محمود گودرزی؛مدیرعامل بورس تهران در گفتوگو با خبرنگار ایبنا درباره مهمترین تحولات بازار سرمایه، عملکرد بورس در جریان جنگ ۴۰ روزه و برنامههای پیشرو سخن گفت. او در این گفتوگو به ضرورت حرکت بازار سرمایه به سمت استانداردهای جهانی، پرهیز از تصمیمهای شتابزده، اصلاح حکمرانی شرکتی و فراهم کردن بستر ورود شرکتهای بزرگ اقتصاد دیجیتال به بورس پرداخت.
وی با تشریح آخرین وضعیت بازار سرمایه، از پیگیری بازگشایی نمادهای شرکتهای سرمایهگذاری استانی سهام عدالت، اصلاح تدریجی دامنه نوسان، توسعه ابزارهای مشتقه، افزایش نقش بازار سرمایه در تأمین مالی اقتصاد و تغییر رویکرد نسبت به تالارهای منطقهای خبر داد.
گودرزی همچنین تأکید کرد که بازار سرمایه امروز دیگر شباهتی به بورس سال ۱۳۹۹ ندارد و توسعه سرمایهگذاری غیرمستقیم، تنوع ابزارها و افزایش سهم صندوقها، ساختار بازار را تغییر داده است.
جنگ ۴۰ روزه؛ نماد وفاق در بازار سرمایه
مدیرعامل بورس تهران با اشاره به عملکرد بازار سرمایه در جریان جنگ ۴۰ روزه گفت: «جنگ فینفسه چیز خیلی خوبی نیست و موضوع تلخ و دردآوری است، ولی تجربه زیستهای که بازار سرمایه در جنگ ۴۰ روزه داشت، تجربهای بود که نماد وفاق و همدلی بین تمام ارکان بازار سرمایه بود.»
به گفته گودرزی، در این دوره شورای عالی بورس به عنوان سیاستگذار عالی، سازمان بورس به عنوان نهاد ناظر، ارکان بازار، فعالان و نهادهای مالی در کنار یکدیگر قرار گرفتند و برای بازگشایی بازار برنامهریزی کردند.
او افزود: روزهای زیادی از صبح تا غروب برای برنامهریزی بازگشایی بازار بحث و گفتوگو شد و با تدابیر اتخاذشده، بازار سرمایه توانست بازگشایی مناسبی را تجربه کند.
گودرزی تأکید کرد بازار نیز نشان داد تصمیمهای اتخاذشده برای بازگشایی، تصمیمهایی «خردمندانه و عاقلانه» بوده است.
رشد بورس و چشمانداز سود شرکتها
مدیرعامل بورس تهران درباره رشد شاخص بورس و احتمال وجود حباب در بازار گفت اظهارنظر درباره اینکه بازار در چه سطحی ارزنده است، در حیطه وظایف نهاد ناظر قرار ندارد و تحلیلگران و متخصصان بازار باید درباره ارزشگذاری بازار اظهارنظر کنند.
او توضیح داد روند بازارهای سرمایه تحت تأثیر متغیرهای کلان اقتصادی قرار دارد و گزارش عملکرد شرکتها نیز نقش مهمی در ارزیابی چشمانداز بازار ایفا میکند.
به گفته گودرزی، با توجه به گزارشهای خوب شرکتها در فصل نخست سال و انتظار برای گزارشهای فصل دوم، سود شرکتهای بورس تهران میتواند به حدود ۳ هزار همت برسد و به نظر میرسد بازار نیز بر اساس همین چشمانداز سودآوری در حال قیمتگذاری است.
او شرایط تورمی و نرخ ارز را از محرکهای اصلی بازار دانست، اما تأکید کرد تعیین اینکه بازار در چه سطحی ارزنده است، وظیفه نهاد ناظر نیست.
اعتماد به بازار فقط به متغیرهای اقتصادی مربوط نیست
گودرزی در پاسخ به پرسشی درباره بیاعتمادی ایجادشده نسبت به بازار سرمایه و نقش تصمیمهای ناگهانی در این موضوع گفت اعتماد در بازار تنها به متغیرهای کلان اقتصادی وابسته نیست و مجموعهای از عوامل در شکلگیری آن نقش دارند.
