به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، تحولات شتابان اقتصاد سیاسی بینالملل، دو قطب بزرگ جمعیتی و صنعتی آسیا را بر سر یک دوراهی سرنوشتساز قرار داده است؛ جایی که سیاستهای حمایتگرایانه، تحریمهای فرامرزی و فشارهای تعرفهای ایالات متحده آمریکا، ضرورت ایجاد یک سنگربندی مشترک ژئواکونومیک را به پکن و دهلینو دیکته میکند.
طبق تحلیلها هر چند رقابتهای سرزمینی و سوءظنهای دیرینه تاریخی مانع از شکلگیری اتحادی بیقیدوشرط میان اژدهای زرد و فیل هندی شده، اما تحمیل هزینههای سنگین تجاری از سوی واشنگتن، رهبران هر دو کشور را به سوی همپوشانی منافع در چهارچوب ائتلافهای چندجانبه نظیر بریکس سوق داده است. این همگرایی ناشی از موازنهسازی، بستری بیبدیل برای واسازی نظم مالی تکقطبی و مصونسازی زنجیرههای ارزش در برابر تکانههای بیرونی فراهم میآورد.
مهار انحصار دلار و مهندسی کانالهای پرداخت موازی
تا کنون سلاحسازی از شبکه بانکی سوئیفت و تسلط بلامنازع دلار آمریکا در تسویه حسابهای تجاری، اصلیترین پاشنه آشیل قدرتهای نوظهور در مواجهه با تحریمهای فرامرزی کاخ سفید بوده است. با توجه به همین مهم است که چین و هند به رغم اختلافات ساختاری در رویکرد ارزی، در تقویت تابآوری پرداختهای فرامرزی و دور زدن شبکههای متکی به نیویورک منافع عمیق مشترکی دارند.
همانطور که شبکه سیانبیسی مینویسد، رهبران دو کشور با علم به شکنندگی ناشی از یکجانبهگرایی پولی، ارتقای اصلاحات در نظام مالی جهان را در کانون رایزنیهای دیپلماتیک خود قرار دادهاند و در بطن این دستور کار، کاهش اتکای فزاینده به اسکناس سبز از طریق بهکارگیری ابزارهای دیجیتال و پولهای ملی مورد تمرکز قرار گرفته است.
در همین راستا اتصال زیرساختهای پرداخت سریع مانند سامانه پرداخت یکپارچه هند با سازوکارهای بینبانکی چین و پیوند ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی، نقشه راه نوینی را برای تسویههای دوجانبه و چندجانبه بدون نیاز به واسطهگری والاستریت ترسیم میکند.
خبرگزاری رویترز در گزارشی مستند فاش کرد که بانک مرکزی هند طرح پیوند دادن ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی در حوزه بریکس را برای تسهیل پرداختهای بینمرزی روی میز قرار داده است.
با این حال، پکن و دهلینو تفاوتهای ظریفی در پیادهسازی این نظم نوین دارند؛ پکن سودای بینالمللیسازی یوآن را به عنوان آلترناتیو هژمونی دلار دنبال میکند، در حالی که دهلینو با رد ایجاد یک واحد پولی مشترک، بر تنوعبخشی ارزی و مصونسازی روپیه تأکید میورزد.
پایگاه تحلیلی اکونومیک تایمز با بررسی راهبردهای تجاری بریکس گزارش داد که سیاستگذاران هندی ضمن رد شکلگیری پول واحد، سازوکارهای تسویه با ارزهای محلی را برای دفع خطرات تکرویهای اقتصادی غرب در اولویت قرار دادهاند.
خنثیسازی جنگ تعرفهای و معماری بازارهای جایگزین
نشریه تایم در تحلیل مواضع واشنگتن گزارش داد که تهدیدات تعرفهای سرسامآور دولت آمریکا علیه اعضای بریکس عملا تمایل کشورهای عضو برای همافزایی درونگروهی را تسریع کرده است. بر این اساس سیاستهای تعرفهای تهاجمی ایالات متحده و تهدیدات مکرر مبنی بر اعمال جریمههای گمرکی سنگین علیه بلوکهای اقتصادی نوظهور، پکن و دهلی را وادار ساخته تا امنیت زنجیره تأمین داخلی را بازتعریف کنند. در این بین چین به عنوان کارخانه جهان و هند به منزله یکی از سریعترین بازارهای رو به رشد مصرفی، مکملهای ژئواکونومیک نیرومندی برای جذب شوکهای تجاری غرب هستند.
این در حالی است که پتانسیل عظیم بازارهای مصرفی دو کشور با جمعیت متراکم نزدیک به ۳ میلیارد نفر، توان مقاومت بینظیری در برابر محاصرههای تجاری آمریکا پدید میآورد. تبادل کالاهای کشاورزی، تولیدات صنعتی با ارزش افزوده بالا و خدمات پیشرفته فناوری اطلاعات میان دهلینو و پکن میتواند وابستگی حیاتی هر دو بازیگر به بازارهای آمریکای شمالی را به شکل محسوسی تعدیل کند.
طبق تحلیل اندیشکده پترسون، اعمال تعرفههای تنبیهی تجاری از سوی واشنگتن نه تنها به تضعیف بلوکهای نوظهور منجر نمیشود، بلکه محرکی برای تعمیق همگرایی جنوب جهانی به دور از مدار نفوذ آمریکا است.
