به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، در عصری که تغییرات اقلیمی به یکی از مهمترین چالشهای جهانی تبدیل شده است، نظام بانکی اروپا با رهبری بانک مرکزی اروپا (ECB) گامهای بلندی در جهت یکپارچهسازی مدیریت ریسکهای زیستمحیطی در نظارت بانکی برداشته است.
جریمه اخیر بانک فرانسوی کردی آگریکول به مبلغ ۷.۵۵ میلیون یورو به دلیل کاستی در مدیریت ریسکهای اقلیمی، که نشریه هاندلزبلات به آن پرداخته است، عزم جدی ECB برای تحول در نظارت بانکی سبز را به نمایش میگذارد.
جایگاه ریسکهای اقلیمی در نظارت بانکی اروپا
برخلاف بسیاری از بانکهای مرکزی جهان که از تعهدات خود در قبال ریسکهای اقلیمی کاستهاند، ECB این موضوع را در صدر اولویتهای نظارتی خود قرار داده است.
گزارش ریسکهای مالی ECB در سال ۲۰۲۳ نشان میدهد که حدود ۷۲ درصد از بانکهای تحت نظارت این نهاد هنوز فاقد چارچوب جامع برای مدیریت ریسکهای اقلیمی هستند. این در حالی است که برآورد میشود ریسکهای اقلیمی میتوانند تا ۲۰ درصد از ارزش پرتفوی وامهای بانکی اروپا را تحت تأثیر قرار دهند.
بانک مرکزی اروپا (ECB) با انتشار راهنمای جامع مدیریت ریسکهای زیستمحیطی و اجتماعی در سال ۲۰۲۰، چارچوب روشن و دقیقی برای انتظارات نظارتی خود تعیین کرد. این سند بانکها را موظف میکند تا:
۱. ریسکهای انتقالی و فیزیکی ناشی از تغییرات اقلیمی را شناسایی و کمی سازی کنند. ریسکهای انتقالی شامل اثرات گذار به اقتصاد کمکربن، مانند تغییر قوانین یا ترجیحات بازار است.
ریسکهای فیزیکی نیز به خسارات مستقیم ناشی از رویدادهای اقلیمی (مانند سیل یا خشکسالی) اشاره دارد. بانکها باید این ریسکها را با استفاده از سناریوها و مدلهای پیشرفته کمی کرده و در ارزیابیهای خود لحاظ کنند.
۲. چارچوبهای حاکمیتی مناسب ایجاد کنند. این کار شامل تعیین مسئولیتهای شفاف در سطح هیئت مدیره، توسعه خط مشیهای داخلی، و ادغام ریسکهای اقلیمی در فرآیندهای اعطای وام و سرمایهگذاری است.
۳. اطلاعات شفاف و قابل مقایسه منتشر کنند. بانکها باید دادههایی در مورد مواجهه خود با ریسکهای اقلیمی، نحوه مدیریت آنها، و پیشرفت در راستای اهداف پایداری ارائه دهند.
ابزارهای نظارتی ECB
از جریمه ای که در مورد بانک فرانسوی «کردی آگریکول» اعمال شد، تنها یکی از ابزارهای نظارتی ECB است. این نهاد از ابزارهای متنوعی شامل موارد زیر استفاده میکند:
- بازرسیهای حضوری و ارزیابیهای عمقی: بررسی میدانی عملکرد بانکها در مدیریت ریسک.
- تستهای استرس اقلیمی: شبیهسازی اثرات تغییرات آبوهوایی بر ثبات مالی بانکها.
- الزامات سرمایهای اضافی: الزام بانکها به نگهداری سرمایه بیشتر برای پوشش ریسکهای زیستمحیطی.
- مکاتبات نظارتی و اخطارهای رسمی: هشدار به بانکها برای رفع کاستیها.
جریمه دورهای میتواند تا ۵ درصد از درآمد روزانه یک بانک به مدت حداکثر ۶ ماه اعمال شود که برای یک بانک بزرگ ممکن است به دهها میلیون یورو برسد. در مورد کردی آگریکول، ECB با در نظرگیری معیارهایی مانند شدت تخلف (کمبودهای جدی در مدیریت ریسک اقلیمی)، تداوم آن، و درآمد روزانه بانک، جریمه ۷.۵۵ میلیون یورویی را تعیین کرد.