او بهبود حکمرانی شرکتی، فناوری و تصمیمهای سیاستی کلان در حوزههای اقتصادی و سیاسی را از جمله عوامل مؤثر بر اعتماد سرمایهگذاران دانست.
مدیرعامل بورس تهران با اشاره به شرایط اخیر گفت: به نظر میرسد حکمرانی اقتصادی با وجود همه مشکلات، در فرآیندهای تصمیمگیری تلاش کرده است شتابزده عمل نکند و به پیشبینیپذیرتر شدن شاخصهای درآمدی شرکتها کمک کند.
به گفته گودرزی، افزایش پیشبینیپذیری فضای اقتصادی میتواند به تعمیق بازار اولیه کمک کرده و مانع خروج سرمایه از بازار شود.
عرضههای اولیه لزوماً به معنای خروج پول نیست
مدیرعامل بورس تهران درباره سیاست این بورس برای تعمیق بازار اولیه و جلوگیری از خروج منابع گفت بهترین روش عرضه در بازار سرمایه، روشی است که منابع حاصل از عرضه را به شرکتها برای سرمایهگذاری مجدد بازگرداند.
او توضیح داد هیئتهای پذیرش بورس تهران به صورت دورهای تلاش کردهاند بخش عمدهای از منابع حاصل از عرضهها را از طریق سازوکارهایی مانند بازارگردانی و افزایش سرمایههای آتی به بازار بازگردانند.
گودرزی در عین حال تأکید کرد عرضههای اولیه بزرگ و متوسط لزوماً به معنای خروج پول از بازار نیست.
او گفت صاحبان بسیاری از این شرکتها، هلدینگها و مجموعههای چندرشتهای هستند و منابع حاصل از عرضه اولیه میتواند دوباره در بازار سرمایه و اقتصاد سرمایهگذاری شود.
دیجیکالا با مشکل ارزشگذاری مواجه است
گودرزی درباره برنامه بورس تهران برای تغییر ترکیب صنایع بازار و ورود شرکتهای بزرگ اقتصاد دیجیتال گفت بازار سرمایه ایران حدود ۴۰ تا ۴۲ صنعت مختلف دارد، اما بخش عمده ارزش بازار همچنان در اختیار چهار یا پنج صنعت بزرگ است.
به گفته او، چنین تمرکزی تا حدودی در بازارهای سرمایه جهان نیز وجود دارد و شرکتهای نفتی، پتروشیمی، فولادی و سایر صنایع بزرگ بخش قابل توجهی از ارزش بازار بورسهای بزرگ دنیا را تشکیل میدهند.
با این حال، مدیرعامل بورس تهران تأکید کرد طی ۱۰ تا ۲۰ سال گذشته تحول مهمی در بورسهای بزرگ جهان رخ داده و شرکتهای دیجیتال به جمع بزرگترین شرکتهای این بازارها اضافه شدهاند.
او گفت: «واقعیت این است که متأسفانه بورس اوراق بهادار تهران از این مقوله فاصله گرفته و تا الان موفق نشدیم شاهد حضور شرکتهای بزرگ اقتصاد دیجیتال در بورس باشیم.»
گودرزی درباره وضعیت دیجیکالا نیز گفت این شرکت با همکاری سازمان بورس و بورس تهران پذیرش شده، اما مشکل اصلی در حال حاضر به موضوع ارزشگذاری مربوط میشود.
او تأکید کرد سهامدار عمده نمیتواند خارج از قواعد ارزشگذاری مورد استفاده در بازار سرمایه ایران و بازارهای جهانی، قیمت موردنظر خود را تعیین و عرضه کند.
مدیرعامل بورس تهران درباره سایر شرکتها و پلتفرمهای اقتصاد دیجیتال نیز گفت هنوز گفتمان لازم برای ورود این شرکتها به بازار سرمایه شکل نگرفته و برای تحقق این موضوع به یک تغییر پارادایم در نگرش حکمرانی اقتصادی نیاز است.
