به گزارش خبرنگار ایبنا، با صدور مجوز راهاندازی صندوقهای سرمایهگذاری ارزی از سوی بانک مرکزی، بازار سرمایه ایران وارد مسیر تازهای برای جذب و مدیریت منابع ارزی شده است؛ ابزاری که قرار است بخشی از ارزهای خرد و پراکنده مردم را از شکل سنتی نگهداری خارج کرده و در قالبی رسمی و تحت نظارت بازار سرمایه، به جریان سرمایهگذاری وارد کند. نخستین صندوق ارزی با نام «مانا ملت» از چهارشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۵ فعالیت خود را آغاز کرده و سرمایهگذاران میتوانند با ورود منابع دلاری، علاوه بر تغییرات نرخ ارز، از بازدهی حاصل از مدیریت داراییهای صندوق نیز بهرهمند شوند.
اما صندوقهای ارزی دقیقاً چگونه فعالیت میکنند، چه مزایا و محدودیتهایی برای سرمایهگذاران دارند و آیا میتوانند بخشی از ارزهای راکد در دست مردم را به چرخه رسمی اقتصاد بازگردانند؟ از سوی دیگر، این صندوقها چه ظرفیتی برای تأمین مالی ارزی بنگاهها دارند و نقش بانکها و بانک مرکزی در این فرآیند چیست؟ برای بررسی این پرسشها، خبرنگار ایبنا در میزگردی با حضور بابک زمانی، مدیرعامل گروه مالی گسترش کیان و محمدرضا شکوهی، عضو هیاتمدیره شرکت مشاور سرمایهگذاری هدف به بررسی ابعاد مختلف صندوقهای ارزی پرداخته است که در ادامه میخوانید.
ماهیت صندوقهای ارزی و نحوه فعالیت آنها چگونه است؟
زمانی: صندوقهای ارزی، مانند سایر صندوقهای موجود در بازار سرمایه، با هدف تجمیع سرمایههای خرد سرمایهگذاران تشکیل میشوند تا از طریق مدیریت حرفهای وجوه جمعآوریشده و صرفهجوییهای ناشی از مقیاس، منفعت بیشتری نصیب دارندگان واحدهای سرمایهگذاری شود.
در صندوقهای ارزی نیز همین سازکار وجود دارد، با این تفاوت که دارایی پایه صندوق، ارز است. صندوقهای ارزی میتوانند در زمان تأسیس بر مبنای ارزهای مختلف تعریف شوند، اما صندوقی که در حال حاضر امکان سرمایهگذاری عمومی در آن فراهم شده، بر مبنای دلار فعالیت میکند.
سرمایهگذاری در این صندوقها میتواند از طریق تحویل اسکناس یا حواله ارزی انجام شود. در روش نخست، سرمایهگذار باید به شعب بانک ملت مراجعه و اسکناس ارزی خود را تحویل دهد. در روش دوم نیز از طریق انتقال حواله ارزی میتوان وجه موردنظر را واریز و در مقابل، واحدهای سرمایهگذاری صندوق را دریافت کرد.
سرمایهگذاران پیش از ورود به صندوقهای ارزی باید تحقیقات کاملی درباره این صندوقها انجام دهند و سپس اقدام به سرمایهگذاری کنند. این صندوقها تحت نظارت سازمان بورس فعالیت میکنند و ارکان نظارتی مانند حسابرس و متولی نیز بر عملکرد آنها نظارت دارند تا منافع سرمایهگذاران رعایت شود.
سرمایهگذاران پیش از سرمایهگذاری باید به سایت سازمان بورس و سایت صندوق مراجعه و اساسنامه و امیدنامه صندوق را به دقت مطالعه کنند. همچنین لازم است با قوانین و مقررات حاکم بر این صندوقها آشنا باشند تا با آگاهی بیشتری اقدام به سرمایهگذاری کرده و از شرایط و محدودیتهای صندوق اطلاع داشته باشند.
همچنین باید پیش از ورود به صندوق، از کارمزدهای مربوط به ارکان صندوق و احتمال وجود جریمه بابت ابطال زودهنگام واحدهای سرمایهگذاری اطلاع داشته باشند و مفاد اساسنامه و امیدنامه را به دقت بررسی کنند.
مزیتها و معایب صندوقهای ارزی در شرایط کنونی چیست؟
شکوهی: به اعتقاد من، مهمترین مزیت این صندوقها این است که سرمایهگذار میتواند منفعتی بیش از صرفاً تغییرات قیمت ارز به دست آورد.
مدیر صندوق با مدیریت حرفهای داراییها میتواند علاوه بر اثر افزایش قیمت ارز، میزان ارزی را که در اختیار دارد طی یک دوره زمانی افزایش دهد و در نتیجه، منفعتی مازاد بر تغییرات نرخ ارز برای سرمایهگذار ایجاد کند.
