به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، اعلامیه اخیر وزارت خزانهداری آمریکا درباره اعمال محدودیتهای تراکنش دلاری علیه شعب اماراتی «بنک مصر» و آغاز کارزار موسوم به «روز سرنوشت اقتصادی» (Economic D-Day) از سوی «اسکات بسنت» بار دیگر راهبرد ایالات متحده را برای به زانو درآوردن نظام مالی تهران در کانون توجه بینالمللی قرار داد. با این حال، کالبدشکافی رفتار اخیر خزانهداری آمریکا و دادههای میدانی نهادهای معتبر بینالمللی نشان میدهد که کارزار انزواسازی واشنگتن دچار تناقضات ساختاری و آسیبپذیریهای بنیادین شده است؛ پدیدهای که واشنگتن را ناچار به شلیک به اهداف پیرامونی بهجای کانونهای اصلی مبادلات تجاری ایران کرده است.
نقطه ضعف نخست: هراس از شوک سیستمی و چرخش به اهداف حاشیهای
مهمترین اعتراف صریح در تصمیم اخیر خزانهداری، اجتناب از تحریم کل بدنه «بنک مصر» و اکتفا به محدود کردن تراکنشهای دلاری صرفا سه شعبه آن در خاک امارات است. همانطور که خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده، سخنان شخص بسنت مبنی بر دادن فرصت به کشورها برای پرهیز از «برهم خوردن و آشفتگی نظام مالی جهان»، گواهی روشن بر یک ضعف بزرگ محاسباتی است: دست واشنگتن برای ضربه زدن به نهادهای اصلی و بزرگ تجاری بسته است؛ زیرا اجرای بدون مسامحه تحریمهای ثانویه، کل شبکه بانکی شرکا و نظام تسویه بینالمللی را با شوک شدید نقدینگی و بیثباتی فراگیر مواجه میسازد.
نقطع ضعف دوم: «معمای پکن» و ناکارآمدی بازدارندگی در برابر شرکای کلیدی
بزرگترین نقطه ضعف آمریکا در منزوی ساختن تهران، ناتوانی آشکار در قطع پیوندهای ایران با مشتریان راهبردی نظیر چین و هند است. در حالی که واشنگتن یک نهاد مصری را بهخاطر وساطت مالی هدف قرار میدهد، از رویارویی مستقیم با بانکهای دولتی و کنسرسیومهای غولپیکر چینی عاجز مانده است. طبق گزارش شبکه الجزیره صدور «فرمان بیاثرسازی» (Blocking Order) از سوی وزارت بازرگانی چین در حمایت از پالایشگاههای مستقل خریدار نفت و مبادلات تجاری با ایران، چتر حقوقی نفوذناپذیری پدید آورده است. این شکاف عمیق، پیام روشنی به بازارهای منطقهای مخابره میکند: آمریکا توان تقابل با شرکای سنگینوزن ایران را ندارد و کارزار انزوا در سطح پیرامونی متوقف شده است.
ابعاد این تقابل حقوقی و مصونیت مبادلات تجاری با ایران که مؤسسه بینالمللی موریسون فورستر آن را تحلیل کرده، شامل چهار محور اصلی است: نخست، فرمان بیاثرسازی (Blocking Order) وزارت بازرگانی چین در مه ۲۰۲۶ که اجرای تحریمهای OFAC علیه پنج پالایشگاه «کتری» را برای هر شخص در خاک چین ممنوع کرده و صندوقها، بیمهگران و طرفهای معامله را در یک تعارض دوسویه تبعیت (Compliance Conflict) دوگانه گرفتار کرده است؛ دوم، قانون ضدتحریمهای خارجی (AFSL) که به شرکتهای چینی اجازه دعوای حقوقی علیه شرکای خارجی در دادگاههای چین را میدهد؛ سوم، مقرره جدید حاکمیت فراسرزمینی شورای دولتی (آوریل ۲۰۲۶) با سازوکار «فهرست نهادهای مخرب» و «احکام اجرای ممنوعیت»؛ و چهارم، مقرره امنیت زنجیره تأمین که تحقیقات اطلاعاتی درباره زنجیرههای تأمین چین را ممنوع میکند.
