروپا را بالا برده است.
این نهاد همچنین گزارش داد مصرف گاز اروپا در فصل گرمایش ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۰ درصد افزایش یافت؛ یکی از دلایل آن، کاهش تولید برق بادی و استفاده بیشتر از نیروگاههای گازی بود. همزمان، برداشت اروپا از ذخایر در فاصله نوامبر تا مارس بیش از ۵۰ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت.
از سوی دیگر، هرگاه تقاضای آسیا، بهویژه چین، افزایش یابد، محمولههای LNG بیشتری به آن منطقه هدایت میشود. در چنین شرایطی اروپا برای حفظ ذخایر خود باید قیمت بالاتری پیشنهاد کند. به همین دلیل، قیمت TTF نهتنها شاخصی برای وضعیت اروپا، بلکه بازتابی از توازن کل بازار جهانی LNG است.
در مجموع باید گفت، افت قیمت گاز و نفت در آغاز اوت میتواند در صورت بازگشایی پایدار مسیرهای دریایی و کاهش تنشهای منطقهای ادامه پیدا کند، اما هنوز نمیتوان آن را روندی پایدار دانست. تا زمانی که ذخایر اروپا به سطح معمول بازنگردد و عرضه LNG از ثبات کافی برخوردار نباشد، بازار این قاره در برابر هر اختلال جدید آسیبپذیر باقی خواهد ماند. بنابراین، شکاف میان قیمت اروپا و آمریکا ادامه مییابد؛ هرچند اندازه آن به مسیر تنگه هرمز، سرعت پر شدن ذخایر اروپا، صادرات LNG آمریکا و شدت رقابت خریداران آسیایی بستگی خواهد داشت.