برای نمونه، فردی که ۱۰۰ دلار در صندوق سرمایهگذاری میکند، میتواند انتظار داشته باشد که در پایان یک دوره مشخص، علاوه بر منفعت ناشی از تغییرات قیمت ارز، ارزش دارایی ارزی او نیز افزایش پیدا کند. بر اساس پیشبینیهای مطرحشده، امکان کسب حدود ۳ تا ۴ درصد بازدهی سالانه مازاد بر تغییرات نرخ ارز وجود دارد؛ بنابراین در صورت تحقق این بازدهی، حدود ۱۰۳ تا ۱۰۴ دلار در اختیار داشته باشد.
کاهش ریسک نگهداری ارز به شکل سنتی یکی دیگر از مزایای این صندوقها است، زیرا سرمایهگذار دیگر مجبور نیست ارز خود را نزد خودش نگهداری کند و در نتیجه ریسکهایی مانند مفقودی یا از بین رفتن اسکناس را نخواهد داشت.
اسکناس در نهایت یک دارایی فیزیکی است و ممکن است به دلایل مختلف از بین برود یا مفقود شود، اما در صندوق سرمایهگذاری، فرد واحدهای سرمایهگذاری خود را در اختیار دارد و هر زمان که بخواهد میتواند برای ابطال آنها اقدام کند.
البته سرمایهگذار هنگام ابطال، لزوماً همان میزان ارزی را که در ابتدا وارد صندوق کرده دریافت نمیکند؛ بلکه معادل تعداد واحدهای سرمایهگذاری خود را دریافت خواهد کرد؛ بنابراین اگر صندوق طی دوره فعالیت خود بازدهی ایجاد کرده باشد، میزان ارز دریافتی میتواند بیشتر از مقدار اولیه سرمایهگذاری باشد.
در خصوص معایب صندوقهای ارزی باید بگوییم که اولین محدودیت این است که حداقل میزان سرمایهگذاری ۱۰۰ دلار است و سرمایهگذاران با مبالغ کمتر در شرایط فعلی امکان سرمایهگذاری ندارند.
البته ممکن است در صندوقهای ارزی آینده، حداقل مبلغ سرمایهگذاری کاهش پیدا کند تا سرمایههای خرد بیشتری جذب شود.
دومین محدودیت سقف سرمایه گذاری در صندوق ارزی است. در حال حاضر صندوق با سقف مشخصی تأسیس شده و ممکن است ظرفیت آن برای جذب تمام سرمایههای خرد ارزی موجود کافی نباشد. با این حال، با افزایش شناخت مردم نسبت به این ابزار، میتوان انتظار داشت صندوقهای بیشتری تأسیس شوند و سقفهای بالاتری برای آنها در نظر گرفته شود.
مزیتها و معایب صندوقهای ارزی در شرایط کنونی چیست؟
شکوهی: به اعتقاد من، مهمترین مزیت این صندوقها این است که سرمایهگذار میتواند منفعتی بیش از صرفاً تغییرات قیمت ارز به دست آورد.
مدیر صندوق با مدیریت حرفهای داراییها میتواند علاوه بر اثر افزایش قیمت ارز، میزان ارزی را که در اختیار دارد طی یک دوره زمانی افزایش دهد و در نتیجه، منفعتی مازاد بر تغییرات نرخ ارز برای سرمایهگذار ایجاد کند.
برای نمونه، فردی که ۱۰۰ دلار در صندوق سرمایهگذاری میکند، میتواند انتظار داشته باشد که در پایان یک دوره مشخص، علاوه بر منفعت ناشی از تغییرات قیمت ارز، ارزش دارایی ارزی او نیز افزایش پیدا کند. بر اساس پیشبینیهای مطرحشده، امکان کسب حدود ۳ تا ۴ درصد بازدهی سالانه مازاد بر تغییرات نرخ ارز وجود دارد؛ بنابراین در صورت تحقق این بازدهی، ممکن است حدود ۱۰۳ تا ۱۰۴ دلار در اختیار داشته باشد.
کاهش ریسک نگهداری ارز به شکل سنتی یکی دیگر از مزایای این صندوقهاست؛ زیرا سرمایهگذار دیگر مجبور نیست ارز خود را نزد خود نگهداری کند و در نتیجه، ریسکهایی مانند مفقودی یا از بین رفتن اسکناس را نخواهد داشت.
اسکناس در نهایت یک دارایی فیزیکی است و ممکن است به دلایل مختلف از بین برود یا مفقود شود، اما در صندوق سرمایهگذاری، فرد واحدهای سرمایهگذاری خود را در اختیار دارد و هر زمان که بخواهد میتواند برای ابطال آنها اقدام کند.
البته سرمایهگذار هنگام ابطال، لزوماً همان میزان ارزی را که در ابتدا وارد صندوق کرده است دریافت نمیکند، بلکه متناسب با تعداد واحدهای سرمایهگذاری خود، ارز دریافت خواهد کرد. بنابراین، اگر صندوق طی دوره فعالیت خود بازدهی ایجاد کرده باشد، میزان ارز دریافتی میتواند بیشتر از مقدار اولیه سرمایهگذاری باشد.
در خصوص معایب صندوقهای ارزی نیز باید گفت نخستین محدودیت این است که حداقل میزان سرمایهگذاری ۱۰۰ دلار است و سرمایهگذاران با مبالغ کمتر، در شرایط فعلی امکان سرمایهگذاری ندارند.