نقطع ضعف سوم: شکاف ژئوپلیتیک با متحدان منطقهای و چندپارگی ائتلاف
تمرکز تحریم اخیر بر خاک امارات متحده عربی (کانون مالی دوبی)، ضعف جدی دیگری در سیاست خارجی آمریکا را برملا کرد. بیانیه احتیاطآمیز بانک مرکزی مصر که بر عدم سرایت محدودیتها به قاهره تأکید دارد، در کنار عدم تمایل ابوظبی به قطع کامل شریانهای تبادل با همسایه شمالی، نشاندهنده فرسایش هماهنگی میان کاخ سفید و متحدان منطقهایاش است.
همانطور که تحلیلگران ارشد در اندیشکده شورای آتلانتیک خاطرنشان میسازند، متحدان منطقهای آمریکا در حوزه خلیج فارس به هیچ روی مایل نیستند اقتصاد و جایگاه هاب تجاری خود را فدای سیاستهای مهار واشنگتن کنند؛ امری که باعث شده کارزار تحریمی بهجای یک «ائتلاف فراگیر»، به اقداماتی منفرد با بازدهی نزولی بدل گردد.
نقطع ضعف چهارم: دلارزدایی ناخواسته و تقویت شبکههای تراکنشی موازی
چهارمین نقطه ضعف بزرگ آمریکا، تسریع پدیده «دلارزدایی» در اثر سلاحسازی مفرط با استفاده از دسترسیهای ارزی است. بانک مرکزی مصر بهصراحت اعلام کرده این محدودیت تنها متوجه «تراکنشهای دلاری» در امارات است. این مرزبندی بهروشنی نشان میدهد که مبادلات مالی تجاری با ایران بهسرعت به کانالهای درهمی، یوآنی، روپیهای و سامانههای پیامرسان مالی غیرغربی (نظیر CIPS) مهاجرت میکنند.
به گزارش شبکه سیانبیسی، اصرار بیش از حد خزانهداری آمریکا بر تهدید بانکهای بینالمللی، انگیزه بازیگران بزرگ از جمله کشورهای گروه بریکس را برای ایجاد معماری مالی مستقل از سوئیفت و دلار دوچندان کرده و عملا ابزار نفوذ تاریخی خزانهداری را تحلیل برده است.
نقطع ضعف پنجم: تابآوری ساختاری و تکامل شبکههای غیررسمی اقتصاد ایران
آخرین و حیاتیترین نقطه ضعف، ادراک نادرست تیم بسنت از انعطاف ساختاری نظام اقتصادی ایران است. وضع تحریم بر یک صرافی، یک شخص یا یک شعبه بانکی در دوبی، آنهم پس از دههها تمرین تابآوری در برابر تحریم، صرفا موجب تغییر آدرس شرکتهای تراستی و پوستاندازی شبکههای واسطه میشود.
اذعان کارشناسان اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD) به این واقعیت که ابزارهای سنتی تحریمی کارایی بازدارنده خود را از دست دادهاند، اثبات میکند که شریانهای لجستیکی و تراکنشی تهران بهمراتب انعطافپذیرتر از دیوانسالاری تحریمی واشنگتن عمل میکنند و در نتیجه، تازهترین تکاپوی وزارت خزانهداری آمریکا علیه شعب یک بانک مصری در امارات، تصویری از فرسایش و استیصال در راهبرد انزوای ایران را به نمایش میگذارد.
با گذشت شش ماه از حملات نظامی و اقتصادی آمریکا علیه ایران، واشنگتن میان دو سنگ آسیاب گرفتار شده است: از سویی توان تحمل شوکهای ناشی از درافتادن با اقتصادهای بزرگی، چون چین را ندارد و نگران انفجار بهای انرژی و آشفتگی نظام مالی در آستانه انتخابات داخلی است، و از سوی دیگر اهرمهای تهدید پیرامونیاش تنها روند دلارزدایی و واگرایی متحدان منطقهای را سرعت میبخشند.
