به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، بازار اعتبارات خانوار در آلمان وارد مرحلهای شده که در آن اعتبارسنجی بیش از هر زمان دیگری تعیین میکند چه کسی وام میگیرد و چه کسی نه. تازهترین دادههای رسمی بانک مرکزی آلمان نشان میدهد بانکها در سهماهه دوم ۲۰۲۴ همچنان نسبت به اعطای وامهای مسکن و وامهای مصرفی محتاط بودهاند و معیارهای اعتباردهی را در هر دو بخش سختتر کردهاند.
این احتیاط، در خلأ شکل نگرفته است؛ بلکه بازتاب مستقیمِ افزایش ادراک ریسک اعتباری و همینطور ضعیفتر شدن توان مالی بخشی از خانوارها در پی فشار هزینههای زندگی، تورم گذشته، و کاهش نسبی تابآوری درآمدی است.
در چنین فضایی، اعتبارسنجی دیگر فقط یک مرحله اداری نیست؛ بلکه به مهمترین ابزار تفکیک ریسک تبدیل شده است. بانکها با دقت بیشتری به درآمد، ثبات شغلی، بدهیهای قبلی، سابقه بازپرداخت و نمره اعتباری متقاضیان نگاه میکنند. نتیجه آن است که حتی با وجود بازگشت تدریجی تقاضا برای وام، مسیر دسترسی به اعتبار برای بسیاری از خانوارها سختتر از قبل شده است.
بانکها در اعطای وام سختگیرتر ماندهاند
طبق برآوردهای بوندسبانک، بانکهای آلمانی در سهماهه دوم سال معیارهای اعتباردهی را همچنان سختتر کردند:
در عین حال، بوندسبانک تصریح میکند که بانکها علت اصلی این سختگیری را افزایش ریسک اعتباری و مشخصاً کاهش کیفیت اعتباری خانوارها عنوان کردهاند. این مسئله نشان میدهد که مشکل فقط نرخ بهره بالاتر نیست. مسئله اصلی این است که بانکها نسبت به توان بازپرداخت خانوارها بدبینتر شدهاند. به بیان دیگر، اعتبارسنجی سختتر شده، چون ارزیابی بانکها از اعتبار واقعی مشتریان نیز منفیتر شده است.
چرا اعتبارسنجی در آلمان سختگیرانهتر شده است؟
در بازار اعتباری آلمان، بانکها تنها به درخواست وام نگاه نمیکنند؛ بلکه به یک زنجیره از شاخصها توجه دارند که در نهایت «کیفیت اعتباری» فرد را میسازد. این شاخصها معمولاً شامل موارد زیر است:
نمره اعتباری و سوابق ثبتشده در نهادهای اعتبارسنجی
دادههای بوندسبانک نشان میدهد که بانکها در سهماهه دوم امسال، سختگیری را نه فقط به دلیل نرخهای بالای بهره، بلکه به دلیل برداشت ضعیفتر از اعتبارپذیری خانوارها افزایش دادهاند. یعنی اگر متقاضیی پیشتر با شرایط متوسط میتوانست وام بگیرد، اکنون همان پرونده ممکن است بهدلیل کاهش حاشیه امن درآمدی یا افزایش تعهدات مالی رد شود.
در عمل، این روند یعنی بانکها در ارزیابی خود بیش از گذشته به این پرسش پاسخ میدهند که: آیا این خانوار واقعاً در شرایط فعلی میتواند قسط را بدون فشار جدی پرداخت کند؟
فشار قدرت خرید، مسئله این است
اگرچه متن اولیه بر احتیاط بانکها تمرکز داشت، اما برای فهم ریشه مسئله باید به وضعیت واقعی خانوارها نیز نگاه کرد. آلمان در سالهای اخیر از تورم بالا، افزایش هزینههای انرژی و فشار بر هزینههای زندگی عبور کرده است. حتی اگر بخشی از قدرت خرید تا حدی ترمیم شده باشد، اثر تجمعی شوکهای قیمتی همچنان در تراز مالی بسیاری از خانوادهها دیده میشود.
