به گزارش خبرنگار ایبنا، تغییر سیاست تخصیص ارز ترجیحی که به حذف ارز ترجیحی موسوم است در بودجه سال ۱۴۰۵ بالغ بر ۱۲ میلیارد دلار را از چرخه عرضه ارزان حذف کرده و به جای آن تخصیص منابع ریالی از طریق کالابرگ الکترونیک به انتهای زنجیره در دستور کار قرار گرفته است.
تخصیص تخمینی بیش از ۱۲ میلیارد دلار ارز ترجیحی در سال گذشته در صورت تداوم در بودجه سال جاری با لحاظ نرخ ۱۵۰ هزار تومان برای هر دلار، معادل ریالی یک هزار و ۸۰۰ هزار میلیارد تومان را در این بخش صرف میکرد.
اما این یک هزار و ۸۰۰ هزار میلیارد تومان صرف شده با ماندگار شدن در جیب حلقههای میانی و افراد خاص به دست مصرف کننده نمیرسید و عملا دولت چنین یارانه سنگینی را به جیب برخی رانتخواران میریخت.
با انتقال این یارانه به حلقه انتهایی زنجیره یعنی مصرف کنندگان، در قالب طرح کالابرگ الکترونیک، نه تنها دولت از رسیدن این یارانه به دست جامعه هدف اطمینان دارد بلکه تا ۸۰۰ هزار میلیارد تومان نیز صرفهجویی به همراه داشته است. البته در صورتی که رقم کالابرگ از میزان کنونی افزایش یابد مبلغ محاسبه شده برای صرفهجویی کاهش خواهد یافت.
سه سناریو برای تغییر رقم کالابرگ
با توجه به شنیدههایی مبنی بر افزایش رقم کالابرگ در ماههای آینده سه سناریو قابل طرح است. در سناریوی اول اگر دولت رقم کالابرگ را در سطح یک میلیون تومان فعلی نگاه دارد تا پایان سال باید یک هزار و ۴۴ هزار میلیارد تومان هزینه کند. در این سناریو دولت نسبت به تخصیص ارز ترجیحی حدود ۸۰۰ هزار میلیارد تومان صرفهجویی خواهد داشت.
در سناریوی دوم در صورتی که دولت عدد کالابرگ را به یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان برای هر فرد افزایش دهد تا پایان سال یک هزار و ۵۶۶ هزار میلیارد تومان هزینه خواهد کرد که به این ترتیب رقم صرفهجویی شده تا بیش از ۲۳۰ هزار میلیارد خواهد بود.
نهایتا در سناریوی سوم اگر رقم کالابرگ به یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان به ازای هر فرد برسد دولت تا پایان سال حدود یک هزار و ۷۷۰ هزار میلیارد تومان صرف این بخش خواهد کرد. رقمی تقریبا معادل هزینهای که برای ارز ترجیحی میکرد. با این تفاوت که این یارانه با اطمینان کامل به دست مصرفکننده میرسد.
تکالیف بودجه
در قانون بودجه ۱۴۰۵ علاوه بر ۳۰۰ هزار میلیارد تومان یارانه نقدی، ۹۹۶ هزار میلیارد تومان برای طرح کالابرگ در نظر گرفته شده است. به این مبالغ باید ۲۹۰ هزار میلیارد تومان یارانه نان، ۱۳۵ هزار میلیارد تومان یارانه دارو و شیرخشک و ۱۶۰ هزار میلیارد تومان مستمری خانوارهای مددجویان نهادهای حمایتی را نیز اضافه کرد. هرچند هزینههایی که دولت در حوزه حمایتی دارد به این چند قلم خلاصه نمیشود و در حوزه انرژی نیز مبالغ قابل ملاحظهای تخصیص خواهد داد، اما در این بخش از گزارش که معطوف به حمایتهای کالابرگی و نقدی ست به این بخش نمیپردازیم.
تخصیص ۱۷۴ هزار میلیارد تومان از شهریور ۱۴۰۲ تا آبان ۱۴۰۴
تا پیش از شهریور ۱۴۰۲ که جامعه هدف طرح محدود و میزان یارانه تشویقی ناچیز بود، کالابرگ الکترونیکی به دلیل استقبال کم خانوارها، هزینه قابل توجهی برای دولت ایجاد نکرد. با اجرای طرح فجرانه از انتهای سال ۱۴۰۲ تا ابتدای ۱۴۰۳ و به دنبال گستردهتر شدن جامعه هدف به هفت دهک درآمدی و افزایش یارانه به ۲۲۰ هزار تومان برای هر نفر، هزینههای طرح به طور چشمگیری افزایش پیدا کرد. به طوری که در مجموع تا پایان شهریور ۱۴۰۳ اجرای طرح کالابرگ حدود ۴۳.۳ هزار میلیارد تومان هزینه در بر داشت که بخش عمده آن از محل فروش یا صادرات محصولات شرکت ملی گاز تامین شده است.
در دولت چهاردهم اجرای طرح وارد مرحله تازهای شد. در مرحله نخست با افزایش یارانه اعتباری سرانه به ۵۰۰ هزار تومان برای سه دهک پایین درآمدی و ۳۵۰ هزار تومان برای چهار دهک بعدی حدود ۲۲.۷ هزار میلیارد تومان هزینه به دولت تحمیل شد. این رقم در مرحله دوم به ۲۷.۹ هزار میلیارد تومان افزایش یافت و در مرحله سوم با هزینهای معادل ۲۳.۳ هزار میلیارد تومان در تابستان سال ۱۴۰۴ به پایان رسیدکه منابع هر سه مرحله از صندوق توسعه ملی تامین شد. اضافه بر آن یک مرحله دیگر با همان میزان یارانه اجرا شد که ۲۷.۵ هزار میلیارد تومان دیگر هزینه داشت. در مجموع از ابتدای اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی تا آذر ماه سال ۱۴۰۴ حدود ۱۷۴ هزار میلیارد تومان از سوی دولت هزینه شده است.
در آبان ماه ۱۴۰۴ یارانه سرانه سه دهک اول درآمدی به ۶۲۰ هزار تومان افزایش یافت در حالی که یارانه سایر گروهها بدون تغییر ماند. اجرای این مرحله ۲۹ هزار میلیارد تومان منابع مالی را مصرف کرد. از آخر دی ماه یارانه کالابرگ الکترونیک به صورت همگانی با یارانه یک میلیون تومانی برای جبران زیان رفاهی ناشی از سیاست انتقال ارز ترجیحی کالاهای اساسی به انتهای زنجیره به اجرا درآمد که برخلاف رویه قبل هر ماه ادامه پیدا کرد.
جهش اعتبارات کالابرگ از ۱۷۰ به ۱۰۴۴ هزار میلیارد تومان
برای ۱۷۰ هزار میلیارد تومان طرح کالابرگ که ابتدا از سوی دولت در لایحه پیش بینی شده بود؛ منابع پایداری از محل افزایش ۲ واحد درصد مالیات بر ارزش افزوده در نظر گرفته شده بود که در جریان بررسی کلیات بودجه در مجلس حذف شد و همزمان طرح جدید کالابرگ همگانی توسط دولت برای همه ایرانیان به اجرا درآمد. بر این اساس با لحاظ جامعه هدف ۸۷ میلیون نفری، این طرح ماهانه ۸۷ هزار میلیارد تومان و طی یک سال یک هزار و ۴۴ هزار میلیارد تومان هزینه خواهد داشت که از محل انتقال ارز ترجیحی کالاهای اساسی به انتهای زنجیره تامین میشود.
