در موسسه مطبوعاتی بازار پول و ارز تهیه شد؛
حسن حسنخانی، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با ایبنا با اشاره به سیر تاریخی نظارت بانکهای مرکزی بر نظام بانکی جهان، گفت: پیشینه نظارت بانک مرکزی بر نظام بانکی به بحران مالی ۱۹۲۹ آمریکا بازمیگردد؛ بحرانی که نه تنها اقتصاد آمریکا، بلکه اقتصاد جهان را تحتتأثیر قرار داد. پس از این شرایط، آمریکا برای اصلاح رفتار بانکها و بازسازی نظام بانکی خود در سال ۱۹۳۳، قانونی را با عنوان قانون گلس–استیگال تصویب کرد.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه جوهره اصلی قانون گلس–استیگال، تفکیک بانکهای سپردهپذیر از بانکهای سرمایهگذار بود، گفت: گلس–استیگال بانکها را مجبور میکرد مسیر فعالیت خود را مشخص کنند؛ یا بانک سپردهپذیر باشند یا بانک سرمایهگذار. فدرال رزرو نیز بر اساس این تفکیک، نحوه نظارت خود را کالیبره میکرد. این قانون سالها در آمریکا اجرا شد و نظام بانکی این کشور تحت سختترین تدابیر نظارتی قرار داشت.
حسنخانی با اشاره به سابقه طولانی نهادهای مالی پیشرو افزود: فدرال رزرو و بانک مرکزی انگلستان دو نمونه از پیشرفتهترین بانکهای مرکزی جهان در حوزه نظارت هستند. بانک مرکزی انگلیس قدیمیترین بانک مرکزی دنیا است و شدیدترین تدابیر نظارتی را اعمال میکند.
لغو گلس–استیگال و زمینهسازی بحران ۲۰۰۸
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: قانون گلس–استیگال در سال ۱۹۹۹ لغو شد. برخی متخصصان اقتصادی معتقدند بحران مالی ۲۰۰۸ نتیجه مستقیم لغو این قانون و بیضابطگی عملکرد بانکها بود. زیرا بحران ۲۰۰۸ یک شوک خارجی نبود. بحرانی بود که از دل نظام بانکی آمریکا و فعلوانفعالات داخلی آن خلق شد؛ چیزی که ما در اقتصاد به آن پدیده Self-Fulfilling میگوییم، یعنی بحران خودبنیاد و خودتشدیدکننده.
وی افزود: وقتی این بحران جهانی با منشأ بانکی آمریکا رخ داد، مسئولان سیاستگذاری آمریکا دوباره به فکر اصلاح ساختار نظارتی افتادند. نتیجه این شد که در سال ۲۰۱۰ قانون داد–فرانک تصویب شد؛ قانونی که به نوعی احیای گلس–استیگال و حتی سختگیرانهتر از آن بود.
روشهای سنتی نظارت در جهان منسوخ شده است
حسنخانی با اشاره به تحولات نظارت بانک مرکزی در عصر جدید گفت: روشهای سنتی نظارت در جهان منسوخ شده است. امروز دیگر نمیتوان به نظارت پسینی یا فرممحور بسنده کرد. اینکه یک بانک ماهانه فرم پر کند و بگوید به چه کسی تسهیلات داده، در شأن بانک مرکزی امروز نیست. با سرعت تحولات فناوری مالی، نظارت دستی، غیرسیستماتیک و غیرهوشمند کاملا منسوخ شده است.
او تصریح کرد: بانک مرکزی باید به سمت نظارت هوشمند، بلادرنگ، آنلاین و فراگیر حرکت کند. این یعنی ایجاد یک کوربانکینگ مرکزی که تمام تبادلات میان بانکها و اشخاص در آن به صورت آنلاین ثبت و بانک مرکزی نیز باید در گلوگاهها اطلاعات حضور داشته باشد.
