مرتضی نجف، رئیس پیشین هیات مدیره بانک ملت در گفتوگو با خبرنگار ایبنا، به بررسی عملکرد نظام بانکی در شرایط جنگی پرداخت و ضمن تأکید بر نقش راهبردی بانکها، به چالشها و تمهیدات صورتگرفته اشاره کرد.
حضور بانکها در همه بحرانها؛ جنگ، جبههای ملموستر
نجف با اشاره به اینکه بانکها همواره در مقاطع مختلف از جمله بلایای طبیعی نظیر سیل و زلزله و نیز تعطیلیها و مشکلات حضور داشتهاند، اظهار داشت: در شرایط جنگ، وظیفه بانکها به مراتب پررنگتر میشود. هرچند حضور فیزیکی در شعب، جبههای ملموس است، اما مهمتر از آن، بهروز بودن سیستمهای بانکی است؛ چراکه امروزه بخش عمده تراکنشهای مالی جامعه از طریق کارتهای اعتباری، پایانههای فروش (پوز) و خودپردازها انجام میشود و هرگونه اختلال در زیرساختهای مربوطه، بحرانی جدی در مبادلات روزمره کشور ایجاد خواهد کرد.
چالش اصلی؛ مدیریت وجوه نقد و تأثیر زنجیرهای آسیبها
وی مهمترین مشکل بانکها را مدیریت وجوه نقد دانست و تصریح کرد: بسیاری از صنایع نظیر فولاد، در شرایط کنونی نه تنها درآمد ارزی ندارند، بلکه فاقد درآمد ریالی نیز هستند و در بازپرداخت تسهیلات خود دچار مشکل هستند. در چنین شرایطی، وظیفه بانکها برای تأمین نقدینگی و پاسخگویی به نیازهای مردم کاملاً تحت تاثیر قرار میگیرد.
نجف افزود: دولت باید تمهیداتی برای اوراق سررسیدشده بیاندیشد و به واحدهای آسیبدیده کمک کند؛ چراکه موضوع صرفاً محدود به خود واحدها نیست، بلکه زنجیرهای از آسیب را به دنبال دارد. برای مثال، زمانی که بخش مهمی از زنجیره فولاد یا صنایع پتروشیمی (اعم از صنایع بالادستی یا پاییندستی) آسیب ببیند، آثار تورمی آن گریبانگیر کل اقتصاد خواهد شد. به اعتقاد من، بانکها به عنوان واسطه وجوه باید برنامه مشخصی برای این شرایط داشته باشند.
تمهیدات بانک مرکزی در اولویت آرامش روانی
نجف در خصوص اقدامات شبکه بانکی و بانک مرکزی گفت: اقداماتی نظیر بخشودگی جرائم التزام وامهای خرد، لغو محدودیت چکهای برگشتی و بخشش جرائم مربوط به اقساط وام فعالان اقتصادی انجام شد که به نظر میرسد در این شرایط، اولویت اصلی تأمین آرامش روانی جامعه، فعالان اقتصادی و مردم بوده است.
وی افزود: نکته قابل تأمل اینجاست که وقتی اقساط وامها (اعم از اصل و سود) و جرائم آن وصول نمیشود، آیا سود سپردهگذاران نیز بخشیده خواهد شد؟ پاسخ منفی است؛ بنابراین این موضوع فشار سنگینی را بر بانکها تحمیل خواهد کرد، اما در شرایط فعلی، اولویت با آرامش روانی جامعه بوده است.
چاپ پول درشت؛ تصمیمی درست و ناگزیر در شرایط جنگی
نجف در ادامه به اقداماتی نظیر افزایش سقف برداشت و افزایش سقف نقلوانتقالات اشاره کرد و گفت: این اقدامات جریان انتقال پول را روان کرد، اما در شرایط فعلی بیشترین تأثیر را «چاپ پول درشت» داشت. مردم پیشبینی میکردند اگر همانند جنگ دوازدهروزه برخی بانکها دچار مشکل شوند، چه باید بکنند. به اعتقاد من عرضه پولهای درشت تصمیم بسیار خوبی بود؛ زیرا اگر زیرساخت آیتی بانکها مورد حمله قرار گیرد، مردم میتوانند معاملات خود را انجام دهند.
وی افزود: این اقدام بانک مرکزی هیچ اشکالی ندارد و در شرایط جنگی ناگزیر است. درست مانند لزوم راهاندازی سیستمهای آفلاین بانکها پیش از وقوع بحران، به گونهای که اگر خدمات آنلاین ممکن نبود، خدمات آفلاین ارائه شود. بانکها باید بدترین سناریو را محتمل بدانند و پدافند غیرعامل را در نظر بگیرند که یکی از مهمترین مصادیق آن، همین قرار دادن پول نقد در اختیار خانوادهها بود.
نجف با اشاره به مسائل کنونی در قیاس با جنگ دوازدهروزه و با تاکید بر تداوم تمهیدات مثبت بانک مرکزی؛ اظهار داشت: هم مدیریت بحران و هم زیرساختها از آمادگی بالاتری برخوردار هستند، اما با توجه به شدت درگیری اخیر و خطرات بیشتر جنگ فعلی، باید هر لحظه برای هر شرایطی آماده بود. بانک مرکزی باید به شدت پول توزیع کند، خزانه استانها و خزانه بانکها را پر نماید و ذخایر نباید به هیچ وجه متمرکز باشد. پول نقد باید در دست مردم باشد که هیچ اشکالی ندارد؛ بعداً مردم خودشان وجوه را به حسابهای خود بازمیگردانند.
هشدار درباره احتکار؛ خطرناکتر از جنگ خارجی
این کارشناس بانکی در بخش دیگری یکی از مسائل مهم در شرایط فعلی را مقابله با احتکار دانست و تأکید کرد: برخورد با محتکران باید قاطع و ضربتی باشد و هیچ تعارفی در کار نباشد. من از بینظمی داخلی بسیار بیشتر از جنگ خارجی نگرانم. در جنگ خارجی عملکرد خوبی داریم و نگرانی وجود ندارد، اما بینظمی قیمتها و احتکار اجناس در شرایطی که حداقل کالای یک سال آینده کشور تأمین است، بسیار خطرناک است.
وی در همین راستا، اختصاص کالابرگ را اقدامی مهم و مثبت ارزیابی کرد.
وی در پایان افزود: ارزیابی بنده از اقدامات صورتگرفته «مثبت» است، اقدامات خوب است، اما همچنان جای کار بسیار دارد. اقتصاد ما درونزا است و باید مراقب باشیم منابع محدود خود را به نیازهای اولویتدار اختصاص دهیم.
