به گزارش خبرنگار ایبنا، صنعت پرداخت ایران در سالهای اخیر با توسعه قابل توجه زیرساختهای بانکداری الکترونیک و افزایش ضریب نفوذ پرداختهای غیرنقدی، در آستانه ورود به مرحلهای تازه از تحول قرار گرفته است.
گسترش فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، پرداختهای مبتنی بر موبایل و ابزارهای پوشیدنی، توسعه استانداردهای بینالمللی تبادل پیامهای مالی و تغییر انتظارات کاربران، چشمانداز این صنعت را بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر قرار داده است؛ تحولاتی که میتوانند مدلهای سنتی ارائه خدمات پرداخت را دگرگون کنند.
در کنار این روندهای جهانی، صنعت پرداخت ایران همچنان با چالشهایی مانند ساختار کارمزدی، محدودیتهای رگولاتوری، کندی تحول دیجیتال در برخی بانکها و فاصله با استانداردهای بینالمللی مواجه است. از همین رو، آینده این صنعت تنها به توسعه فناوری وابسته نیست، بلکه به اصلاح سیاستها، نوسازی زیرساختها و بازتعریف نقش بازیگران اصلی این اکوسیستم نیز گره خورده است. با نزدیک شدن به افق ۱۴۱۰، این پرسش کلیدی مطرح میشود که آینده صنعت پرداخت ایران چگونه خواهد بود؟ هوش مصنوعی چه تغییری در این صنعت ایجاد میکند؟ آیا کارتهای بانکی حذف میشوند؟ فینتکها چه جایگاهی خواهند داشت و رگولاتور چه نقشی باید ایفا کند؟ «علیرضا بزرگمهری»، کارشناس ارشد فناوری اطلاعات، فعال حوزه پرداخت و مدرس دانشگاه در گفتوگو با خبرنگار «ایبنا» به این پرسشها پاسخ داده است.
علیرضا بزرگمهری، در تشریح شرط اصلی تحول در صنعت پرداخت اظهار داشت: اگر نظام پرداخت کشور چه در لایه تسویه و چه در بستر زیرساختها، بهطور کامل با استانداردهای بینالمللی نظیر ISO ۲۰۰۲۲ تطبیق داده شود و ۱۴ فاکتور مدیریت ریسک بر اساس الگوی جهانی پیادهسازی شود، بستر اتصال واقعی و کامل شبکه پرداخت ایران به شبکه جهانی فراهم خواهد شد.
این کارشناس ارشد فناوری اطلاعات افزود: عاریسازی زیرساختها از دادههای غیرمرتبط و پیادهسازی دقیق معیارهای بینالمللی، مهمترین اتفاقی است که میتواند مبادلات مالی کشور را متحول کرده و ارزش افزوده بالایی برای اقتصاد دیجیتال ایجاد کند.
این فعال حوزه پرداخت با اشاره به فناوریهای پیشران در افق ۵ ساله آینده تصریح کرد: فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی، بهویژه در حوزههای کشف تقلب (Fraud Detection) و مدیریت ریسک، بالاترین تاثیر را بر صنعت پرداخت خواهند داشت. پیادهسازی این فناوریها نیاز به ابزارهای کلیدی نظیر رمز دوم پویا را مرتفع کرده و امنیت تراکنشها را ارتقا میدهد.
بزرگمهری درباره آینده ابزارهای پرداخت تاکید کرد: دوران کارتهای بانکی فیزیکی رو به پایان است و این ابزارها بهتدریج حذف یا بسیار محدود خواهند شد. آینده صنعت پرداخت متعلق به فناوریهای پوشیدنی (Wearables)، تجهیزات موبایلی و تراشههای هوشمند است که تراکنشها را به سمت مدلهای "نامبتنی بر کارت" سوق میدهند.
این مدرس دانشگاه با نقد الگوی فعلی کارمزد در شبکه پرداخت گفت: ساختار فعلی کارمزد که بر پایه تراکنشهای نقد و بدهی (Debit) شکل گرفته، شرکتهای PSP را صرفاً درگیر حفظ و نگهداری عادی شبکه کرده و توان توسعهای را از آنها سلب کرده است.
وی ادامه داد: تحمیل بیش از ۷۵ درصد تراکنشهای خرد به شبکه آنلاین، حاصل الگوی نادرست کارمزدی است که در آن دارنده کارت هزینهای پرداخت نمیکند. مدل فعلی که به ازای هر تراکنش از شاپرک کارمزد دریافت میشود، بزرگترین مانع در مسیر توسعه تراکنشهای آفلاین و کیف پول الکترونیک است.
بزرگمهری درباره رقابت بانکها و شرکتهای فناوری مالی اشاره کرد: ضعف ساختاری سیستم بانکی در حوزه بازاریابی و بهبود تجربه مشتری (CX) موجب شده تا فینتکها با سرعت بیشتری بازار را در دست بگیرند. در حالی که تحول دیجیتال در بانکها با کندی پیش میرود، فینتکها با تمرکز بر نیاز کاربران، سهم اصلی را از آینده این بازار کسب خواهند کرد.
این کارشناس فناوری اطلاعات، کاهش تصدیگری رگولاتور را یک الزام دانست و اظهار داشت: نهاد ناظر به جای درگیری در عملیات و ارائه سیستمهای مختلف، باید تمرکز خود را بر پژوهش، توسعه (R&D) و بررسی ترندهای جهانی معطوف کند.
وی تشریح کرد: امروز نیازمند تدوین دو سند حیاتی شامل "سند ملی حکمرانی دیجیتال بانکی" و "سند ملی حکمرانی پرداخت الکترونیک" هستیم؛ اسنادی که پیش از این تجربه موفق تدوین نمونههای مشابه آن در حوزه تحول دیجیتال در معاونت بانک و بیمه وزارت اقتصاد وجود داشته و اجرای آنها پایداری این صنعت را تضمین میکند.
بزرگمهری در پایان درباره پیشبینی آینده این صنعت تا افق ۱۴۱۰ گفت: تحقق اتصال کامل شبکه پرداخت و بانکی کشور به شبکه بینالمللی، ملموسترین پیشبینی برای افق ۱۴۱۰ است. با تحقق این امر، شهروندان ایرانی نیز میتوانند همانند سایر مردم دنیا، بهطور مستقیم و بدون واسطه از پلتفرمهای بزرگ جهانی نظیر آمازون و علیبابا خرید کرده و مبادلات مالی بینالمللی داشته باشند.