در چنین شرایطی، افت یا تضعیف توان مالی خانوارها معمولاً خود را در سه جا نشان میدهد:
به همین دلیل است که اعتبارسنجی در آلمان اکنون فقط ابزار سنجش گذشته نیست، بلکه نوعی پیشبینی آینده است: پیشبینی اینکه یک خانوار در ماهها و سالهای بعد چقدر در برابر فشار قسط، تورم و هزینههای غیرمنتظره مقاوم خواهد بود.
تقاضا برای وام دوباره بالا رفته، اما همه متقاضیان پذیرفته نمیشوند
نکته مهم در دادههای رسمی این است که در کنار سختگیری بانکها، تقاضای خانوارها برای وام مسکن و وام مصرفی دوباره افزایش یافته است. بوندسبانک گزارش میدهد که:
در این میان، بانکها رشد تقاضا را به بهبود نگاه خانوارها به بازار مسکن و نیز افزایش اعتماد مصرفکننده نسبت میدهند. با این حال، این وضعیت یک تضاد مهم میسازد: از یک سو، خانوارها دوباره به اعتبار نیاز پیدا کردهاند؛ از سوی دیگر، بانکها دروازه ورود را تنگتر کردهاند. بنابراین، بالا رفتن تقاضا لزوماً به معنای بالا رفتن دسترسی نیست. در این میان، اعتبارسنجی نقش فیلتر اصلی را بازی میکند.
در بازار وام مسکن آلمان، تصمیم بانک فقط بر اساس نرخ بهره نیست. بانکها همزمان به سه متغیر نگاه میکنند:
صفحه آماری بوندسبانک درباره وامهای مسکن خانوار نشان میدهد که دادههای مربوط به نرخهای مؤثر وامهای جدید و حجم قراردادهای جدید بهصورت منظم رصد میشوند. این دادهها به تحلیلگر کمک میکنند بفهمد سختگیری بانکها صرفاً واکنش کوتاهمدت به نرخ بهره نیست، بلکه بخشی از یک بازتنظیم پایدارتر در رفتار اعتباری است.
اعتبارسنجی در آلمان: از نمره تا سرنوشت وام
در آلمان، اعتبارسنجی تنها یک داده جانبی نیست؛ بلکه یکی از ستونهای اصلی تصمیمگیری بانکی است. هرچند برخی صفحات تحلیلی نهادهای اعتبارسنجی ممکن است مستقیماً در دسترس نباشند، اما چارچوب کلی بازار روشن است: کیفیت اعتباری خانوارها بهطور جدی زیر ذرهبین است.
این یعنی برای بسیاری از متقاضیان، تنها داشتن درآمد کافی نیست. بانکها معمولاً به دنبال نشانههایی از ثبات، پیشبینیپذیری و ریسک پایین هستند. اگر درآمد متقاضی نوسانی باشد، بدهیهای قبلی او بالا باشد یا حاشیه اطمینان مالیاش اندک باشد، احتمال رد شدن درخواست وام افزایش مییابد؛ حتی اگر او از نظر فنی برخی حداقل معیارهای اولیه بانک را نیز برآورده کرده باشد.
بنابراین، نقش اعتبارسنجی در آلمان از یک ارزیابی ساده فراتر رفته و به سازوکاری تبدیل شده که عملاً تعیین میکند چه کسی «قابل تأمین مالی» محسوب میشود.
در مجموع میتوان گفت که بازار اعتبارات خانوار در آلمان اکنون در نقطهای میانی قرار دارد. بانکها هنوز با احتیاط عمل میکنند، معیارهای اعتباردهی را سخت نگه داشتهاند و کیفیت اعتباری خانوارها را با حساسیت بیشتری میسنجند. در مقابل، تقاضا برای وام، بهویژه در بخش مسکن، دوباره در حال رشد است. اما نتیجه این رشد، دسترسی آسانتر نیست؛ بلکه رقابت بیشتر بر سر عبور از سد اعتبارسنجی است.
بهعبارت روشنتر، در آلمان امروز مسئله اصلی دیگر فقط «آیا وام وجود دارد؟» نیست؛ بلکه این است که چه کسی از فیلتر اعتبارسنجی عبور میکند؛ و پاسخ این سؤال، بیش از گذشته به کیفیت مالی، ثبات درآمد، و تابآوری خانوار در برابر فشار هزینهها وابسته شده است.
