به گزارش خبرنگار ایبنا، در نشست «ظرفیتهای بانکداری اسلامی برای اجرای اقتصاد مقاومتی و تأمین مالی تولید با لحاظ ریسکهای نوظهور» در سیوششمین همایش بانکداری اسلامی، حسین عبدهتبریزی، اقتصاددان، اسماعیل للهگانی، مدیرعامل بانک رفاه کارگران، وحید ماجد، معاون سیاستگذاری پولی بانک مرکزی و هادی اخلاقی، مدیرعامل بانک تجارت، به بررسی ریسکهای جدید اقتصاد ایران و چالشهای تأمین مالی تولید پرداختند.
ریسکهای اقتصاد ایران به یکدیگر پیوستهاند
حسین عبدهتبریزی، اقتصاددان، با اشاره به شرایط اقتصادی کشور گفت: تحریم، جنگ و شوکهای متعدد اقتصادی باعث شدهاند عدماطمینان نسبت به آینده درآمد بنگاهها افزایش پیدا کند و جنس ریسکهای موجود در اقتصاد نیز تغییر کند.
وی افزود: در شرایط فعلی اقتصاد ایران، هزینههای بنگاهها به دلیل تورم بالا، محدودیتهای مختلف و سایر شوکها بهصورت همزمان تغییر میکند و این مسئله به یک ریسک جدید تبدیل شده است.
عبدهتبریزی ادامه داد: ارزش وثایق در چنین شرایطی لزوماً نشاندهنده توان بازپرداخت تسهیلات نیست و از سوی دیگر، کسبوکارها نیز بهطور مستمر مدل فعالیت خود را تغییر میدهند که این موضوع ریسک جدیدی را برای نظام تأمین مالی ایجاد میکند.
این اقتصاددان با بیان اینکه ریسکهای موجود در اقتصاد ایران به موارد سنتی محدود نمیشود، گفت: در حوزه اعتبارات بانکی باید توجه خود را از ریسکهای سنتی به سمت ویژگیهای ریسکهای نوظهور ببریم. ویژگی مهم این ریسکها، بههمپیوستگی آنهاست و همین ارتباط متقابل میتواند موجب تشدید ریسکها شود.
وی ریسک زنجیره تأمین را یکی دیگر از ریسکهای مهم اقتصاد امروز دانست و اظهار کرد: پس از کرونا، ریسکهای مربوط به زنجیره تأمین را جدیتر احساس کردهایم و در ایران نیز مشکلات مبادلات، انرژی، زیرساختها، وضعیت ارزی و تورم، مجموعهای از ریسکهای جدید را ایجاد کردهاند.
تورم بالا، نرخ تأمین مالی تولید را تحت تأثیر قرار میدهد
اسماعیل للگانی، مدیرعامل بانک رفاه کارگران، با اشاره به ضرورت استفاده از ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید گفت: در شرایط فعلی باید به سمت استفاده بیشتر از ابزارهای زنجیره تولید حرکت کنیم.
وی افزود: نسبت نقدینگی به تولید ناخالص داخلی در اوایل دهه ۹۰ حدود ۸۰ درصد بود، در اواخر این دهه به حدود ۶۰ درصد رسید و اکنون به حدود ۴۰ درصد رسیده است. این روند نشان میدهد نقدینگی در اقتصاد محدودتر شده و سیاستهای بانک مرکزی نیز در جهت استفاده بیشتر از ابزارهای زنجیره تولید قرار گرفته است.
للگانی با اشاره به ابزارهای تعهدی اظهار کرد: استفاده از این ابزارها یکی از موضوعات مهم در شرایط فعلی است، اما یکی از مسائل مهم، نرخ تأمین مالی واقعی است. در شرایط تورم بالا، نرخ تأمین مالی باید با نرخ تورم هماهنگ باشد تا منابع تجمیعشده در نهایت به واحدهای تولیدی برسد.
وی ادامه داد: وقتی واحدهای تولیدی به دنبال تأمین مالی با نرخ ۲۳ درصد هستند، باید تفاوت نرخهای موجود در بازار سرمایه و نظام بانکی با شرایط اقتصادی کشور مورد توجه قرار گیرد. در اقتصادهایی مانند مالزی که نرخ تورم پایین است، نرخ سود نیز پایینتر است و تفاوت چندانی میان استفاده از تسهیلات بانکی و بازار سرمایه وجود ندارد.
مدیرعامل بانک رفاه کارگران تأکید کرد: یکی از موضوعات مهم در تأمین مالی تولید، تورم است که قطعاً بر نرخ تأمین مالی اثر میگذارد.
مدیرعامل بانک رفاه کارگران با تأکید بر ضرورت استفاده از ابزارهای نوین تأمین مالی گفت: در شرایط فعلی، یکی از مهمترین مسائل کشور تأمین مالی ارزی است و نباید نگاه نظام بانکی در تأمین مالی صرفاً به منابع داخلی محدود شود.