با وجود این ظرفیت، تراز تجاری نامتوازن و کسری بیش از ۱۱۲ میلیارد دلاری هند در مبادلات با چین مانعی بر سر راه ادغام عمیقتر اقتصادی به شمار میرود. هند خواستار رفع موانع غیرتعرفهای و دسترسی بیشتر شرکتهای خدمات فنی، دارویی و کشاورزی خود به بازار چین است تا بتواند پایداری این شراکت را تضمین نماید؛ رویکردی که در صورت حسن نیت پکن، تراز تجاری متعادلتری برای موازنه اقتصادی با غرب خلق خواهد کرد.
حاکمیت بر زنجیرههای حیاتی و فناوریهای نوظهور
در شرایطی که زنجیرههای تأمین در فناوریهای راهبردی و اعمال محدودیتهای تراشهای از سوی واشنگتن تبدیل به یک سلاح شده، اهمیت همپوشانی مزیتهای نسبی چین و هند را دوچندان کرده است. پکن با در دست داشتن انحصار فرآوری و پالایش عناصر نادر خاکی و تولید بخش اعظم پیلهای ذخیره باتری و قطعات پنلهای خورشیدی، شاهرگ گذار انرژی جهان را در چنگ دارد. در مقابل، هند با جهش خیرهکننده در مهندسی نرمافزار، مقیاسگذاری تولید ادوات دیجیتال و اتکا به عنوان دومین سازنده بزرگ تلفن همراه، ظرفیتهای عملیاتی کلیدی برای تکمیل زنجیرههای ساخت در اختیار دارد.
این درهمتنیدگی صنعتی پتانسیل بالایی برای ایجاد یک بلوک مستقل فناوری در آسیا فراهم میسازد که خارج از دسترس قوانین کنترل صادرات واشنگتن عمل کند. از یک سو، هند در صورت تداوم انتقال فناوری و رفع تحریمهای پکن بر مهندسان تجهیزات الکترونیک، میتواند زنجیره ساخت پیشرفته خود را بدون توقف به پیش ببرد؛ از سوی دیگر، چین بازار مصرفی عظیمی در بخشهای پاک و مخابراتی هند به دست میآورد که مانع از آسیبپذیری صنایع چینی در اثر بستن درهای بازارهای غربی میشود.
مسلما این همپوشانی خالی از ملاحظات ژئوپلیتیک نیست، چرا که پکن نسبت به اوجگیری هند به عنوان آلترناتیو تولید صنعتی نگران است و دهلینو نیز ابعاد امنیتی وابستگی مفرط به نهادههای فناورانه چین را زیر ذرهبین قرار داده است. با این حال، نیاز دوجانبه به مصون ماندن از ابزارهای بایکوت غرب، رهبران هر دو کشور را به سمت همکاریهای گزینششده، اما استراتژیک در عرصههای هوش مصنوعی، فناوریهای زیستی و اقتصاد داده سوق میدهد.
امنیت منابع راهبردی و گذرگاههای ترانزیت جنوبی
پایگاه تحلیلی چتمهاوس در واکاوی موازنهسازی منطقهای دهلی تصریح کرد که تعاملات فعال تجاری هند در حوزه منابع استراتژیک، بیانگر تعهد این کشور به راهبرد پوشش ریسک در برابر تلاطمهای فرامنطقهای است. طبق این گزارش، تقابل با تحریمهای انرژی و فشارهای ژئوپلیتیک آمریکا بر خطوط کشتیرانی، نیازمند ائتلافی پایدار در حوزه امنیت منابع هیدروکربوری میان مصرفکنندگان عمده جهانی است.
چین و هند به عنوان بزرگترین خریداران انرژی آسیا، ظرفیت شکلدهی به یک کارتل خریداران را دارا هستند تا در برابر نوسانات ناشی از مداخلات غربی، کف قیمت و جریان ایمن نفت و گاز را تضمین نمایند. در این میان حضور بازیگران کلیدی تولید انرژی نظیر ایران و روسیه در ساختارهای مشترکی مانند بریکس و پیمان شانگهای، پیوند دهلی و پکن را به ضامن ترانزیت بدون مانع کالا تبدیل میکند.
همگرایی در توسعه کریدور شمال–جنوب و بازطراحی مسیرهای دریایی اقیانوس هند و دریای چین جنوبی، مانع از تهدید خطوط مواصلاتی حیاتی این کشورها در شرایط بحرانی توسط نیروی دریایی غرب خواهد شد. در همین خصوص اندیشکده کوئینسی در پژوهشی جامع خاطرنشان کرده که اقدامات یکجانبه ایالات متحده نظم سنتی را با بحران مواجه کرده و ظرفیت بریکس را در بازتعریف هندسه قدرت ژئواکونومیک افزایش داده است.
دیدار سران چین و هند در چارچوب گردهمایی بریکس حامل پیامی چندوجهی برای نظام بینالملل است: ائتلاف علیه یکجانبهگرایی آمریکا به معنای ادغام کامل ایدئولوژیک نیست، بلکه بر پایه نوعی واقعگرایی اقتصادی و انتفاع متقابل استوار شده است. دو غول آسیایی با تکیه بر بازار ۳ میلیارد نفری، انحصار پردازش عناصر راهبردی و زیرساختهای نوظهور پرداخت پولی، تمامی اهرمهای لازم برای فرسایش هژمونی اقتصادی غرب را در اختیار دارند. میزان موفقیت این راهبرد مستلزم شجاعت سیاسی در مدیریت تنشهای مرزی، تراز کردن مبادلات دوجانبه و تبدیل پتانسیلهای نظری به ترتیبات نهادی الزامآور خواهد بود.
