به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، تحلیلگران میگویند ادامه جنگ علیه ایران ممکن است دسترسی تولیدکنندگان تراشه به مواد اولیه حیاتی را مختل کند و همزمان هزینههای بالاتر انرژی تقاضا برای تراشههایی را که موتور رشد فناوری هوش مصنوعی بودهاند، کاهش دهد.
در دو هفته اخیر تجاوز آمریکا و اسرائیل علیه ایران بار دیگر نقش کشورهای خاورمیانه را در زنجیره پیچیده تأمین صنعت نیمهرسانا برجسته کرده است؛ زنجیرهای که به مواد اولیه خاص و مسیرهای حملونقل حساس وابسته است.
بازار سهام شرکتهای تولیدکننده تراشه نیز از تنشهای ژئوپلیتیکی بیتأثیر نمانده است. سهام شرکتهای نیمهرسانا همراه با افت بازارهای جهانی کاهش یافت؛ هرچند پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد جنگ «بهزودی پایان خواهد یافت»، بخشی از این کاهش جبران شد.
در میان شرکتهای آسیایی، دو تولیدکننده بزرگ تراشههای حافظه یعنی سامسونگ و اسکی هاینیکس بیشترین آسیب را در بازار سرمایه دیدهاند؛ بهطوری که از زمان آغاز جنگ، بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار از ارزش مجموع این دو شرکت کاسته شده است، هرچند هر دو سهم در روز سهشنبه رشد قابل توجهی داشتند. در همین حال صندوق قابل معامله VanEck Semiconductor ETF نیز از زمان آغاز جنگ حدود ۳ درصد کاهش داشته است.
تحلیلگران هشدار میدهند اگر درگیریهای منطقهای طولانی شود، ممکن است دسترسی تولیدکنندگان تراشه به برخی مواد حیاتی مختل شود.
«ری وانگ»، تحلیلگر حوزه حافظه در شرکت SemiAnalysis، در این باره گفت: ادامه جنگ میتواند تأمین موادی مانند هلیوم و برم را که در فرایند تولید تراشهها کاربرد دارند، با اختلال مواجه کند.
به گفته او در حال حاضر اثر مستقیم جنگ بر صنعت نیمهرسانا محدود بوده است، اما اگر درگیریها ادامه یابد، ممکن است شرکتها ناچار شوند در تأمین این مواد کلیدی تغییراتی ایجاد کنند یا با اختلال در عرضه مواجه شوند.
نقش کلیدی خاورمیانه در زنجیره تأمین تراشه
در روزهای اخیر برخی سیاستمداران و کارشناسان نیز نسبت به پیامدهای جنگ بر زنجیره تأمین صنعت نیمهرسانا هشدار دادهاند. به گزارش رویترز، یک قانونگذار کره جنوبی اعلام کرده است که جنگ ایران میتواند دسترسی به برخی مواد حیاتی از خاورمیانه از جمله هلیوم را محدود کند و در عین حال باعث افزایش قیمت انرژی شود.
قطر یکی از بازیگران اصلی در تأمین هلیوم جهان است. بر اساس دادههای سازمان زمینشناسی آمریکا، این کشور بیش از یکسوم هلیوم جهان را تولید میکند. هلیوم در فرایند تولید تراشه برای انتقال گرما و همچنین در فناوری لیتوگرافی که برای چاپ مدارهای بسیار ظریف روی تراشهها استفاده میشود، کاربرد دارد. کارشناسان میگویند در حال حاضر جایگزین عملی برای هلیوم وجود ندارد.
انجمن صنعت نیمهرسانا در سال ۲۰۲۳ هشدار داده بود که در صورت اختلال در عرضه هلیوم، صنعت تولید تراشه در جهان با شوک جدی روبهرو خواهد شد.
علاوه بر تولید، حملونقل هلیوم نیز با چالش مواجه است. بسته شدن عملی تنگه هرمز، که یکی از مسیرهای اصلی حملونقل انرژی و مواد اولیه در جهان محسوب میشود، میتواند انتقال این ماده از خاورمیانه را دشوار کند.
«فیل کورنبلوث»، رئیس شرکت Kornbluth Helium Consulting، در گفتوگو با سیانبیسی اعلام کرد اگر تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته بماند، بیش از ۲۵ درصد از عرضه هلیوم جهان از بازار حذف خواهد شد.
هلیوم در قطر عمدتاً بهعنوان محصول جانبی تولید گاز طبیعی مایع (LNG) به دست میآید. هفته گذشته نیز مجموعه صنعتی راس لفان متعلق به شرکت دولتی «قطر انرژی» در پی حمله پهپادی ایران هدف قرار گرفت و فعالیت آن متوقف شد.
به گفته کورنبلوث، در حال حاضر این احتمال مطرح است که تولید هلیوم برای دستکم دو تا سه ماه متوقف بماند و بازگشت کامل زنجیره تأمین این ماده به شرایط عادی ممکن است چهار تا شش ماه زمان ببرد.
در کنار هلیوم، برم نیز ماده مهم دیگری برای صنعت نیمهرساناست. طبق دادههای سازمان زمینشناسی آمریکا، حدود دو سوم تولید جهانی برم در کشورهای اسرائیل و اردن انجام میشود.
