به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، شامگاه یکشنبه پس از دور تازه تبادل آتش میان نیروهای مسلح ایران و ارتش آمریکا در خلیج فارس، بهای جهانی نفت برنت بار دیگر سقف ۹۰ دلار در هر بشکه را شکست. اما در پشت صحنه تحرکات نظامی، کانون اصلی راهبرد واشنگتن بر پایه سند امنیت ملی «دونالد ترامپ» (NSPM-2) و کارزار موسوم به «خشم اقتصادی» به رهبری «اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری آمریکا، قرار داشت. این راهبرد ابتدا با وعده اعمال تحریمهای ثانویه کوبنده علیه هر بازیگری که با ایران مراوده داشته باشد آغاز شد، اما رفته رفته مشخص شد که شمارش معکوس کارآمدی این تهدیدها به کار افتاده و اهرم فشارهای مالی آمریکا دچار زوال بازدارندگی شده است.
ابطال کارزار «خشم اقتصادی» در برابر سپر قانونی و حقوقی چین
محور اصلی مانور اقتصادی اسکات بسنت، فلج کردن تجارت خارجی ایران از طریق اعمال تحریمهای ثانویه سنگین علیه پالایشگاههای مستقل چین موسوم به «کتریها» (Teapots) در استان شاندونگ و دالیان بود و در این راستا دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا (OFAC) با قرار دادن شرکتهایی، چون هنگلی پتروشیمی در فهرست سیاه (SDN)، کوشید جریان مراودات را قطع کند.
با این حال، کارآمدی این تهدیدها با پاسخ تقابلی و بیسابقه پکن مواجه شد. بر اساس گزارش شبکه الجزیره، وزارت بازرگانی چین با صدور نخستین «فرمان بیاثرسازی» در تاریخ این کشور، تحریمهای فرامرزی آمریکا علیه پالایشگاههای همکار با ایران را در قلمرو قضایی خود باطل و غیرقابل اجرا اعلام کرد و ناقضان داخلی این دستور را با مجازاتهای سنگین روبهرو ساخت. این اقدام، اهرم قضایی واشنگتن را بیاثر کرد و نشان داد آمریکا دیگر قادر نیست بهصورت یکجانبه مناسبات تهران و پکن را مسدود سازد.
بنبست راهبرد تحریمهای ثانویه و تثبیت شراکت راهبردی
تلاشهای واشنگتن برای تهدید و مجازات نهادهای ثالث بهوضوح به سد نفوذ چین و سازوکارهای تبادل مستقیم مالی رسیده است. چنانکه روزنامه گاردین گزارش داده است، وزارت امور خارجه چین با انتشار بیانیههای رسمی صریح، هرگونه اقدام یکجانبه واشنگتن علیه روابط تجاری با ایران را فاقد وجاهت بینالمللی خوانده و بر استمرار همکاریهای خود با تهران تأکید کرده است.
همچنین بر اساس گزارش رادیوی عمومی ملی آمریکا (NPR)، پکن با بهرهگیری از زیرساختهای حملونقل مستقل، انتقال اسناد تجاری و سازوکارهای مالی غیردلاری، مسیرهای تجارت خارجی با ایران را از آسیبپذیری در برابر تهدیدات خزانهداری آمریکا مصون داشته و زنجیره تأمین مشترک را بهطور پایدار فعال نگه داشته است.
تابآوری زیرساختی و سازگاری ساختاری اقتصاد ایران
در سوی دیگر این میدان، توانمندی اقتصاد ایران در مهار اثرات فشار حداکثری و استمرار حیات اقتصادی در اوج تهدیدها نمایان شده است. گزارشهای اقتصادی شبکه سیانبیسی و ارزیابیهای مندرج در وبسایت صندوق بینالمللی پول نشان میدهند که با وجود سختترین فشارهای محاصرهای و روانی، شبکه توزیع کالا، شریانهای ارزی و سازوکارهای پولی در ایران دچار فروپاشی ساختاری نشدند.
در عین حال تنوعبخشی به مسیرهای بازرگانی منطقهای، بومیسازی چرخههای زنجیره تأمین و مدیریت منعطف سیستم تسویه مالی، تابآوری کمسابقهای به اقتصاد ایران بخشیده است؛ امری که تحلیلگران اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD) را نیز ناچار به اذعان این واقعیت کرده که ابزارهای تحریمی آمریکا علیه تهران به نقطه کاهش بازدهی نهایی رسیده و اثرگذاری فلجکننده خود را از دست داده است.
تورم داخلی آمریکا و محدودیتهای اعمال فشار
عامل شتابدهنده دیگر در فرسایش تهدیدهای ترامپ، هزینه سنگینی است که ادامه این کارزار بر اقتصاد داخلی آمریکا تحمیل کرده است. پایگاه خبری یاهوفایننس به نقل از کارشناسان انرژی خاطرنشان میکند که افزایش تنش با ایران و پرش نفت به بالای ۹۰ دلار، نرخ بنزین در ایالات متحده را بالای ۴ دلار در هر گالن نگه داشته است.
این در حالی است که با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر، دولت ترامپ عملا فضای مانور محدودی برای تشدید فشارهای اقتصادی دارد؛ چراکه هر موج تحریمی تازه، بهای سوخت را در داخل آمریکا جهش داده و پایگاه رأی جمهوریخواهان را متزلزل میسازد. مجموع این عوامل ثابت میکند که شمارش معکوس برای کارایی تهدیدهای اقتصادی دونالد ترامپ با گذشت شش ماه از آغاز بحران رو به اتمام است.
با وجود تلاشها و تهدیدهای مقامات آمریکایی، ائتلاف حقوقی و تجاری چین در دفاع از منافع بازرگانی مشترک، در کنار انطباقپذیری و تابآوری ساختاری اقتصاد ایران، «تهاجم اقتصادی» وزارت خزانهداری آمریکا را خنثی کرده است. علاوه بر این، محدودیتهای سیاسی و تورمی کاخ سفید در آستانه انتخابات میاندورهای کنگره، توان واشنگتن را برای اقدامات بیشتر منجمد کرده و باعث شده که سلاح تحریمهای یکجانبه اقتصادی بیش از آنکه تهران را وادار به عقبنشینی کند، به بنبست راهبردی برسد.
