به گزارش خبرنگار بین الملل ایبنا به نقل از الرایه قطر هجدهمین اجلاس گروه بریکس از امروز شنبه، در دهلینو آغاز شد؛ اجلاسی که در سایه امیدها و انتظارات گسترده درباره آینده همکاری میان اقتصادهای جنوب جهان برگزار خواهد شد.
این اجلاس به مدت دو روز و با شعار «ایجاد ظرفیت برای تابآوری، نوآوری، همکاری و پایداری» برگزار میشود؛ شعاری که هند بهعنوان رئیس دورهای بریکس در سال ۲۰۲۶ انتخاب کرده است.
انتظار میرود سران کشورهای عضو و شریک بریکس، به همراه شماری از مهمانان دعوتشده، در این اجلاس حضور داشته باشند؛ موضوعی که نشاندهنده تمایل هند برای گسترش دامنه گفتوگوها فراتر از اعضای رسمی این گروه است.
بر اساس گزارشهای رسانهای در دهلینو، دستور کار اجلاس تنها به مسائل اقتصادی و مالی محدود نخواهد بود و موضوعاتی همچون اصلاح نهادهای حکمرانی جهانی با هدف افزایش نقش کشورهای در حال توسعه، مقابله با تروریسم، تحول دیجیتال، گذار به انرژی پاک و توسعه پایدار را نیز دربر خواهد گرفت. همچنین قرار است درباره مهمترین تحولات منطقهای و بینالمللی روز بحث و تبادل نظر شود.
هند در سال جاری بیش از ۳۵۰ نشست و رویداد در سطح عالی را در بیش از ۲۵ شهر برگزار کرده است که در چارچوب آمادهسازی برای این اجلاس انجام شده و سه محور اصلی همکاری سیاسی و امنیتی، همکاری اقتصادی و مالی و تبادلات فرهنگی و انسانی میان ملتها را دربر گرفته است.
این اجلاس در شرایطی برگزار میشود که درباره میزان انسجام بریکس بهعنوان یک بلوک واحد، پرسشهای تازهای مطرح شده است؛ چرا که اعضای این گروه از نظر جغرافیایی و ایدئولوژیک بسیار متنوع هستند و منافع اقتصادی و سیاسی متفاوتی دارند. با این حال، حامیان بریکس معتقدند این گروه میتواند بهتدریج به جایگزینی برای مراکز سنتی قدرت در اقتصاد جهانی تبدیل شود، در حالی که منتقدان درباره توانایی آن برای تبدیل ظرفیت جمعیتی و اقتصادی گسترده خود به مواضع سیاسی و اقتصادی یکپارچه و مؤثر تردید دارند.
هجدهمین اجلاس بریکس از اهمیت نمادین بیشتری نیز برخوردار است؛ زیرا در سالی برگزار میشود که این گروه بیستمین سال شکلگیری خود را جشن میگیرد. ایده ایجاد بریکس در سال ۲۰۰۶ بهعنوان چارچوبی برای هماهنگی مطرح شد و نخستین اجلاس سران آن در سال ۲۰۰۹ در شهر یکاترینبورگ روسیه برگزار شد. این چهارمین بار است که هند ریاست بریکس را برعهده میگیرد؛ این کشور پیشتر در سالهای ۲۰۱۲، ۲۰۱۶ و ۲۰۲۱ میزبان اجلاس این گروه بوده است.
بریکس دیگر همان گروه پنجعضوی سابق شامل برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی نیست و اکنون با پیوستن مصر، اتیوپی، اندونزی، ایران، عربستان و امارات به ۱۱ عضو رسیده است. علاوه بر این، شبکه گستردهای از کشورهای شریک و کشورهای دعوتشده برای گفتوگو نیز با این گروه همکاری میکنند. به این ترتیب، بریکس اکنون به بستری برای نمایندگی بخش قابل توجهی از اقتصادهای جنوب جهان و کشورهای نوظهور تبدیل شده است.
عمر خلیف الغرایبه، استاد اقتصاد بینالملل و مدیریت ریسک مالی در دانشگاه آلبیت اردن، در گفتوگو با خبرگزاری قطر «قنا» اظهار کرد که اهمیت بریکس دیگر تنها به اندازه اقتصاد اعضای آن محدود نمیشود، بلکه توانایی این گروه برای ایجاد شبکهای اقتصادی و مالی متنوعتر و پایدارتر در میان کشورهای جنوب جهان نیز اهمیت یافته است.
