محمدتقی فیاضی؛ کارشناس اقتصادی در گفتوگو با خبرنگار ایبنا، با بیان اینکه ثبات نرخ ارز در ماههای گذشته به دلیل کاهش تقاضای موثر در بازار اتفاق افتاد متذکر شد: در تحلیل چرایی این اتفاق چند عامل قابل بررسی است؛ اول اینکه با شروع جنگ، خطوط هوایی کشور بسته شد و سفرهای خارجی از مسیرهای هوایی عملا متوقف شد؛ بنابراین بخشی از تقاضا که مربوط به مسافران خارجی بود از بازار حذف شد. از سوی دیگر نااطمینانیهای اقتصادی که به واسطه جنگ ایجاد شد، بخش دیگری از تقاضای موثر ارز را که به واردات انواع کالاها مربوط بود نیز متنفی کرد. درواقع تعداد زیادی از فعالان اقتصادی در این شرایط از تقاضای خرید ارز به منظور فعالیتهای تجاری یا تولید، صرف نظر کردند.
فیاضی ادامه داد: در کنار این دو عامل، حذف ارز ترجیحی نیز بر کاهش تقاضا در بازار ارز موثر بوده است. مطلع هستید که در سالهای گذشته، سیاست ارز ترجیحی تقاضای کاذبی در بازار کالاهای اساسی ایجاد کرده بود و بخشی از واردات که مازاد بر نیاز بود از محل سودآوری ناشی از دریافت این ارز انجام میشد؛ بنابراین با حذف ارز ترجیحی که دارای اثری میان مدت است، شاهد کاهش تقاضا در بازار ارز بودیم. یعنی در صورتی که جنگ اتفاق نمیافتاد از محل کاهش تقاضای ناشی از عامل سوم، انتظار ثبات نسبی قیمت ارز دست کم در دو سال پیش رو را داشتیم.
تورمی که دور از انتظار نبود
او با تاکید بر اینکه در همین مدت که ما شاهد ثبات نرخ ارز بودیم دیدیم که قیمت کالاها تورم قابل ملاحظهای را ثبت کرد یادآور شد: یکی از دلایل مهم جهش تورم در بخش کالاهای اساسی به عوامل بنیادین باز میگردد که همان سیاست حذف ارز ترجیحی است. در بخش دارو و مواد غذایی وابستگی زیادی به واردات وجود دارد و به ناچار باید قسمت قابل ملاحظهای از نیاز کشور را از دیگر کشورها تامین کنیم. با حذف ارز ترجیحی، این دسته از کالاهای وارداتی دچار جهش قیمت شدند که قابل پیش بینی و مورد انتظار بود. یعنی حتی اگر جنگ هم اتفاق نمیافتاد ما درگیر تورم دو رقمی ماهانه این اقلام بودیم. همان طور که در سال ۱۴۰۱ با تغییر نرخ ارز ترجیحی از ۴۲۰۰ به ۲۸۵۰۰ تومان این جهش اتفاق افتاد.
این تحلیلگر اقتصادی خاطرنشان کرد: پیش از اینکه جنگ اتفاق بیفتد به دنبال سیاستهای اتخاذ شده ما انتظار بروز تورم سه رقمی را داشتیم. به این ترتیب با یک تورم قابل پیشبینی وارد جنگ شدیم.
تاثیرپذیری سریع صنایع پایین دست فولاد و پتروشیمی
به گفته فیاضی در بازار سایر کالاها نیز شاهد بودیم که دو رشته فعالیت و دو صنعت مهم کشور یعنی پتروشیمیها و صنعت فولاد در جنگ آسیب دیدند و فعالیت برخی از واحدهای موثر این صنایع متوقف شد. از آنجا که پتروشیمی و فولاد صنایع مادر هستند، کاهش تولیدات آنها به سرعت روی بازار بسیاری از صنایع پایین دست نیز اثر گذاشت به طوری که در برخی بازارها، تورم کالاها سه رقمی شد.
او تاکید کرد: نکته قابل اعتنا آنکه افزایش قیمت برخی تولیدات پتروشیمی در بازه زمانی طولانی تری میتواند همه بازارها را تحت تاثیر قرار دهد. به طور نمونه جهش قیمت کودهای شیمیایی در میان مدت، قیمت محصولات کشاورزی را افزایش خواهد داد. به این ترتیب در این حوزه علاوه بر تورمی که از محل حذف ارز ترجیحی اتفاق افتاده، تورم مضاعفی از ناحیه رشد قیمت نهادهها نیز تحمیل میشود.
فیاضی افزود: در حالی که چنین عوامل بنیادین بر بازارها سایه افکنده است نظارتهایی که باید در بازار باشد چه از سوی اصناف و چه از سوی دستگاههای ناظر نیز به واسطه جنگ تضعیف شده و فاصله قیمتهای عرضه شده با قیمتهای درج شده برای مصرف کنندگان و سلیقهای شدن قیمتها را در بازار میبینیم.
انتظارات تورمی با جنگ تشدید شد
این کارشناس اقتصادی بیان کرد: به همه این عوامل باید انتظارات تورمی که از شرایط جنگی ناشی میشود را نیز اضافه کرد؛ اگر شرایط ثبات برقرار شود، انتظارات تورمی به سرعت کاهش پیدا میکند. شبیه آنچه بعد از برجام اتفاق افتاد و تورم تک رقمی شد. البته امروز ما انتظار تک رقمی شدن تورم را نداریم ولی میتواند روند رشد قیمتها تا ۲۰ درصد کاهش پیدا کند.