به گفته گودرزی، رشد بخش قابل توجهی از بورسهای بزرگ جهان در سالهای گذشته از مسیر شرکتهای دیجیتال اتفاق افتاده است. شرکتهای بزرگ این حوزه نیز در بسیاری از موارد با استفاده از ظرفیت بازار سرمایه و والاستریت توانستهاند رشد کنند و بازار سرمایه ایران باید در این زمینه نقش تسهیلگر داشته باشد.
بازگشایی سهام عدالت در حال پیگیری است
یکی از مهمترین موضوعات مطرحشده در این گفتوگو، سرنوشت نمادهای شرکتهای سرمایهگذاری استانی سهام عدالت بود. گودرزی درباره توقف طولانیمدت این نمادها گفت بازگشایی شرکتهای سرمایهگذاری استانی و موضوع سرمایهگذاری مستقیم مشمولان سهام عدالت به مسئلهای پیچیده و طولانی تبدیل شده است.
او افزود وزارت اقتصاد و سازمان بورس زمان قابل توجهی را برای حل مشکلات این شرکتها اختصاص دادهاند و سازمان بورس همچنان موضوع را پیگیری میکند.
به گفته مدیرعامل بورس تهران، مهمترین اقدام مورد نظر سازمان بورس، برگزاری مجامع شرکتهای سرمایهگذاری استانی است و دستورالعملها و ضوابط مربوط نیز تهیه شده است.
او گفت در صورت تأیید نهایی این ضوابط از سوی دولت و اطلاعرسانی شورای عالی بورس، امکان بازگشایی نمادهای شرکتهای سرمایهگذاری استانی فراهم خواهد شد.
گودرزی تأکید کرد این موضوع مستقیماً در حوزه اختیارات بورس تهران نیست و سازمان بورس و شورای عالی بورس آن را دنبال میکنند.
او درباره اندازه این شرکتها نیز گفت ارزش بازار شرکتهای سرمایهگذاری استانی سهام عدالت در زمان توقف نمادها حدود ۳۵۰ همت بوده است.
مدیرعامل بورس تهران یکی از مشکلات اصلی این شرکتها را ضعف حکمرانی شرکتی دانست و گفت اعضای هیئتمدیره شرکتهای سرمایهگذاری استانی باید از صلاحیت لازم برخوردار باشند و حداقل دانش مالی و تسلط بر قوانین تجارت و بازار سرمایه را داشته باشند.
به گفته گودرزی، این الزامات در گذشته به شکل مطلوب رعایت نشده بود، اما اکنون سازمان بورس تأکید دارد این شرکتها با ساختاری مناسب به بازار بازگردند.
اصلاح دامنه نوسان با تجربه جهانی
گودرزی درباره اصلاح دامنه نوسان گفت برای تغییر این سازوکار، ابتدا باید محدودیتها و موانع دستوپاگیر بازار حذف شوند.
او حذف حجم مبنا را یکی از تصمیمهای مهم در این مسیر دانست و گفت این تصمیم پس از بیش از دو دهه اتخاذ شد و در ابتدای زمستان سال گذشته نیز اعلام شد که واکنش مناسبی از سوی بازار دریافت کرد.
مدیرعامل بورس تهران تأکید کرد بازار سرمایه باید به سمت استانداردهای جهانی حرکت کند و نباید سراغ روشهایی رفت که در دنیا آزموده نشدهاند.
او گفت اگر قرار است دامنه نوسان اصلاح شود، این اصلاح باید بر اساس ادبیات نظری و تجربههای موفق جهانی انجام شود.
گودرزی همچنین از مطالعات بورس تهران درباره اصلاح سازوکار حراج آغازین بازار خبر داد و توضیح داد در بسیاری از بازارهای جهانی ابتدا از طریق حراج آغازین قیمت کشف میشود و سپس دامنه مشخصی حول قیمت کشفشده برای معاملات در نظر گرفته میشود.
به گفته او، چنین سازوکاری میتواند در کنار سایر ابزارهای کنترلی به کشف قیمت و تعادل بازار کمک کند.
