به گزارش خبرنگار ایبنا، توسعه خدمات پرداخت الکترونیکی و وابستگی روزافزون فعالیت‌های روزمره مردم و کسب‌وکار‌ها به این خدمات، موضوع تاب‌آوری شبکه پرداخت در شرایط بحرانی را به یکی از مسائل مهم صنعت پرداخت تبدیل کرده است؛ موضوعی که تنها به عملکرد بانک‌ها و شرکت‌های پرداخت محدود نمی‌شود و زیرساخت‌های ارتباطی، انرژی، مراکز داده و حتی برخی دستگاه‌های اجرایی و خدماتی را نیز دربرمی‌گیرد.
در همین زمینه، «علیرضا بزرگمهری»، کارشناس ارشد فناوری اطلاعات، فعال حوزه پرداخت و مدرس دانشگاه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایبنا، وضعیت تاب‌آوری شبکه پرداخت، الزامات تداوم خدمات در شرایط بحرانی، معماری زیرساخت‌ها، پرداخت آفلاین و ضرورت تدوین یک چارچوب فرابخشی برای مدیریت بحران پرداخت را مورد بررسی قرار داده است.
پایداری و دسترسی شبکه پرداخت کشور بسیار مطلوب است
بزرگمهری با تفکیک مفهوم تاب‌آوری از پایداری و دسترسی، اظهار کرد: ممکن است یک شبکه در طول سال از سطح بسیار بالایی از دسترسی برخوردار باشد، اما در برابر یک اختلال گسترده و هم‌بسته، تاب‌آوری کافی نداشته باشد.
وی افزود: شاخص‌های کیفیت و دسترسی شبکه پرداخت، اگرچه اهمیت بالایی دارند، اما به تنهایی نمی‌توانند معیار سنجش تاب‌آوری باشند؛ زیرا در شرایط خاص، ممکن است یک آسیب یا اختلال در یکی از اجزای زیرساختی، بخش بزرگی از شبکه را تحت تأثیر قرار دهد.
این کارشناس ارشد فناوری اطلاعات ادامه داد: در مجموع، پایداری و دسترسی شبکه پرداخت کشور بسیار مطلوب است، اما با توجه به تغییر ماهیت تهدیدات و شرایط جدید، لازم است موضوع تاب‌آوری با نگاه جدی‌تری مورد بازبینی قرار گیرد.
معماری فعلی PSPها برای شرایط بحرانی کافی نیست
بزرگمهری درباره آمادگی معماری فعلی شبکه پرداخت برای شرایط بحرانی گفت: معماری تاب‌آور صرفاً به داشتن مرکز پشتیبان یا Disaster Recovery محدود نمی‌شود، بلکه باید ریسک‌ها از نظر جغرافیایی توزیع شوند و تنوع اپراتور، مسیر‌های ارتباطی و استقلال دامنه‌های بحرانی در نظر گرفته شود.
وی تأکید کرد: یکی از موضوعات مهم، مدیریت ظرفیت در شرایط بحران است؛ زیرا اگر مرکز پشتیبان برای ظرفیت مشخصی طراحی شده باشد، انتقال چند برابر آن بار به مرکز جایگزین می‌تواند باعث شود همان زیرساخت پشتیبان نیز نتواند خدمت‌رسانی مناسبی داشته باشد.
به گفته وی، استاندارد‌های جدید نیز بر شناسایی وابستگی‌های زیرساختی، مدیریت ریسک تأمین‌کنندگان و آزمون واقعی سناریو‌های بحران تأکید دارند و صنعت پرداخت باید از آزمون‌های صرفاً روی کاغذ عبور کند.
تاب‌آوری نیازمند آزمون واقعی سناریو‌های بحران است
این فعال حوزه پرداخت با بیان اینکه تاب‌آوری واقعی باید در شرایط شبیه‌سازی‌شده مورد آزمون قرار گیرد، گفت: آزمون تاب‌آوری باید سناریو‌های مختلف را بررسی کند و برای هر سناریو راهکار‌های مشخص، حتی راهکار‌های موقت، در نظر گرفته شود.
وی افزود: در یک اختلال گسترده، نمی‌توان تنها عملکرد یک بانک، شرکت پرداخت یا یک بخش مشخص را بررسی کرد؛ زیرا وابستگی میان اجزای مختلف شبکه ممکن است باعث شود اختلال در یک زیرساخت، چندین خدمت و مجموعه را همزمان تحت تأثیر قرار دهد.
