محمد قزلباش، مدیر تامین مالی ارزی مرکز مبادله ارز و طلای ایران
شیوهنامه پذیرش و صدور مجوز ارکان ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری در درآمد ثابت ارزی ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ توسط هیات عامل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب شد. این شیوهنامه در راستای اجراییسازی دستورالعمل ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری در دارایی ارزی با درآمد ثابت ارزی» که در دیماه سال گذشته طراحی و تصویب شده بود، تدوین شده است.
با تصویب این شیوهنامه انتظار میرود تا مجوز اولین صندوقهای سرمایهگذاری ارزی از سوی بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار صادر شود. این صندوقها با هدف جمعآوری منابع ارزی از عموم سرمایهگذاران به منظور تامین مالی طرحهای صادرات محور و ارزآور و در چارچوب قوانین و مقررات ارزی فعالیت میکنند.
طی سالیان گذشته و پس از ایجاد اوراق مرابحه ارزی با هدف تامین مالی توسعه صنایع صادراتمحور کشور، یکی از دغدغههای مهم، امکان سرمایهگذاری عموم مردم و فعالان اقتصادی با مبالغ خرد در این ابزار بود. این موضوع از آن حیث اهمیت داشت که امکانی را برای کسب سود ارزی برای دارندگان ارز فراهم میکرد که در حال حاضر پساندازهای ارزی خود را در خارج از شبکه بانکی نگهداری میکنند.
با ایجاد صندوقهای ارزی این انتظار وجود دارد تا منابع ارزی عموم مردم علاوه بر اینکه سود ارزی دریافت میکند، بتواند در تامین مالی پروژههای توسعهای صنایعی مانند نفت، گاز و پتروشیمی یا صنعت فلزات اساسی که از ارزآورترین و سودآورترین صنایع کشور هستند، مشارکت داشته باشد.
یکی از دغدغههای عموم مردم در مواجه با صندوق ارزی، احتمال بازپرداخت سود و اصل مبلغ سرمایهگذاری شده به ریال بود که در دستورالعمل جدید بانک مرکزی به این دغدغه توجه شده است. براساس ماده (۳) دستورالعمل ناظر بر عملیات ارزی صندوق سرمایهگذاری در دارایی ارزی با درآمد ثابت ارزی، سرمایهگذاری در صندوق ارزی، انتقال مالکیت واحدهای سرمایهگذاریشده و تسویه وجوه ناشی از ابطال واحدهای سرمایهگذاری در صندوق ارزی در چارچوب این دستورالعمل و بر اساس مقررات ارزی صرفاً به صورت ارزی و بر مبنای ارز منتخب است و هرگونه تسویه وجه ریالی ممنوع است.
ممنوعیت تسویه واحدهای صندوق در راستای اطمینانبخشی به سرمایهگذاران صورت گرفته است و تمامی صندوقها براساس دستورالعمل ملزم به تسویه منابع سرمایهگذاریشده صرفاً به صورت ارزی و با ارز منتخب صندوق (ارزی که سرمایهگذار در زمان سرمایهگذاری به موسسه اعتباری بهعنوان مدیر عملیات ارزی اعطا کرده است) خواهند بود. براین اساس سرمایهگذاران صندوق ارزی اطمینان خواهند داشت تا اصل و سود منابع سرمایهگذاری شده آنان به صورت ارزی از سوی صندوق بازپرداخت خواهد شد.
در تعریف داراییهای صندوق سعی شده است تا صندوق در داراییهای کم ریسک و دارای سود ارزی معین سرمایهگذاری کند. تاکید بر سطح پایین ریسک در داراییهای صندوق از آن حیث اهمیت دارد تا میزان ریسک و امکان انتقال آن به منابع سرمایهگذاران به حداقل ممکن کاهش یابد و فعالیت صندوقهای ارزی بتواند به سازکاری اعتمادساز در نظام اقتصادی کشور بدل شود.
براساس تعریف داراییهای صندوق در ماده (۱) دستورالعمل، صندوق ارزی میتواند در سپردههای سرمایهگذاری ارزی، گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری (خاص) ارزی، اوراق ارزی و اعتبارات اسنادی ارزی سرمایهگذاری کند. در همین رابطه اوراق ارزی مهمترین دارایی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی خواهد بود که برای تامین مالی پروژههای ارزآور و صادرات محور شرکتهای بزرگ صنعتی کشور و با ضمانت شبکه بانکی منتشر میشوند و از حداقل ریسک برخوردارند.
با آغاز فعالیت صندوقهای سرمایهگذاری ارزی، منابع خرد عموم مردم میتواند ضمن دریافت سود ارزی از پیش معینشده، به سمت پروژههای مولد کشورهدایت شود و در بازسازی صنایع آسیبدیده از جنگ تحمیلی اخیر نیز نقش موثری ایفا کند.
همچنین این امکان وجود دارد تا صندوق با قبولی سمت متعهد پذیرهنویسی در اوراق ارزی و متعهد خرید در گواهی سپرده مدتدار ویژه سرمایهگذاری (خاص) ارزی، کارمزد ایفای تعهد را نیز دریافت کرده و بدین ترتیب سود صندوق به ارقام بالاتر افزایش یابد.
صندوقهای درآمد ثابت ارزی را میتوان ابزاری برای جذب ارزهای خرد و هدایت آنها به سمت تامین مالی پروژههای صادراتمحور دانست. این صندوقها از منظر تامین مالی بنگاهها و توسعه بازار بدهی ارزی میتوانند ابزار منحصربهفردی باشند و به گسترش بازار بدهی ارزی کشور کمک کنند. ایجاد و فعالیت موفق صندوقهای ارزی بهعنوان یکی از اولین ابزارهای مشترک میان بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار میتواند زمینه توسعه ابزارسازیهای مشترک با هدف توسعه نظام مالی کشور را میان این دو نهاد فراهم آورده و به تجربهای موفق بدل شوند.