به گفته وی، بریکس اکنون ۱۱ عضو دارد و حدود نیمی از جمعیت جهان را دربر میگیرد و بر اساس برآوردهای رایج، نزدیک به یکسوم تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص داده است.
الغرایبه پیشبینی کرد دستور کار اجلاس بریکس در دهلینو بر موضوعاتی مانند تجارت، تأمین مالی، انرژی، فناوری و زنجیرههای تأمین متمرکز باشد؛ موضوعی که نشان میدهد این گروه در مسیر عبور از گفتوگوی سیاسی به سمت همکاری اقتصادی و نهادی قرار گرفته است.
این استاد اقتصاد بینالملل افزود که برای بازارهای نوظهور، مهمترین اثر احتمالی اجلاسهای بریکس، گسترش منابع تأمین مالی، تجارت و سرمایهگذاری و کاهش وابستگی به تعداد محدودی از بازارها، ارزها و منابع مالی بینالمللی است. این مسئله در شرایطی که ریسکهای ژئوپلیتیکی افزایش یافته، زنجیرههای تأمین دچار اختلال شده و هزینه تأمین مالی در جهان بالا رفته، اهمیت ویژهای دارد.
وی معتقد است بازارهای نوظهور در چنین شرایطی میتوانند از جایگاه دریافتکننده صرف خارج شده و به بازیگرانی تبدیل شوند که با تنوعبخشی به شرکای خود، توان بیشتری برای مقابله با شوکهای خارجی پیدا میکنند.
الغرایبه درباره جایگاه بینالمللی بریکس گفت که اجلاسهای متوالی و گسترش جغرافیایی این گروه، وزن سیاسی و اقتصادی آن را افزایش داده است.
مصر، اتیوپی، ایران، عربستان و امارات از سال ۲۰۲۴ به اعضای بریکس پیوستند و اندونزی نیز در سال ۲۰۲۵ به عضویت کامل این گروه درآمد تا شمار اعضا به ۱۱ کشور برسد.
به گفته وی، این گسترش صرفاً افزایش تعداد اعضا نیست، بلکه مراکز مهم انرژی، تجاری و مالی و همچنین مسیرهای راهبردی حملونقل در خاورمیانه، آسیا و آفریقا را به بریکس اضافه کرده و وزن چانهزنی این گروه را افزایش داده است. البته همزمان، تنوع بیشتر اعضا، دستیابی به توافق درباره منافع و مواضع مشترک را دشوارتر میکند.
انرژی، فناوری و مواد معدنی؛ بخشهای کلیدی همکاری
این استاد دانشگاه معتقد است: بخشهایی مانند انرژی، مواد معدنی راهبردی، صنعت، فناوری، اقتصاد دیجیتال، زیرساخت و خدمات مالی بیشترین ظرفیت را برای بهرهمندی از همکاری میان اعضای بریکس در سالهای آینده دارند.
به گفته وی، همکاری در حوزه انرژی میتواند شبکه گستردهتری از تولیدکنندگان و مصرفکنندگان ایجاد کند. همچنین همکاری در زمینه مواد معدنی حیاتی به دلیل ارتباط مستقیم آنها با خودروهای برقی، باتریها، نیمهرساناها، انرژیهای تجدیدپذیر و صنایع دفاعی اهمیت ویژهای پیدا کرده است.
برزیل برای نمونه در حال توسعه چارچوب گستردهتری برای بهرهبرداری و فرآوری مواد معدنی راهبردی و عناصر کمیاب است؛ آن هم در شرایطی که اقتصادهای بزرگ جهان به دنبال متنوعسازی منابع تأمین این مواد حیاتی هستند.
الغرایبه همچنین گفت همکاری در زمینه پرداختهای دیجیتال و استفاده از ارزهای محلی میتواند هزینه تجارت فرامرزی را کاهش دهد. کشورهای عضو بریکس در حال بررسی امکان اتصال سامانههای پرداخت سریع و ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی نیز هستند.
این استاد اقتصاد بینالملل درباره نقش بریکس در حمایت از زنجیرههای تأمین جهانی، بهویژه در حوزه انرژی و مواد معدنی راهبردی، اظهار کرد که این گروه میتواند از یک تجمع کشورهای نوظهور به یکی از مهمترین مراکز بازآرایی زنجیرههای تأمین جهانی تبدیل شود.