تاب‌آوری شبکه پرداخت، فرابخشی است
بزرگمهری با تأکید بر اینکه تاب‌آوری صنعت پرداخت صرفاً مسئولیت شبکه بانکی نیست، اظهار کرد: بخشی از این موضوع به اپراتورها، زیرساخت‌های ارتباطی، مراکز داده، انرژی و حتی کسب‌وکار‌هایی که در شرایط اضطراری باید خدمات ضروری ارائه دهند، مربوط می‌شود.
وی ادامه داد: در شرایطی مانند اختلال گسترده ارتباطی، قطعی برق یا بحران‌های طبیعی، لازم است یک طرح جامع مدیریت بحران و تداوم کسب‌وکار برای نظام بانکی و پرداخت کشور وجود داشته باشد که نقش و مسئولیت هر یک از بخش‌ها را مشخص کند.
این کارشناس ارشد فناوری اطلاعات خاطرنشان کرد: نمی‌توان با تقویت تنها یکی از اجزای زنجیره، به تاب‌آوری کل شبکه دست یافت؛ بلکه باید همه اجزای این زنجیره در یک چارچوب مشترک دیده شوند.
پرداخت آفلاین می‌تواند بخشی از راهکار تداوم خدمت باشد
بزرگمهری درباره نقش پرداخت آفلاین در شرایط بحرانی گفت: پرداخت آفلاین با کیف پول تفاوت دارد و برای اجرای واقعی آن، نیاز به فراهم شدن زیرساخت‌های لازم در شبکه ارتباطی و سیم‌کارت‌ها وجود دارد تا امکان ذخیره و ارسال تراکنش پس از برقراری مجدد ارتباط فراهم شود.
وی افزود: در شرایطی که بخش‌هایی از شبکه پرداخت دچار اختلال می‌شوند، خدمات ضروری مانند بیمارستان، داروخانه و برخی خدمات حیاتی نباید با توقف کامل مواجه شوند؛ به‌ویژه اینکه طی سال‌های اخیر مردم به استفاده از پرداخت‌های الکترونیکی و کاهش حمل پول نقد عادت کرده‌اند.
این فعال حوزه پرداخت تأکید کرد: به همین دلیل، توسعه سازوکار‌های پرداخت آفلاین و سایر ابزار‌های جایگزین باید در چارچوب برنامه جامع تاب‌آوری نظام بانکی و پرداخت مورد توجه قرار گیرد.
سه اولویت برای افزایش تاب‌آوری شبکه پرداخت در آینده
بزرگمهری در ادامه، تدوین یک چارچوب حکمرانی برای تاب‌آوری نظام بانکی و پرداخت را نخستین اولویت برای افزایش تاب‌آوری صنعت پرداخت ایران در سال‌های آینده پیشنهاد کرد و گفت: باید گروهی متشکل از متخصصان و نمایندگان بخش‌های مختلف تشکیل شود تا چارچوب مشترکی برای حکمرانی و مدیریت تاب‌آوری کشور تدوین شود و وظایف اپراتورها، مراکز داده، بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت و سایر اجزای اکوسیستم مشخص باشد.
وی افزود: پس از تدوین این چارچوب، سناریو‌های مختلف باید در مقاطع زمانی مشخص مورد آزمون قرار گیرند تا نقاط ضعف و وابستگی‌های زنجیره شناسایی و برطرف شوند.
این کارشناس ارشد فناوری اطلاعات، توجه به زیرساخت انرژی و مراکز داده را دومین اولویت عنوان کرد و گفت: در شرایط جدید، صرف برخورداری از تجهیزات پشتیبان برق برای مراکز داده کافی نیست و باید تاب‌آوری زیرساخت انرژی متناسب با تهدید‌های خاص کشور طراحی شود.
بزرگمهری، ایجاد ساختار‌های واقعی برای پردازش آفلاین را سومین اولویت دانست و اظهار کرد: در کنار توسعه سامانه‌ها و خدمات جدید، باید به زیرساخت‌هایی که تداوم خدمات حیاتی پرداخت را در زمان اختلال تضمین می‌کنند نیز توجه ویژه شود.
وی در پایان تأکید کرد: تاب‌آوری شبکه پرداخت زمانی محقق می‌شود که همه اجزای این اکوسیستم، از ارتباطات و انرژی گرفته تا بانک‌ها، شرکت‌های پرداخت و مراکز داده، در یک چارچوب مشترک و هماهنگ دیده شوند.