«پیتر هانبری» از مدیران بخش فناوری شرکت مشاورهای Bain & Company، میگوید خطر اختلال در تأمین مواد حیاتی هنوز محدود است، اما هلیوم همچنان مهمترین مادهای است که فعالان صنعت آن را زیر نظر دارند. به گفته او، در کنار قطر، کشورهایی مانند آمریکا و کانادا نیز از تولیدکنندگان بزرگ هلیوم هستند.
افزایش قیمت انرژی و کاهش تقاضای تراشه
علاوه بر چالشهای زنجیره تأمین، افزایش قیمت انرژی نیز میتواند بر تقاضای جهانی تراشه اثر بگذارد. بخش بزرگی از تقاضای فعلی نیمهرساناها به ساخت مراکز داده هوش مصنوعی مربوط میشود؛ مراکزی که برای آموزش و اجرای مدلهای بزرگ هوش مصنوعی به حجم عظیمی از پردازش نیاز دارند.
تراشههای گرافیکی شرکت انویدیا و همچنین تراشههای حافظه تولیدی سامسونگ و اسکی هاینیکس، از مهمترین قطعات مورد استفاده در این مراکز داده هستند. این مراکز توسط شرکتهای بزرگ فناوری آمریکا مانند مایکروسافت و آمازون در مقیاس وسیع ساخته میشوند.
در پی تشدید تنشها در خاورمیانه، قیمت نفت برنت برای مدتی از ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد، هرچند بعداً بخشی از این افزایش کاهش یافت.
«جینگ جی یو»، تحلیلگر سهام در شرکت مورنینگ استار میگوید وابستگی بالای آمریکا به نفت میتواند هزینههای انرژی مراکز داده را افزایش دهد. به گفته او، مراکز داده هوش مصنوعی سه تا پنج برابر بیشتر از مراکز داده معمولی برق مصرف میکنند.
او هشدار داد که افزایش هزینههای انرژی میتواند هزینه کل مالکیت زیرساختهای هوش مصنوعی را به طور قابل توجهی بالا ببرد و در نتیجه سرعت توسعه این زیرساختها را کاهش دهد. به گفته وی، در صورت طولانی شدن جنگ، احتمال کاهش تقاضا برای تراشههای حافظه مورد استفاده در هوش مصنوعی وجود دارد.
چرا شرکتهای کرهای بیشتر تحت فشار قرار گرفتهاند؟
سامسونگ و اسکی هاینیکس دو تولیدکننده بزرگ تراشههای حافظه در جهان هستند؛ قطعاتی که در دستگاههای الکترونیکی مصرفی مانند تلفنهای هوشمند و لپتاپها کاربرد دارند، اما در سالهای اخیر نقش حیاتی در مراکز داده هوش مصنوعی نیز پیدا کردهاند.
یکی از مهمترین انواع این تراشهها HBM یا حافظه با پهنای باند بالا است که نوعی حافظه DRAM محسوب میشود و در آن تراشهها به صورت عمودی روی هم قرار میگیرند. این فناوری یکی از اجزای کلیدی سیستمهای پردازشی شرکت انویدیا است.
تقاضای عظیم برای زیرساختهای هوش مصنوعی و سرمایهگذاری صدها میلیارد دلاری شرکتهای بزرگ فناوری باعث شده بخش بزرگی از عرضه جهانی تراشههای حافظه به این پروژهها اختصاص یابد. این موضوع به کمبود عرضه و افزایش بیسابقه قیمت تراشههای حافظه منجر شده است.
در نتیجه، سامسونگ و اسکی هاینیکس در ماههای اخیر سودهای قابل توجهی ثبت کردهاند و ارزش سهام آنها نیز رشد چشمگیری داشته است. اما اکنون افزایش هزینهها و احتمال کاهش تقاضا باعث نگرانی سرمایهگذاران شده است.
«اماس هوانگ»، مدیر تحقیقات در «کانترپوینت ریسرچ» میگوید حدود نیمی از هزینههای عملیاتی مراکز داده مربوط به برق است و تقریباً نیمی از این مصرف برق نیز به تراشههای حافظه اختصاص دارد.
او توضیح داد اگر قیمت تراشههای حافظه به دلیل بیثباتی زنجیره تأمین افزایش یابد و همزمان هزینههای انرژی نیز بالا برود، شرکتهای ادارهکننده مراکز داده ممکن است سرمایهگذاریهای خود را کاهش دهند؛ مسئلهای که در نهایت میتواند تقاضا برای نیمهرساناها را کاهش دهد.
تحلیلگران میگویند سامسونگ و اسکی هاینیکس برای امسال قراردادهای تأمین تراشههای HBM را از قبل امضا کردهاند و در حال حاضر ذخایر کافی برای ادامه تولید دارند.
با این حال، به گفته کارشناسان، اگر جنگ برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی با تأخیر مواجه شود و تقاضا برای برخی محصولات حافظه مانند DRAMهای معمولی که قراردادهای بلندمدت ندارند، کاهش یابد.
تحلیلگران معتقدند چنین وضعیتی میتواند به کاهش قیمت این نوع تراشهها و در نهایت درآمد کمتر شرکتهای تولیدکننده منجر شود. افزون بر این، طولانی شدن جنگ ممکن است هزینههای تولید را هم به دلیل افزایش هزینه انرژی و خدمات عمومی و هم به دلیل کمبود برخی مواد حیاتی در فرایند تولید افزایش دهد.
به گفته تحلیلگران، ترکیب این عوامل میتواند حاشیه سود بالایی را که بازار در حال حاضر برای شرکتهای تولیدکننده تراشه در نظر گرفته میشود، تحت فشار قرار دهد.