این جریمه و پیامدهای آن، تنها دومین مورد استفاده ECB از ابزار جریمه دورهای بود. کردی آگریکول، با دارایی حدود ۲۵۰ میلیارد یورو، ادعا کرد که موضوع صرفاً اداری بوده و مدلهای مدیریت ریسک لازم را داراست.
این پاسخ نشاندهنده شکاف درک بین نهادهای نظارتی و بانکها در تعریف انتظارات است. طبق دادههای ECB، در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۵ درصد از بانکهای تحت نظارت، نقصهای مشابهی در مدیریت ریسکهای اقلیمی داشتند. این اقدام همچنین پیام واضحی به کل نظام بانکی اروپا فرستاد که مدیریت ریسکهای اقلیمی یک الزام نظارتی و نه صرفاً یک اقدام داوطلبانه است.
استانداردسازی و یکپارچهسازی رویکردها
ECB با همکاری مقامات ملی و نهادهای بینالمللی مانند «شبکه سبز کردن نظام مالی (NGFS)» در حال توسعه چارچوبهای مشترک برای موارد زیر است:
- طبقهبندی فعالیتهای سبز (Taxonomy): تعریف دقیق فعالیتهای اقتصادی سازگار با محیط زیست.
- تستهای استرس اقلیمی یکپارچه: ایجاد سناریوهای استاندارد برای ارزیابی تابآوری بانکها.
- الزامات افشای اطلاعات: شفافسازی گزارشدهی در مورد ریسکهای زیستمحیطی.
بر اساس برنامه ECB، تا پایان ۲۰۲۴ کلیه بانکهای تحت نظارت موظف به اجرای کامل چارچوب مدیریت ریسکهای اقلیمی خواهند بود.
تأثیر بر شفافیت و گزارشدهی
نظارت دقیقتر ECB منجر به بهبود چشمگیر در شفافیت گزارشدهی بانکها شده است. دادهها نشان میدهند که از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳، کیفیت و کمیت افشای اطلاعات مربوط به ریسکهای اقلیمی در بانکهای اروپایی حدود ۶۰٪ بهبود یافته است. این شفافیت برای سرمایهگذاران، مشتریان و سایر ذینفعان نیز بسیار ارزشمند است.
الگویی برای نهادهای نظارتی جهانی
ECB با پایداری در پیگیری مدیریت ریسکهای اقلیمی، به عنوان پیشرو در «نظارت بانکی سبز» شناخته میشود، زیرا نهادهای نظارتی در آسیا، آمریکای لاتین و حتی برخی ایالات آمریکا در حال مطالعه و الگوبرداری از این رویکرد هستند.
طبق نظرسنجی شورای ثبات مالی (FSB) در سال ۲۰۲۳، ۶۸ درصد از نهادهای نظارتی در کشورهای در حال توسعه، چارچوب ECB را به عنوان الگوی خود معرفی کردهاند.
چالشهای پیش رو و چشمانداز آینده
علیرغم پیشرفتهای قابل توجه، چالشهای مهمی نیز پیش روی ECB و نظام بانکی اروپا وجود دارد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- یکپارچهسازی ریسکهای اقلیمی در مدلهای ریسک سنتی.
- توسعه روشهای دقیق برای اندازهگیری و کمیسازی ریسکهای زیستمحیطی.
- هماهنگی بین مقررات ملی و اروپایی. - مدیریت تعادل بین اهداف کوتاهمدت سودآوری و الزامات بلندمدت پایداری.
ECB در برنامه نظارتی خود برای سالهای ۲۰۲۴-۲۰۲۶ بر نظارت دقیقتر، توسعه تستهای استرس پیشرفته، و ادغام کامل ریسکهای اقلیمی در چارچوب نظارتی تأکید کرده است.
جریمه کردی آگریکول تنها یک اقدام انضباطی مجزا نیست، بلکه بخشی از تحولی بزرگ در نظارت بانکی اروپا محسوب میشود. ECB با رویکردی قاطع و پیشگیرانه، استانداردهای جدیدی برای مدیریت ریسکهای اقلیمی تعیین کرده که تأثیر آن فراتر از مرزهای اروپا خواهد بود. موفقیت این رویکرد مستلزم همکاری نزدیک بین نهادهای نظارتی، بانکها و سایر ذینفعان است.