للگانی با بیان اینکه هدف از برگزاری چنین نشستهایی باید حرکت به سمت طراحی و استفاده از ابزارهای جدید بانکی باشد، اظهار کرد: مدل سنتی بانکداری سالهاست در شبکه بانکی تکرار میشود و مشتریان نیز به آن عادت کردهاند، اما باید از ظرفیت ابزارهای جدید برای پاسخگویی به نیازهای بخش تولید استفاده کنیم.
وی افزود: اگر سیوششمین دوره همایش بانکداری اسلامی نیز با همان پنلها و جلسات گذشته به پایان برسد و به نتیجه جدید و استفاده از ابزارهای نوین منجر نشود، مشکل چندانی از مسائل موجود حل نخواهد شد.
ریسکهای نوظهور میتوانند به فرصت تبدیل شوند
مدیرعامل بانک رفاه کارگران با اشاره به ریسکهای جدید در حوزه فناوری و بانکداری گفت: ریسک سایبری، فناوری اطلاعات و مسائل مرتبط با تکنولوژی، تهدید هستند، اما در عین حال میتوانند فرصتهای جدیدی برای نظام بانکی ایجاد کنند.
للگانی با اشاره به ظرفیت اقتصاد دیجیتال و ابزارهای نوین مالی اظهار کرد: ارزش روز رمزارزها حدود ۳ تریلیون دلار است و حجم تراکنشهای این بازار در ۲۴ ساعت حدود ۳۰۰ میلیارد دلار برآورد میشود. باید بررسی کنیم سهم ما از این ظرفیت چقدر است و تا چه اندازه توانستهایم از مدلهای توکنیزهکردن داراییها و ابزارهای نوین در عرصه بینالمللی استفاده کنیم.
وی ادامه داد: ممکن است گفته شود کشور با تحریم مواجه است، اما به اعتقاد من در حوزههایی که ماهیت غیرمتمرکز دارند، میتوان از بسترهای غیرمتمرکز استفاده کرد و وارد سطح جدیدی از فناوری شد.
للگانی مهمترین مسئله فعلی کشور را تأمین مالی ارزی دانست و گفت: محدودیت منابع ارزی و تحریمها واقعیتی است که نمیتوان آن را انکار کرد، اما راهکار تأمین منابع ارزی خارجی بسته نیست و میتوان از ظرفیت فاندینگ و جذب منابع خارجی استفاده کرد.
وی با اشاره به نیاز واحدهای تولیدی به ارز افزود: بسیاری از واحدهای تولیدی برای دریافت ارز ماهها در صف میمانند. ما ابزارهایی مانند اوراق سپرده خاص، برات الکترونیک و سایر ابزارهای تأمین مالی را توسعه دادهایم، اما در نهایت باید برای محدودیت ارزی نیز راهکار داشته باشیم.
مدیرعامل بانک رفاه کارگران تصریح کرد: چرا خودمان را محدود کنیم؟ وقتی درباره تأمین مالی صحبت میکنیم، عمدتاً تمام نگاهها به تأمین مالی داخلی است و کمتر به ظرفیتهای بینالمللی توجه میکنیم؛ در حالی که فناوری میتواند بسترهای جدیدی برای ورود به بازارهای بینالمللی ایجاد کند.
خودمان را از پیله تأمین مالی داخلی خارج کنیم
للگانی با تأکید بر استفاده از فناوریهای نوین گفت: باید خودمان را از این پیلهای که دور خودمان تنیدهایم خارج کنیم و به سمت استفاده از ظرفیتهای بینالمللی برویم.
وی یکی از این ظرفیتها را توکنیزهکردن داراییها و معرفی شرکتهای دارای درآمد ارزی به سرمایهگذاران و منابع خارجی عنوان کرد و افزود: بسیاری از ایرانیان خارج از کشور شرکتهایی دارند و میتوانند در تأمین مالی پروژهها و فعالیتهای اقتصادی مشارکت کنند. اگر ابزارهای مناسبی تعریف کنیم که اعتماد لازم را ایجاد کند، میتوان از این ظرفیت استفاده کرد.
للگانی خاطرنشان کرد: نباید به فناوری اطلاعات و ابزارهای نوین صرفاً با نگاه تهدیدآمیز نگاه کنیم. همانطور که در صنایع مختلف ریسک وجود دارد و برای مدیریت آن بیمه و سیستمهای حفاظتی ایجاد میشود، در حوزه فناوری نیز باید سطح دانش فنی و زیرساختهای مدیریت ریسک را ارتقا دهیم تا بتوانیم از فرصتهای این حوزه به شکل مطلوب استفاده کنیم.
ریسکهای نوظهور در بانکداری اسلامی و اقتصاد
هادی اخلاقی فیض آثار، مدیر عامل بانک تجارت در ادامه اظهار کرد: برای اقتصاد مقاومتی ویژگیهای متعددی ذکر شده است و هدف آن ایجاد یک تابآوری اقتصادی برای جامعه است.
