به گزارش روز شنبه شبکه خبری اقتصاد و بانک ایران (ایبِنا)، بانکها برای انجام عملیات بانکی و مدیریت کسب و کار، ناگزیر از پذیرفتن ریسکهای مختلفی هستند. اگر فرآیند اصلی یک بانک را تأمین منابع و تخصیص آن در نظر بگیریم، این امر متضمن گردآوری انواع منابع سپردهای و غیرسپردهای و سپس تخصیص آن به انواع فعالیتها از طریق اعطای تسهیلات در چارچوب قراردادهای مختلف خواهد بود.
بنابراین، ریسک اعتباری به عنوان اصلیترین ریسک بانکها شناخته میشود. ریسکهای بازار، عملیاتی و نقدینگی از دیگر ریسکهای عمدهای هستند که بانکها با آن مواجهند. لذا، کمیته نظارت بانکی بال نیز سه ریسک اعتباری، بازار و عملیاتی را در سند بال دو و سپس ریسک نقدینگی را در سند بال سه، به عنوان ریسکهای اصلی و مهم بانک در نظر گرفته است.
با پیچیده شدن محیط کسب وکار و ارتباطات پیچیده سازمانها و نهادهای مالی و غیرمالی، ریسکهای داخلی و بیرونی سازمانها نیز گسترده، پیچیده و اجتناب ناپذیر شدهاند. علیرغم آن که ریسکهای متفاوت میتوانند فرصتهایی را برای سازمانها ایجاد کنند، به همان اندازه میتوانند تهدیدهایی را بر فضای کسب و کار تحمیل نمایند. بنابراین، مدیریت ریسکها به صورت انفرادی و همچنین به صورت یک کل واحد، از ضروریات جداییناپذیر سازمانها برای ادامه حیات و انجام کسب و کار است.
مدیریت ریسک سازمانی (Enterprise risk management) رویکردی است که طی آن عدم قطعیتهای مرتبط با تمام سطوح سازمان همراه با اثرات مثبت و یا منفی آنها نسبت به اهداف سازمان، با استفاده از یک فرایند مستمر و یکپارچه مورد شناسایی، تحلیل و ارزشیابی قرار میگیرد. از این رو حیطه اهداف مدیریت ریسک سازمانی حداقل در بردارنده مواردی از قبیل: شناسایی ریسکهای سازمانی، بررسی اثرات ریسکهای شناسایی شده در تعیین استراتژیهای سازمان، تعیین دقیق روشهای مواجهه با ریسک و کاهش هزینههای ناشی از در معرض ریسک قرار گرفتن است.
جهت پیادهسازی مدیریت ریسک سازمانی در ابتدا لازم است ساختار سازمانی ریسک ایجاد شود. در این راستا، تمامی سطوح سازمان باید از یک روش مشترک پیروی کنند. این امر در مرحله اول شامل: اتخاذ سیاست و روند ثابت در قبال ریسک، ایجاد واحدی جداگانه برای پایش هر یک از انواع ریسکها و طراحی ساختاری مشترک برای ارائه گزارش میشود.
مرحله دوم، ایجاد نقشهای از حوزههای ریسکی است. در این مرحله، باید حوزههای ریسکی یک بانک، نوع ریسک مترتب (به عنوان مثال، معوقات بانکی و ریسک اعتباری) و میزان و شدت آن تعیین گردد و در نهایت تأثیر آن در تمامی فعالیتهای بانک مورد شناسایی قرار گیرد. ایجاد نقشه ریسک مقدمه ایجاد داشبورد ریسک برای مدیریت ارشد است.
مرحله سوم، تصمیمگیری از طریق گزارش ریسک سازمانی است. مهم ترین جنبه از مدیریت ریسک، انجام اقدامات مناسب برای اداره ریسکهاست؛ بنابراین، نیاز است که اولویتها و مکان تمرکز مدیریت و منابع تعیین شوند. این مهم از طریق داشبوردهای ریسک که شامل:گزارشهای سنجهای (نظیر نمودارهای زمانی ریسک) است، به بهترین صورت حاصل میشود و این امکان را فراهم میآورد که منبع مناطق کلیدی ریسکپذیر به راحتی تعیین شوند.
مدیریت ریسک سازمانی در بانکها هم از نظر رویکرد نظارتی اتخاذ شده توسط مقام ناظر نظام بانکی (یعنی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران) و هم از جنبه رقابت موجود در نظام مذکور، دارای اهمیت روزافزون است. علت این امر، پویایی و پیچیدگی رو به افزایش عملیات بانکی و فضای کسب و کار بانکها است. همچنین، تأثیرپذیری بانکها از شرایط بیرونی از قبیل نرخ ارز، تغییر شاخصهای اقتصادی و چرخههای مربوط و رعایت قوانین و مقررات (تطبیق) از دلایل توجه به مقوله مدیریت ریسک در بانکها و گروه بانکی میباشد.
بانک مرکزی نیز در همین راستا، نظارت مبتنی بر ریسک را سرلوحه کار خود قرار داده و سعی در اشاعه فرهنگ مدیریت ریسک سازمانی در بانکها نموده است. به این منظور، بانک مرکزی رهنمودها و بخشنامههایی در موضوعات مدیریت ریسک اعتباری، عملیاتی، نقدینگی، کنترل داخلی، رعایت قوانین و مقررات (تطبیق)، آزمون تنش و غیره را بر اساس استانداردها و مقررات بینالمللی از جمله مقررات کمیته بال، هیأت خدمات مالی اسلامی (IFSB) و کوزو (COSO) به شبکه بانکی کشور ابلاغ کرده است. با این حال، نیاز است این مسئله در آینده به صورت جدیتری دنبال شود.
حسین صدقی؛ صاحبنظر پولی و بانکی