گودرزی در عین حال بر اهمیت زمان اجرای اصلاحات تأکید کرد و گفت تغییرات ساختاری نباید در شرایطی اجرا شود که بازار با رشد یا افت شدید مواجه است.
او خاطرنشان کرد اجرای تغییرات در زمان نامناسب میتواند به سرمایه مردم و اعتبار بازار سرمایه آسیب بزند و افزود: «مهمترین چیز، اعتبار و اعتمادی است که سرمایهگذاران به بازار دارند.»
نوسازی سامانههای معاملاتی پشت سد تحریم
مدیرعامل بورس تهران درباره وضعیت سامانههای معاملاتی نیز گفت تحریمها و محدودیتهای بینالمللی باعث شده سامانههای بازار سرمایه ایران با سرعت مورد انتظار بهروز نشوند.
به گفته گودرزی، بسیاری از بورسهای جهان سامانههای معاملاتی خود را از شرکتهای تخصصی و ارائهدهندگان بینالمللی تهیه کردهاند، اما تحریمها دسترسی ایران به بخش قابل توجهی از این سامانهها را محدود کرده است.
او افزود طی چهار تا پنج سال گذشته کار روی سامانه معاملاتی بازار اسپات ایران دنبال شده و مجموعه فناوری بورس تهران نیز در این زمینه فعالیت کرده است.
گودرزی گفت بورس تهران در مسیر آمادهسازی یک سامانه معاملاتی بومی قرار دارد، اما این سامانه همچنان باید مراحل مربوط به امنیت، کسبوکار و الزامات فنی را طی کند.
او تأکید کرد سامانه فعلی نیز همچنان در حال استفاده است و تیمهای متخصص مدیریت فناوری مسئولیت اداره آن را بر عهده دارند.
مدیرعامل بورس تهران با پذیرش اینکه گاهی مشکلات فنی در سامانه معاملاتی رخ میدهد، گفت انتقاد فعالان بازار در برخی موارد وارد است، اما در نهایت چارهای جز بهروزرسانی یا جایگزینی سامانه معاملاتی وجود ندارد.
بازار سرمایه فقط بازار سهام نیست
گودرزی در پاسخ به این پرسش که چرا سرمایهگذاران در شرایط تورمی باید بازار سرمایه را به عنوان مقصد سرمایههای خود انتخاب کنند، گفت یکی از مهمترین مزیتهای این بازار، دسترسی به طیف متنوعی از کلاسهای دارایی در یک بستر واحد است.
او تأکید کرد بازار سرمایه امروز فقط بازار سهام نیست و صندوقهای طلا، صندوقهای درآمد ثابت، صندوقهای پرریسک و کمریسک، سهام و ابزارهای مشتقه را دربرمیگیرد.
به گفته گودرزی، سرمایهگذار میتواند متناسب با میزان ریسکپذیری و تحلیل خود، منابعش را از یک کلاس دارایی به کلاس دیگری منتقل کند.
او در عین حال تأکید کرد وظیفه نهاد ناظر، تشویق مردم به خرید سهام، طلا یا هر دارایی دیگری نیست؛ بلکه وظیفه نهاد ناظر فراهم کردن بستری مناسب است تا سرمایهگذار بتواند به ابزارهای مختلف دسترسی داشته باشد و بر اساس تشخیص خود تصمیم بگیرد.
به گفته گودرزی، یک سرمایهگذار میتواند واحدهای صندوق طلا را بفروشد و منابع خود را وارد سهام کند، سهام خود را بفروشد و صندوق درآمد ثابت بخرد یا در صورت پذیرش ریسک بیشتر، از صندوقهای اهرمی و بازار مشتقه استفاده کند.
اصلاح بازارگردانی برای افزایش نقدشوندگی
مدیرعامل بورس تهران درباره برنامههای حفظ نقدشوندگی بازار گفت اصلاح قوانین و مقررات بازارگردانی میتواند یکی از عوامل افزایش نقدشوندگی باشد.
