جنگ شیوخ نفتی
به گزارش خبرنگار بینالملل ایبنا، در حالی که توجه افکار عمومی جهانی بر قیمت هر بشکه نفت خام متمرکز است، بحرانی موازی و به مراتب پیچیدهتر در حال ریشه دواندن در قلب صنعت حملونقل است. «روغنهای پایه» (Base Oils) که به عنوان ماده اولیه و حیاتی برای تولید انواع روانکارها شناخته میشوند، اکنون به دلیل تنشهای ژئوپلیتیک در خلیج فارس کمیاب شدهاند.
این بحران که از خودروهای فوقسریع و لوکس آغاز شده، اکنون به زنجیره تأمین خودروهای تجاری و سواری معمولی سرایت کرده و تهدیدی جدی برای ثبات اقتصادی صنعت خودروسازی در سال ۲۰۲۶ ایجاد کرده است.
تنگه هرمز و سقوط آزاد جریان انرژی؛ بزرگترین تهدید تاریخ برای امنیت موتورها
انسداد و اختلال در تنگه هرمز، که پیشتر توسط آژانس بینالمللی انرژی (IEA) به عنوان شریان حیاتی انرژی جهان توصیف شده بود، اکنون به نقطه انفجار رسیده است. طبق گزارشهای اخیر IEA، این منطقه گذرگاه اصلی برای تأمین بیش از ۲۰ درصد از روغنهای پایه گروه ۳ (Group III) جهان است که برای موتورهای مدرن با آلایندگی پایین ضروری هستند.
با کاهش ۹۵ درصدی جریان نفت و فرآورده از این گلوگاه در ماه آوریل، تولیدکنندگان بزرگ روانکار با خلأ بیسابقهای در تأمین مواد اولیه مواجه شدهاند که میتواند تولید خودروهای جدید را به تأخیر بیندازد.
پرواز ۱۰۰ درصدی قیمتها؛ مصرفکنندگان نهایی در خط مقدم تورم روانکارها
بحران کنونی تنها به کمیابی محدود نمیشود، بلکه هزینههای نگهداری خودرو را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. بر اساس دادههای مؤسسه قیمتگذاری Argus Media، قیمت روغنهای پایه در شمال اروپا از زمان آغاز درگیریها افزایشی ۱۰۰ درصدی را تجربه کرده است.
این افزایش قیمت مستقیماً به سبد هزینه خانوارها منتقل میشود؛ به طوری که طبق گزارش تحلیلی Statista، بازار جهانی روانکارها که ارزشی بالغ بر ۱۶۵ میلیارد دلار دارد، اکنون با نرخ تورمی روبهروست که در نیم قرن اخیر بیسابقه بوده و هزینه هر بار تعویض روغن ساده را برای رانندگان به طور میانگین ۴۰ تا ۶۰ درصد افزایش داده است.
توقف تولید در قطبهای انرژی و اعلام وضعیت فوقالعاده توسط غولهای نفتی
حملات موشکی به زیرساختهای استراتژیک، از جمله تأسیسات «پرل جیتیال» (Pearl GTL) شرکت شل در قطر، ضربه مهلکی به تولید روغنهای پایه گروه ۳ وارد کرده است. این تأسیسات که بزرگترین منبع تولید روغنهای پایه فوقخالص در جهان محسوب میشود، در کنار اعلام وضعیت «فورس ماژور» (شرایط قهری) توسط پالایشگاههای امارات و بحرین، عرضه جهانی را دچار سکته کرده است.
گزارشهای رویترز حاکی از آن است که این توقف تولید، زنجیره تأمین شرکتهای بزرگی همچون فولکسواگن و تویوتا را که برای موتورهای نسل جدید خود به این روغنهای تخصصی وابستهاند، با چالشی عملیاتی مواجه کرده است.
سایه سنگین بحران تا سال ۲۰۲۷؛ هشدار تولیدکنندگان مستقل درباره آینده بازار
در همین حال انجمن تولیدکنندگان مستقل روانکار (ILMA) در ایالات متحده هشدار داده است که نباید منتظر راهحل کوتاهمدت بود. طبق بیانیه رسمی ILMA، به دلیل وابستگی ۴۴ درصدی بازار آمریکا به واردات از خلیج فارس و همزمان با وضع محدودیتهای صادراتی توسط کره جنوبی برای حفاظت از ذخایر داخلی، فشار بر بازار روانکارها دستکم تا اواسط سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت.
این نهاد تأکید کرده است که ترکیب این عوامل با فصل توفانها در خلیج مکزیک، میتواند منجر به تخلیه کامل انبارها در ماههای آینده شود.
ضرورت بازنگری در امنیت زنجیره تأمین خودروسازی
بحران فعلی نشان داد که صنعت خودروسازی جهان تا چه اندازه در برابر اختلال در تأمین کالاهای کمحجم، اما استراتژیک مانند روغن پایه آسیبپذیر است. اگرچه تلاشها برای جایگزینی روغنهای پایه معدنی (گروه ۱ و ۲) ادامه دارد، اما الزامات زیستمحیطی و مهندسی موتورهای مدرن، این جایگزینی را دشوار کرده است.
جهان اکنون بر لبه یک بحران حملونقلی ایستاده است که در آن «روغن موتور» به اندازه «سوخت» به ابزاری برای فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل شده است. بدون تنوعبخشی به منابع تولید و سرمایهگذاری در تکنولوژیهای جایگزین، سکته قلبی موتورهای جهان در سایه تنشهای خاورمیانه دور از ذهن نخواهد بود.