به گفته وی، بریکس کشورهایی را در خود جای داده که برخی از آنها دارای منابع انرژی هستند، برخی دیگر از پایه صنعتی گسترده برخوردارند و گروهی نیز ذخایر و ظرفیتهای قابل توجهی در زمینه مواد معدنی راهبردی و مواد اولیه دارند. علاوه بر این، این گروه بازارهای مصرفی بزرگی را نیز دربر میگیرد.
الغرایبه تأکید کرد که ترکیب این ظرفیتها میتواند خطر وابستگی به یک منبع واحد برای تأمین مواد اولیه و انرژی را کاهش دهد؛ بهویژه در شرایطی که بحرانهای مختلف، مسیرهای تجارت جهانی را با اختلال مواجه کردهاند.
وی افزود که تمرکز برنامه بریکس در سال ۲۰۲۶ بر تابآوری زنجیرههای ارزش جهانی، تجارت دیجیتال، تأمین مالی، انرژی و مواد معدنی حیاتی نشان میدهد این گروه بهتدریج از هماهنگی سیاسی به سمت همکاری اقتصادی عملی و اجرای پروژههای مشخص حرکت میکند.
الغرایبه معتقد است بزرگترین تهدید برای بریکس ممکن است از داخل این گروه و نه از خارج آن نشأت بگیرد؛ چرا که اعضای بریکس از نظر اندازه اقتصاد، نرخ رشد و سطح درآمد تفاوتهای قابل توجهی دارند و منافع سیاسی و راهبردی آنها نیز یکسان نیست.
حتی میان برخی اعضا رقابت مستقیم وجود دارد؛ برای مثال، چین و هند در برخی حوزهها رقیب یکدیگر هستند.
افزایش تعداد اعضا نیز دستیابی به توافق واحد را دشوارتر میکند؛ بهویژه در موضوعات حساسی مانند ارز، سیاست تجاری، روابط با آمریکا و اروپا و تحریمهای بینالمللی.
وی در همین زمینه تأکید کرد که صحبت درباره ایجاد ارز واحد بریکس برای جایگزینی دلار همچنان زودهنگام است. در کوتاهمدت، راهکار واقعبینانهتر، افزایش استفاده از ارزهای محلی، اتصال سامانههای پرداخت، توسعه ابزارهای تأمین مالی مشترک و تقویت نقش بانک توسعه جدید بریکس است.
به گفته الغرایبه، تجربه همکاری مالی در حال حاضر قابلیت اجرایی بیشتری نسبت به پروژه ایجاد ارز واحد دارد؛ زیرا انعطاف بیشتری در اختیار اعضا قرار میدهد و آنها را از موانع پیچیده سیاسی و اقتصادی دور نگه میدارد.
این استاد دانشگاه در پایان گفت بریکس امروز در برابر یک فرصت تاریخی قرار دارد، اما هنوز به یک قدرت اقتصادی کامل تبدیل نشده و بیشتر باید آن را پروژهای بلندپروازانه برای بازتوزیع وزن اقتصادی در جهان دانست.
اگر بریکس بتواند وزن جمعیتی و اقتصادی خود را به افزایش تجارت میان اعضا، تأمین مالی مشترک، پرداختهای کارآمدتر و سرمایهگذاری واقعی در انرژی، مواد معدنی، فناوری و زیرساخت تبدیل کند، تأثیر آن از مرز کشورهای عضو فراتر خواهد رفت و بخش بزرگی از بازارهای نوظهور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
اما اگر اجلاسها صرفاً به صدور بیانیههای سیاسی محدود شوند و سازوکارهای اجرایی و پروژههای مشترک شکل نگیرد، اندازه بریکس همچنان از ظرفیت نهادی آن بزرگتر خواهد بود.
بنابراین، آزمون واقعی بریکس در مرحله آینده نه تعداد کشورهایی که به آن میپیوندند، بلکه دستاورد مشترک اعضای آن خواهد بود. قدرت اقتصادی در قرن بیستویکم تنها با اندازه تولید ناخالص داخلی سنجیده نمیشود، بلکه توانایی تأثیرگذاری بر تأمین مالی، انرژی، فناوری، مواد معدنی و زنجیرههای تأمین است؛ عواملی که در نهایت جایگاه بریکس را در نظام جدید جهانی تعیین خواهند کرد.