او توضیح داد در بورس تهران و فرابورس، میزان مشخصی از سهام شناور آزاد برای شرکتها در نظر گرفته شده است؛ بهطوری که حداقل سهام شناور آزاد در بازار اول بورس حدود ۲۵ درصد و در بازار دوم حدود ۱۰ درصد است.
گودرزی با اشاره به ماده ۲ قانون بازار اوراق بهادار گفت ایجاد بازار شفاف و منصفانه از وظایف سازمان بورس است و نقدشوندگی نیز یکی از پایههای اعتماد در بازار سرمایه محسوب میشود.
او از برگزاری جلسات مفصل در سازمان بورس برای اصلاح دستورالعمل بازارگردانی خبر داد و یکی از مشکلات موجود را این دانست که بازارگردانی در سازوکار فعلی باید حتماً برای نهاد مالی سودآور باشد.
به گفته گودرزی، سازوکار بازارگردانی و نقش کارگزار معاملهگر باید به سمت استانداردهای بینالمللی حرکت کند و نباید سازوکاری متفاوت با تجربههای آزمودهشده جهان طراحی شود.
او افزود اصلاح مقررات بازارگردانی تنها یکی از راههای افزایش نقدشوندگی است و بهبود زیرساختهای فنی و فناوری، کاهش تغییرات مکرر در ریزساختارهای معاملاتی و اصلاح تدریجی دامنه نوسان نیز میتواند به بازار برای رسیدن سریعتر به تعادل کمک کند.
بورس امروز با سال ۹۹ متفاوت است
گودرزی در پاسخ به پرسشی درباره خاطره تلخ سال ۱۳۹۹ و اقداماتی که برای کاهش ترس مردم از بازار سرمایه انجام شده است، گفت یکی از مهمترین تغییرات بازار طی سالهای اخیر، افزایش امکان سرمایهگذاری غیرمستقیم بوده است.
او افزود در سال ۱۳۹۹ یکی از حلقههای مفقوده بازار، تنوع پایین صندوقهای سرمایهگذاری و نبود صندوقهای تخصصی بود، در حالی که امروز تعداد و تنوع صندوقها افزایش قابل توجهی یافته است.
به گفته گودرزی، اکنون سهم معاملات صندوقهای سرمایهگذاری در برخی دورهها به حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد بازار میرسد.
او گفت در دورههای رونق ممکن است سهم معاملات سهام به حدود ۶۰ درصد ارزش معاملات برسد، اما در دورههای طولانیتر رابطه معاملات صندوقها و سهام به حدود ۵۰-۵۰ نزدیک میشود.
مدیرعامل بورس تهران توسعه صندوقهای بخشی، صندوقهای اهرمی و سایر ابزارهای سرمایهگذاری را از تحولات مهم بازار دانست و گفت حتی تحلیلگران و فعالان حرفهای نیز بخشی از سرمایهگذاری خود را از طریق این صندوقها انجام میدهند.
او تأکید کرد این صندوقها معمولاً توسط تیمهای تخصصی و حرفهای اداره میشوند و به سرمایهگذاران خرد اجازه میدهند بدون ورود مستقیم به معاملات از ظرفیت بازار سرمایه استفاده کنند.
سهم بازار سرمایه در تأمین مالی باید افزایش یابد
گودرزی درباره نقش بازار سرمایه در تأمین مالی اقتصاد گفت سهم این بازار در حال حاضر حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد است و با توجه به ظرفیتهای موجود، این میزان کافی نیست.
به گفته او، بازار سرمایه و بازار پول در زمینه تأمین مالی با یکدیگر رقابت دارند و مشکلات بانکها در تأمین مالی پروژههای بزرگ میتواند فرصت مناسبی برای افزایش نقش بازار سرمایه ایجاد کند.
مدیرعامل بورس تهران با اشاره به تنوع ابزارهای ایجادشده طی سالهای اخیر گفت بازار سرمایه باید بهتدریج سهم بیشتری از تأمین مالی اقتصاد را به خود اختصاص دهد.
او ابراز امیدواری کرد در دهه آینده، چهره متفاوتی از سهم بازار سرمایه در تأمین مالی اقتصاد ایران مشاهده شود.