البته ممکن است در صندوقهای ارزی آینده، حداقل مبلغ سرمایهگذاری کاهش پیدا کند تا سرمایههای خرد بیشتری جذب شود.
دومین محدودیت، سقف سرمایهگذاری در صندوق ارزی است. در حال حاضر، صندوق با سقف مشخصی تأسیس شده و ممکن است ظرفیت آن برای جذب تمام سرمایههای خرد ارزی موجود کافی نباشد. با این حال، با افزایش شناخت مردم نسبت به این ابزار، میتوان انتظار داشت صندوقهای بیشتری تأسیس شوند و سقفهای بالاتری برای آنها در نظر گرفته شود.
تأثیر صندوقهای ارزی بر اقتصاد را چگونه ارزیابی میکنید؟
زمانی: صندوقهای ارزی میتوانند آثار قابل توجهی بر اقتصاد داشته باشند؛ چرا که در کشور شرکتهای متعددی وجود دارند که به منابع ارزی نیاز دارند و ممکن است نتوانند این منابع را از دولت یا بانک مرکزی دریافت کنند.
این شرکتها میتوانند با مراجعه به صندوقهای ارزی و قرار گرفتن در جایگاه طرف معامله صندوق، از منابع ارزی موجود استفاده کنند. از طرف دیگر، شرکتهایی وجود دارند که بدهی ارزی دارند و در مقابل، شرکتهایی نیز دارای مطالبات ارزی هستند. صندوقهای ارزی میتوانند از طریق تنزیل اعتبارات ارزی به شرکتهایی که مطالبات ارزی دارند کمک کنند تا آنها زودتر به منابع خود دسترسی پیدا کنند و در مقابل، شرکتهایی که بدهی ارزی دارند، فرصت بیشتری برای بازپرداخت بدهیهای خود داشته باشند. این فرآیند میتواند جریان منابع ارزی در اقتصاد را فعالتر کند و از راکد ماندن منابع جلوگیری کند.
در بازار ارز نیز مانند سایر بازارها، عدم تناسب عرضه و تقاضا یکی از عوامل مؤثر بر قیمت است. وقتی بخشی از ارز موجود در کشور در خانههای مردم نگهداری میشود و به دست بنگاههای تولیدی و متقاضیان واقعی نمیرسد، عرضه مؤثر کاهش پیدا میکند. در نتیجه، بخشی از ارز کشور به شکل اسکناس در خانههای مردم نگهداری میشود و عملاً در سمت عرضه بازار قرار نمیگیرد. صندوقهای ارزی میتوانند واسطهای باشند که این ارزها را از حالت راکد خارج کرده و در اختیار متقاضیان واقعی ارز قرار دهند.
اگر صندوقهای ارزی بتوانند بخشی از ارزهای موجود نزد مردم را تجمیع کنند، این منابع میتواند در اختیار شرکتهایی قرار گیرد که برای اجرای پروژههای ارزی به منابع نیاز دارند. این اتفاق میتواند به افزایش تولید و اشتغال کمک کند.
بسیاری از شرکتهایی که منابع ارزی دریافت میکنند، پروژههایی دارند که در نهایت میتواند به افزایش تولید و صادرات منجر شود. بنابراین، صندوقهای ارزی از یک طرف ارز موجود در دست مردم را تجمیع میکنند و از طرف دیگر میتوانند منابع موردنیاز شرکتهایی را تأمین کنند که پروژههای ارزی در اختیار دارند. این پروژهها میتواند مربوط به صادرات دلاری کالا و خدمات باشد و به افزایش صادرات منجر شود. در نتیجه، صندوقهای ارزی میتوانند زمینه ورود درآمد ارزی بیشتری به کشور را فراهم کنند. این چرخه میتواند به ثبات بیشتر بازار ارز نیز کمک کند.
بانکها چه نقشی در صندوقهای ارزی دارند و چگونه در فعالیت آنها مشارکت میکنند؟
شکوهی: نقش بانکها در صندوقهای ارزی بسیار مهم است به نحوی که به دلیل اعتمادی که در میان مردم دارند، میتوانند نقش مهمی در ارتباط سرمایهگذاران با این صندوقها ایفا کنند.
وجوه سرمایهگذاریشده توسط مردم از طریق بانکها دریافت میشود و زمانی که سرمایهگذار قصد ابطال واحدهای خود را داشته باشد نیز برای دریافت وجوه یا ارز مربوط به واحدهای سرمایهگذاری خود باید با بانک تعامل داشته باشد.
بانکها علاوه بر این، در احراز اصالت ارز واردشده به صندوق نیز نقش تعیینکنندهای دارند. اگر سرمایهگذاری از طریق اسکناس انجام شود، بانک باید اصالت آن را مشخص کند و در صورتی که سرمایهگذاری از طریق حواله ارزی صورت گیرد، تأیید حواله و منشأ آن نیز از سوی بانک انجام میشود. بنابراین، بانکها بهعنوان مدیران عملیات صندوقهای ارزی، نقش تعیینکنندهای در فرآیند فعالیت این صندوقها دارند.
