به گزارش خبرنگار ایبنا؛ پنل تخصصی «آمادگی کوانتومی برای مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی در حوزه بانکی» در استیج «تازههای اقتصاد» دررویداد الکامبانک بیستونهمین نمایشگاه بینالمللی الکترونیک، کامپیوتر و تجارت الکترونیک (الکامپ) برگزار شد. در این نشست، صاحبنظران حوزه فناوری و امنیت زیرساخت ضمن تشریح تهدیدات جدی رایانش کوانتومی علیه امنیت تبادلات بانکی و پروتکلهای رمزنگاری فعلی، بر لزوم تعریف یک پروژه ملی منسجم برای گذار به استانداردهای پساکوانتومی و ضرورت اقدام فوری بانکها در سال ۱۴۰۵ به منظور پیشگیری از مخاطرات امنیتی تأکید کردند.
کوانتوم؛ تهدیدی برای رمزنگاری کلاسیک بانکها
محمدرضا محبیفر، دانشیار گروه ریزفناوری و فوتونیک دانشگاه تهران، با تشریح مبانی فناوری کوانتوم، اظهار کرد: پیشرفت فناوری الکترونیک به جایی رسیده که با کوچکتر شدن ابعاد تراشهها، دیگر نمیتوان با همان قواعد فیزیک کلاسیک به مسیر توسعه ادامه داد و در مقیاسهای بسیار کوچک، پدیدههای کوانتومی مانند تونلزنی الکترونها اهمیت پیدا میکنند.
وی با اشاره به تفاوت پردازش کلاسیک و کوانتومی گفت: در رمزنگاری و انتقال اطلاعات کلاسیک، اطلاعات بر مبنای بیت و حالتهای مشخص صفر و یک پردازش میشوند، اما در دنیای کوانتوم، کیوبیت میتواند بر اساس اصل «برهمنهی» همزمان در حالتهای مختلف قرار داشته باشد.
محبیفر افزود: فناوری کوانتومی بر دو اصل مهم «برهمنهی» و «درهمتنیدگی» استوار است. درهمتنیدگی این امکان را ایجاد میکند که دو سیستم کوانتومی بدون ارتباط فیزیکی مستقیم، به یکدیگر مرتبط باشند و تغییر در یکی با تغییر در دیگری همراه شود.
دانشیار گروه ریزفناوری و فوتونیک دانشگاه تهران ادامه داد: این اصول امکان پردازش موازی را فراهم میکنند و همین موضوع میتواند قدرت پردازش کوانتومی را به شکل قابل توجهی افزایش دهد. برای نمونه، در یک مسئله پیچیده مانند پیدا کردن مسیر در یک هزارتو، پردازش کلاسیک باید مسیرهای مختلف را یکییکی بررسی کند، در حالی که پردازش کوانتومی میتواند از ظرفیت پردازش موازی استفاده کند.
وی با اشاره به کاربردهای بانکی این فناوری اظهار کرد: ارتباطات و رمزنگاری مورد استفاده در بانکها و سایر بخشها بر پایه پروتکلهایی بنا شدهاند که امنیت آنها به دشوار بودن حل برخی مسائل محاسباتی وابسته است. برای مثال، امنیت برخی روشهای رمزنگاری به دشواری تجزیه اعداد بسیار بزرگ متکی است؛ اما اگر رایانهای ساخته شود که بتواند این مسائل را با استفاده از پردازش کوانتومی در مدت کوتاهی حل کند، مبنای امنیتی این روشهای رمزنگاری با تهدید جدی مواجه خواهد شد.
محبیفر تأکید کرد: این موضوع، ضرورت آمادگی برای مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی را نشان میدهد و باید از هماکنون نسبت به پیامدهای این فناوری برای زیرساختهای بانکی و امنیت اطلاعات توجه داشت.
وی با اشاره به تجربه ایران در توسعه فناوریهای نوظهور گفت: تجربه توسعه فناوری نانو نشان داد که اگر یک حوزه فناوری بهموقع شناسایی و حمایت شود، امکان دستیابی به جایگاه مناسب در منطقه و حتی حضور در بازارهای جهانی وجود دارد. حوزه کوانتوم نیز از این نظر مشابه است، اما میتواند ضریب اهمیت بالاتری داشته باشد.
دانشیار دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: در کشور افراد و ظرفیتهای علمی مختلفی در دانشگاهها و مراکز پژوهشی، چه در تهران و چه در شهرستانها، وجود دارند که میتوانند در توسعه این حوزه نقشآفرین باشند. اگر سیاستگذاری و حمایتها بهموقع انجام شود و کار از برگزاری صرف سمینار و جلسه فراتر رفته و به اقدامات عملیاتی و خروجی مشخص منجر شود، ایران میتواند در حوزه فناوری کوانتوم دستکم در منطقه به جایگاه نخست دست پیدا کند.