وی ادامه داد:، اما درباره اینکه چگونه ظرفیتهای بانکداری اسلامی ایجاب میکند آن را همزمان با ریسکهای تولید داشته باشیم؛ میتوان به موارد متعددی از جمله ریسکهای نوظهور اشاره کرد که یکی از بزرگترین آنها ریسک تغییر مدل کسبو کار و فروش است که به حالتهای مختلف اقساطی صورت میگیرد و با ورود کسبو کارهای مختلفی شاهدیم که تنه به بانکها میزنند.
مدیرعامل بانک تجارت همچنین اظهار کرد: باید بتوانیم برای تولید و نیازهای آن پاسخ مناسبی داشته باشیم و تاکنون نیز حجم قابل توجهی به آن تخصیص داده شده است.
وی بحث دوم را مرتبط با قوانین مختلف و تغییرات آن دانست و ریسک دخالت در تصمیمگیریها را بسیار بالا دانست.
اخلاقی همچنین بحث تحولات تکنولوژیک را از دیگر ریسکهای موجود برشمرد و افزود: گاه هنوز یک طرح تکمیل نشده تحولات اقتصادی موجب میشود توجیه خود را از دست بدهد.
وی با بیان اینکه بدون توجه به این ریسکها نمیتوان تصمیم درستی گرفته و کسب و کار باثباتی داشت، گفت: توسعه وابستگی به روابط بینالملل از دیگر موضوعاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. حتی مجمع جهانی اقتصاد هم در سال ۲۰۲۶ بر این نکته تاکید داشت و اکنون این ریسک در تراستیها و تامین نیازهای طرحهای مختلف خود را نشان داده است.
بانکداری اسلامی باید تابآوری تأمین مالی تولید در برابر شوکها را افزایش دهد
در ادامه کوروش پرویزیان، رئیس پژوهشکده پولی و بانکی گفت: پیام کلیدی بانکداری اسلامی این است که بانکها بتوانند بر مبنای شریعت، از فعالیتهای واقعی و مولد اقتصاد حمایت کنند، ریسک را بهصورت عادلانه میان ذینفعان توزیع کرده، شفافیت و اعتماد را ارتقا دهند و با تنوع ابزارهای مالی، تابآوری تأمین مالی تولید را در برابر شوکهای بیرونی افزایش دهند.
وی افزود: این موضوع بهویژه در شرایط فعلی که کشور با تحریم، جنگ و محدودیتهای مختلف مواجه است، اهمیت بیشتری پیدا میکند و باید بتوانیم نیازهای واقعی بخش تولید را تأمین کنیم.
پرویزیان با اشاره به تاریخچه تحولات نظام مالی جهان اظهار کرد: پس از جنگهای جهانی، ایالات متحده آمریکا توانست با توسعه ظرفیتهای اقتصادی و مالی خود سهم بیشتری از اقتصاد جهانی به دست آورد و یکی از فناوریهای مهمی که در این مسیر نقش داشت، فناوری مالی و قدرت پولی و دلاری آمریکا بود.
رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی ادامه داد: آمریکا پس از سال ۱۹۱۴ و سپس در کنفرانس برتون وودز توانست جایگاه دلار را در نظام پولی جهان تقویت کند و پس از شوک نیکسون در سال ۱۹۷۱ و کنارگذاشتن استاندارد طلا نیز نظام نرخهای شناور در اقتصاد جهانی گسترش یافت.
وی گفت: این تحولات به افزایش ظرفیتهای اقتصادی و مالی آمریکا و همچنین گسترش نقش دلار در ذخایر کشورهای مختلف جهان منجر شد. بر اساس آمارهای صندوق بینالمللی پول، همچنان بخش قابل توجهی از ذخایر ارزی کشورهای جهان به دلار اختصاص دارد.
پرویزیان با تأکید بر اهمیت ایجاد یک ساختار منسجم در حوزه بانکداری و نظام مالی اسلامی گفت: ایجاد چنین ساختاری باید یک کار اساسی تلقی شود و به تغییر رویکرد زیربنایی در رفتارها و ابزارهای مالی منجر شود.
وی با اشاره به سابقه بانکداری بدون ربا در ایران اظهار کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، موضوع بانک اسلامی مطرح شد، اما بانک اسلامی به معنای واقعی در ایران شکل نگرفت و در سال ۱۳۶۲ قانون عملیات بانکی بدون ربا به تصویب رسید و بانکهای کشور بر اساس این قانون فعالیت کردند.
رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی افزود: در قانون بانک مرکزی مصوب سال ۱۴۰۲ نیز برای نخستینبار موضوع بانک اسلامی بهصورت مشخص مورد توجه قرار گرفته و بانک مرکزی مکلف شده است در این زمینه اقدام کند.
وی در پایان از پژوهشگران و صاحبنظران دعوت کرد برای تدوین چارچوب بانک نمونه اسلامی همکاری کنند و گفت: با کمک دبیرخانه شورای فقهی بانک مرکزی، طرح بانک نمونه اسلامی در شورای عالی بانکداری اسلامی به تصویب رسیده است و پژوهشگران میتوانند با ارائه دیدگاهها و تحقیقات خود به تدوین چارچوبی با رویکردی جدید و بلندمدت برای کمک به کشور کمک کنند.
