جمشید عدالتیان شهریاری؛ استاد دانشگاه
طرحهای حمایتی نظیر «کالابرگ الکترونیک» و «یسنا» با هدف صیانت از قدرت خرید خانوارهای واقع در دهکهای اول تا هفتم درآمدی به اجرا درآمدهاند. با این حال، بررسیهای میدانی نشان میدهد دایره مشمولان این طرحها از ۶۰ میلیون نفر فراتر رفته که معادل بیش از ۷۰ درصد جمعیت کشور است. این امر عملاً ماهیت هدفمند طرح را به یارانهای شبهعمومی تغییر داده است.
از منظر سیاستگذاری پولی، تأمین مالی این حجم از حمایت، در صورت اتکا به منابع بانک مرکزی یا برداشت از منابع پایه پولی، واجد آثار انبساطی است. بر اساس گزارش تحولات کلان بانک مرکزی، حجم نقدینگی در پایان سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل از آن رشد ۱۲.۸ درصدی را ثبت کرده است. تزریق تقاضای جدید به بازار کالاهای اساسی بدون تقویت متناسب طرف عرضه، به پدیده «تورم ناشی از فشار تقاضا» در این اقلام دامن میزند.
صیانت از دستاوردهای کنترل تورم، مستلزم رعایت سه اصل است: ۱- تأمین مالی طرحها از محل بازتوزیع منابع، نظیر اصلاح یارانههای پنهان و نه خلق پول جدید. ۲- تقویت نظام شناسایی خانوارها با اتکا به پایگاه رفاه ایرانیان و اتصال به دادههای مالیاتی. ۳- مشروطسازی حمایتها به شاخصهای توسعهای به منظور جلوگیری از شکلگیری انتظارات تورمی. در غیر این صورت، سیاست حمایتی در میانمدت به تضعیف قدرت خرید همان گروههای هدف منجر خواهد شد.
