جهان سیاهوسفید میشود
به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، دیدار اخیر «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا، با «شی جینپینگ» در پکن قرار بود گامی در راستای کاهش تنشهای اقتصادی و تثبیت روابط میان دو اقتصاد بزرگ جهان باشد. دو طرف در بیانیههای رسمی بر گسترش همکاری اقتصادی، مدیریت رقابت و حفظ ثبات در روابط تأکید کردند. با این حال، موضوعی که همچنان مانند زخمی باز در مناسبات واشنگتن و پکن باقی مانده، مسئله تایوان است؛ گرهای که حتی در فضایی از مذاکره و همکاری نیز از مرکز معادلات کنار نمیرود.
پیش از سفر، ترامپ اعلام کرده بود قصد دارد موضوع فروش تسلیحات آمریکا به تایوان را مطرح کند. واشنگتن در دسامبر گذشته بستهای تسلیحاتی به ارزش حدود ۱۱ میلیارد دلار برای این جزیره تصویب کرده بود؛ تصمیمی که اعتراض شدید چین را به همراه داشت. با این حال، پس از نخستین روز مذاکرات در پکن، مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا اعلام کرد مسئله تایوان در گفتوگوها «نقش محوری» نداشته است و در بیانیه اولیه کاخ سفید نیز اشارهای به آن نشد.
این سکوت دیپلماتیک در حالی رخ داد که روایت رسمی چین از دیدار رهبران دو کشور تصویر متفاوتی ارائه میداد. به گفته مقامهای چینی، شی جینپینگ در این دیدار هشدار داده است که مدیریت نادرست مسئله تایوان میتواند روابط دو کشور را در «خطر جدی» قرار دهد. بسیاری از تحلیلگران این پیام را نشانهای از حساسیت فوقالعاده پکن نسبت به هرگونه تغییر در وضعیت این جزیره میدانند.
«وندی کاتلر» معاون پیشین نماینده تجاری آمریکا، این هشدار را یکی از صریحترین مواضع اخیر چین درباره تایوان توصیف کرده و گفته است پکن عملاً ثبات اقتصادی روابط با آمریکا را به نحوه برخورد واشنگتن با این مسئله گره زده است.
سیاست «ابهام راهبردی»؛ ابزار مدیریت بحران
در واکنش به این هشدارها، ترامپ موضعی محتاطانه اتخاذ کرد. او در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز تأکید کرد سیاست دیرینه آمریکا درباره تایوان تغییری نکرده و از هر دو طرف خواست تنشها را کاهش دهند. این موضع ادامه همان سیاستی است که در ادبیات امنیتی آمریکا «ابهام راهبردی» نامیده میشود.
بر اساس این سیاست، ایالات متحده از یک سو استقلال رسمی تایوان را تأیید نمیکند و از سوی دیگر به طور صریح نیز اعلام نمیکند که در صورت حمله چین از این جزیره دفاع خواهد کرد. هدف از این رویکرد، همزمان بازداشتن پکن از اقدام نظامی و جلوگیری از اعلام استقلال رسمی از سوی تایوان عنوان شده است.
ریشه این سیاست به سال ۱۹۷۹ بازمیگردد؛ زمانی که آمریکا روابط دیپلماتیک خود با چین را برقرار کرد و در عین حال «قانون روابط تایوان» را تصویب کرد که واشنگتن را موظف میکند توان دفاعی تایوان را تقویت کند.
تایوان؛ نقطه تلاقی ژئوپلیتیک و اقتصاد فناوری
اهمیت تایوان در سالهای اخیر تنها به یک مناقشه سیاسی محدود نمانده است. این جزیره به یکی از حیاتیترین مراکز صنعت نیمهرسانا در جهان تبدیل شده است. شرکت تایوانی TSMC به تنهایی بیش از ۵۰ درصد تولید تراشههای سفارشی جهان و بخش بزرگی از تراشههای پیشرفته مورد استفاده در صنایع هوش مصنوعی، تلفنهای هوشمند و خودروهای الکتریکی را تولید میکند.
بر اساس گزارش مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS)، حدود ۹۰ درصد تراشههای پیشرفته جهان در تایوان تولید میشود. به همین دلیل هرگونه بحران در تنگه تایوان میتواند زنجیره تأمین جهانی فناوری را به شدت مختل کند؛ مسئلهای که در دوران کمبود تراشه در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ اهمیت آن به وضوح آشکار شد.
صندوق بینالمللی پول نیز هشدار داده است که در صورت اختلال جدی در تجارت نیمهرساناهای تایوان، اقتصاد جهانی میتواند با کاهش قابل توجه تولید صنعتی و رشد اقتصادی مواجه شود.
افزایش تنشهای نظامی در اطراف جزیره
در کنار رقابت اقتصادی و فناوری، بعد نظامی بحران تایوان نیز در سالهای اخیر برجستهتر شده است. چین در چند سال گذشته رزمایشهای نظامی گستردهای در اطراف این جزیره برگزار کرده و پرواز جنگندهها و کشتیهای نظامی خود در نزدیکی تایوان را افزایش داده است.
بر اساس گزارش وزارت دفاع تایوان، در برخی ماهها بیش از ۱۵۰ پرواز جنگندههای چینی در منطقه شناسایی پدافند هوایی این جزیره ثبت شده است. در مقابل، آمریکا نیز حضور نظامی خود در منطقه هند–اقیانوس آرام را افزایش داده و همکاریهای دفاعی با تایوان را گسترش داده است.
تلاش برای همکاری و گرهی که همچنان بسته ماند
با وجود این تنشها، هر دو کشور تلاش میکنند از تبدیل رقابت راهبردی به یک رویارویی مستقیم جلوگیری کنند. اقتصادهای آمریکا و چین همچنان به شدت به یکدیگر وابستهاند و حجم تجارت میان دو کشور سالانه به صدها میلیارد دلار میرسد. به همین دلیل دیدارهای سطح بالا میان رهبران دو کشور اغلب با هدف مدیریت رقابت و جلوگیری از تشدید بحرانها انجام میشود.
با این حال، مسئله تایوان همچنان مهمترین خط قرمز در روابط دو کشور محسوب میشود؛ موضوعی که حتی در دورههای تلاش برای همکاری نیز از دستور کار خارج نمیشود. در واقع دیدار اخیر رهبران آمریکا و چین نشان داد که دو کشور ممکن است در حوزههایی مانند تجارت، فناوری یا ثبات اقتصادی به دنبال همکاری بیشتر باشند، اما تایوان همچنان گرهای است که باز نشده باقی مانده است.
این جزیره کوچک در شرق آسیا به نقطهای تبدیل شده که رقابت ژئوپلیتیکی، امنیتی و فناورانه دو قدرت بزرگ جهان در آن تلاقی پیدا میکند؛ زخمی در روابط واشنگتن و پکن که هر بار در پشت صحنه مذاکرات سر باز میکند و یادآور میشود که مسیر همکاری میان دو کشور همچنان با موانع جدی روبهرو است.
منابع:
U.S. Department of State – Taiwan Relations Act
Congressional Research Service (CRS) – U.S. -Taiwan Relations
Center for Strategic and International Studies (CSIS) – Taiwan and Semiconductor Supply Chain Analysis
International Monetary Fund (IMF) – Global Supply Chain and Semiconductor Risk Analysis