محبیفر، در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به ظرفیت نیروی انسانی کشور در حوزه فناوریهای نوین، اظهار کرد: ایران از نظر نیروی نرمافزاری و نیروی انسانی متخصص ظرفیت بسیار بالایی دارد و حضور نخبگان ایرانی در مراکز علمی و فناوری کشورهای مختلف نیز مؤید این موضوع است.
وی افزود: حوزه کوانتوم بیش از ۱۰ سال است که بهصورت جدی در کشور دنبال میشود و در دانشگاهها پایاننامهها و تحقیقات متعددی در این زمینه انجام شده است. توسعه این فناوری مانند بسیاری از پروژههای بزرگ، به همکاری سه بخش دانشگاه، صنعت و نهادهای بالادستی نیاز دارد.
محبیفر ادامه داد: در پروژههای کلان فناوری، ورود نهادهای بالادستی ضروری است، بهویژه در بخش سختافزاری که نیازمند زیرساختهای آزمایشگاهی است و از ظرفیت یک دانشگاه بهتنهایی فراتر میرود. در حال حاضر نیز دانشجویان متعددی در حوزه کوانتوم، هم در تهران و هم در دانشگاههای شهرستانها، در حال تربیت هستند و ظرفیت انسانی قابل توجهی در این زمینه وجود دارد.
دانشیار دانشگاه تهران با انتقاد از پراکندگی اقدامات در این حوزه گفت: حوزه کوانتوم باید بهعنوان یک پروژه ملی جدی دیده شود. طی پنج تا هشت سال گذشته تفاهمنامهها، پروژهها و برنامههای متعددی در این زمینه شکل گرفته، اما لازم است این موضوع از سطح تفاهمنامه و پروژههای پراکنده فراتر برود و به یک برنامه جدی و منسجم ملی تبدیل شود.
وی تأکید کرد: این پروژه باید بهگونهای تعریف شود که مستقل از تغییر دولتها و مدیران ادامه پیدا کند و کشور بتواند به یک جمعبندی جدی و پایدار درباره توسعه فناوری کوانتوم برسد.
محبیفر با اشاره به اهمیت زمان در توسعه این فناوری گفت: زمان ورود به حوزه کوانتوم بسیار مهم است و باید در فرصت مناسب وارد این عرصه شد. اگر ورود به این حوزه به تعویق بیفتد، ممکن است کشور از فرصت موجود عقب بماند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به ظرفیت بالای نیروی انسانی کشور و نخبگانی که در داخل و خارج از ایران در این حوزه فعالیت میکنند، اگر زیرساخت و بستر لازم فراهم شود، فناوری کوانتوم ظرفیت بسیار زیادی برای توسعه در کشور دارد.
۱۴۰۵ باید سال اقدام بانکها برای مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی باشد
علیرضا شاهرخ، معاون زیرساخت و مراکز داده شرکت راهبرد هوشمند شهر، با تأکید بر ضرورت آغاز فوری برنامه مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی، گفت بانکها نباید این موضوع را صرفاً به آینده موکول کنند؛ چراکه مهاجمان از سالها قبل اقدام به ذخیرهسازی دادههای رمزنگاریشده کردهاند تا با دستیابی به توان پردازشی کوانتومی، در آینده آنها را رمزگشایی کنند.
او با اشاره به اینکه سال ۲۰۲۶ در بسیاری از برنامههای جهانی بهعنوان آغاز جدی گذار به رمزنگاری پساکوانتومی در نظر گرفته شده است، اظهار کرد: ۱۴۰۵ باید سال اقدام بانکهای کشور باشد و تأخیر بیشتر، هزینههای زیرساختی، علمی، امنیتی و اعتباری سنگینتری به بانکها تحمیل خواهد کرد.
شاهرخ با بیان اینکه بانکهای بزرگ جهان از جمله JPMorgan Chase وارد مرحله گذار و استفاده همزمان از الگوریتمهای کلاسیک و پساکوانتومی شدهاند، افزود: اگرچه رایانش کوانتومی هنوز به مرحله تجاری کامل نرسیده، اما باید احتمال دسترسی دولتها و بازیگران تهدید به این فناوری را جدی گرفت.
وی نخستین گام را شناسایی ریسکها و وضعیت فعلی رمزنگاری در بانکها دانست و گفت باید مشخص شود چه دادهها و سامانههایی از چه الگوریتمهایی استفاده میکنند و ریسکهای امنیتی و اعتباری آنها چیست. پس از آن نیز میتوان با چابکسازی فرآیندها و استفاده از الگوریتمهای هیبریدی، بهتدریج فرآیند مهاجرت را انجام داد.
شاهرخ در پایان پیشنهاد کرد این موضوع به یک پروژه ملی با مشارکت معاونت علمی ریاستجمهوری، بانک مرکزی، بانکهای بزرگ و نهادهای مرتبط تبدیل شود؛ چراکه به گفته او، تعویق در آغاز این مسیر میتواند در آینده ریسکهایی ایجاد کند که جبران آنها بسیار دشوار یا حتی غیرممکن باشد.