حسنخانی افزود: بانک مرکزی باید قبل از وقوع تخلف، انحراف یا ریسک آن را تشخیص دهد. نباید چند سال بعد متوجه شویم بانکی استاندارد بازل ۳ را رعایت نکرده است. حتی اکنون معیارهای بازل ۳ در کشور ما عمدتاً به صورت مصنوعی رعایت میشود. مثلاً بانکی NPL را ۶ درصد گزارش میکند ولی میدانیم ۸۰ درصد تسهیلات این بانک مشکوکالوصول و بخش زیادی نیز معوق است؛ لذا نظارت بانکی در عصر جدید کاملا متفاوت از گذشته است.
سامانه سین؛ گامی مهم به سوی بانکداری مدرن
این کارشناس اقتصادی طراحی سامانه سین و اجرای آن در بانک مرکزی طی هفتههای گذشته را اقدامی اساسی دانست و گفت: این سامانه یک قدم بزرگ برای حرکت به سمت نظارت پیشینی، هوشمند و بهروز است. اگر بانک مرکزی از حالت فرممحور و آفلاین خارج نشود، تولد بانکهای بیمار ادامه خواهد داشت. شما میتوانید امروز بانک آینده را در مسیر گزیر قرار دهید یا هیات مدیره مؤسسه ملل را عوض کنید، اما اگر نظارت پیشینی شکل نگیرد، باز هم بانکهای بیمار جدید تولید میشود.
حسنخانی ادامه داد: نظام بانکی مثل بدن بسیار حساس است. باید بانکها را قبل از بیمار شدن واکسینه کرد و سامانه سین یک گام رو به جلو برای احیای نظارت بانک مرکزی در شرایط جدید است.
این کارشناس اقتصادی در ادامه به موضوع مؤسسات قرضالحسنه نیز اشاره کرد: طبق بند ج ماده ۹ برنامه هفتم، نظارت بر موسسات قرضالحسنه ضروری است. برخی از آنها رفتارهای پرریسک و نادرست دارند و باید اصلاح شوند و بانک مرکزی خواه یا ناخواه درگیر این موضوع است.
فرایند گزیر؛ لازم اما ناکافی
حسنخانی گفت: فرایند گزیر یا حلوفصل، یک ابزار نظارت پسینی است و در دنیا تجربه شده و تا کنون ۱۵۲ بحران بزرگ بانکی در جهان ثبت شده که آخرین نمونه آن ورشکستگی بانک سیلیکون ولی در آمریکا بود. بانک مرکزی ایران نیز باید با جسارت اصلاح نظام بانکی را ادامه دهد و سایر نهادهای حاکمیت نیز باید از آن حمایت کنند.
این کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه برخی افراد با بیان مطالب غیرواقعی یا انتشار توییتهای مغرضانه، بانک مرکزی را مورد اتهام قرار میدهند، گفت: باید با قاطعیت جلوی این رفتارهای غرضورزانه گرفته شود. شهرت و اعتبار بانک مرکزی باید محترم شمرده شود؛ مهم نیست رئیسکل یا معاونان این نهاد چه کسانی هستند یا در چه دولتی منصوب شدهاند. نهادهای نظارتی نیز باید از جایگاه و اعتبار بانک مرکزی حمایت کنند.
وی با اشاره به اینکه گزیر بهتنهایی برای اصلاح نظام بانکی کافی نیست، گفت: ما باید ابزارهای نظارتی پیشینی ایجاد کنیم تا اصولاً بانکها به سمت بیماری نروند.
این کارشناس اقتصادی در پایان تاکید کرد: کسبوکار بانک بسیار مستعد فساد و آلودگی است؛ بهویژه در کشوری با تورم بالا و نرخ سود پایین. راه نجات نظام بانکی، تجهیز بانک مرکزی به ابزارهای پیشینی و نظارت هوشمند است. سامانه سین یکی از این ابزارهاست و گامی مهم برای احیای بانکداری مرکزی در عصر جدید.