صندوقهای مشتقه در راه بازار سرمایه
مدیرعامل بورس تهران درباره توسعه ابزارهای اختیار معامله و صندوقهای مشتقه گفت بازارهای مشتقه یکی از ابزارهای مهم برای دوطرفه شدن معاملات و پوشش ریسک سرمایهگذاران هستند.
او گفت بورس تهران بیش از دو سال است روی صندوقهای مشتقه و صندوقهای هجفاند کار کرده و مدل پیشنهادی خود را به سازمان بورس ارائه داده است.
به گفته گودرزی، سازمان بورس نیز این فرآیند را نهایی کرده و هدف این است که صندوقهای مشتقه به صورت ETF در اختیار بازار قرار بگیرند.
او دلیل این رویکرد را پیچیدگی ابزارهای مشتقه دانست و گفت حتی سرمایهگذارانی که ریسکپذیری بالایی دارند ممکن است دانش کافی برای استفاده مستقیم از این ابزارها را نداشته باشند.
گودرزی افزود راهاندازی صندوقهای مشتقه میتواند امکان استفاده از ابزارهای پوشش ریسک را در قالبی سادهتر برای این گروه از سرمایهگذاران فراهم کند.
او ابراز امیدواری کرد این صندوقها بهزودی فعال شوند و استقبال قابل توجهی از آنها صورت گیرد.
مدیرعامل بورس تهران همچنین از بررسی امکان راهاندازی اختیار معامله و قراردادهای آتی روی شاخصهای بورس تهران خبر داد و گفت این ابزارها میتوانند به رونق صندوقهای شاخصی کمک کنند و تحول مثبتی برای بازار باشند.
تغییر کارکرد تالارهای منطقهای
گودرزی درباره آینده تالارهای منطقهای و احتمال تغییر کاربری آنها گفت ساختار معاملات بازار سرمایه نسبت به دهه ۸۰ به شکل بنیادی تغییر کرده است.
او توضیح داد در گذشته مردم برای انجام معاملات به تالارهای منطقهای مراجعه میکردند، اما امروز معاملات عمدتاً بهصورت آنلاین انجام میشود و همین موضوع فلسفه وجودی تالارهای منطقهای را تا حد زیادی از بین برده است.
مدیرعامل بورس تهران پیشبینی کرد تالارهای منطقهای در آینده بخش بیشتری از کارکرد خود را از دست بدهند.
او تجربه صنعت بانکداری و حرکت بانکها به سمت بانکداری دیجیتال را نمونهای از این تغییر دانست و گفت بازار سرمایه نیز در همین مسیر حرکت خواهد کرد.
مراکز مالی جایگزین تالارهای منطقهای میشوند
گودرزی گفت بورس تهران به جای حفظ ساختار فعلی تالارهای منطقهای، به دنبال ایجاد «مراکز مالی» در استانهاست.
او توضیح داد در این مدل، با همکاری اتاقها و فعالان بخش خصوصی میتوان چند استان را در قالب یک مرکز مالی به یکدیگر متصل کرد و نهادهای تخصصی بازار سرمایه مانند کارگزاریها، سبدگردانها و شرکتهای تأمین سرمایه را در این مراکز مستقر کرد.
به گفته گودرزی، در مراحل بعدی حتی میتوان زیرساختهای فناوری مناسب را در استانها ایجاد کرد تا خدمات بازار سرمایه به شکل الکترونیکی در اختیار شرکتها و صاحبان کسبوکار قرار گیرد.
او گفت طرح کسبوکار ایجاد این مراکز مالی در بورس تهران آماده شده و با توجه به جلسات انجامشده با سازمان بورس، این طرح باید بهروزرسانی و اصلاح شود.
گودرزی تأکید کرد اجرای این طرح به صورت یکباره انجام نخواهد شد و بهتدریج از برخی استانها آغاز میشود.
او هدف نهایی را ارائه تجمیعشده خدمات تأمین مالی و خدمات تخصصی بازار سرمایه در مراکز استانها دانست؛ خدماتی که میتواند حتی بهصورت الکترونیکی در اختیار صاحبان کسبوکار و شرکتها قرار گیرد.
