جنگ شیوخ نفتی
به گزارش خبرنگار ایبنا، بازار طلای ایران در سالهای اخیر همزمان با رشد سریع پلتفرمهای فروش آنلاین، وارد مرحلهای تازه از تحول شده است؛ مرحلهای که در آن، ساختار سنتی تأمین و توزیع طلا بهتدریج با بازیگران جدید اقتصاد دیجیتال مواجه میشود. با این حال، تا پیش از این، میان «بازار رسمی تأمین» و «بازار آنلاین فروش» نوعی گسست وجود داشت؛ بهطوریکه پلتفرمها برای تأمین طلای مورد نیاز خود ناچار به استفاده از مسیرهای غیرمستقیم و بعضاً پرهزینه بودند.
حراج اخیر شمش طلا در مرکز مبادله ایران را میتوان تلاشی در جهت پر کردن همین شکاف دانست؛ جایی که برای نخستین بار، پلتفرمهای فروش آنلاین طلا بهعنوان خریدار رسمی امکان شرکت در حراج را پیدا کردهاند. این تصمیم، فراتر از یک تغییر اجرایی، نشانهای از پذیرش نقش بازیگران اقتصاد دیجیتال در یکی از سنتیترین بازارهای کشور است؛ بازاری که همواره حساسیت بالایی نسبت به قیمت، اصالت و شفافیت داشته است.
در چنین بستری، سیاستگذار با گسترش دامنه خریداران، در تلاش است تا هم مسیر تأمین طلا را متنوعتر کند و هم جریان نقدینگی موجود در فضای آنلاین را به یک بستر رسمی و قابل نظارت هدایت کند. این اقدام، در صورت تداوم، میتواند به بازتعریف روابط میان تولیدکنندگان، توزیعکنندگان و پلتفرمهای فروش منجر شود و حتی الگوی قیمتگذاری در بازار خردهفروشی را تحت تأثیر قرار دهد.
در یکصد و چهلوسومین حراج شمش طلا که روز یکشنبه ۱۳ اردیبهشتماه برگزار شد، ۱۴۹ کیلوگرم شمش طلای استاندارد عرضه شد که از این میزان، ۱۴۷ کیلوگرم به ارزش حدود ۴ هزار میلیارد تومان مورد معامله قرار گرفت. میانگین قیمت هر شمش طلای استاندارد نیز ۲۷ میلیارد و ۱۲۳ میلیون تومان ثبت شد. با احتساب این جلسه، مجموع معاملات شمش طلا از ابتدای سال جاری به ۲۹۵ کیلوگرم به ارزش بیش از ۷.۳ هزار میلیارد تومان رسیده است.
اما آنچه این حراج را از دورههای قبل متمایز میکند، صرفاً حجم معاملات نیست، بلکه تغییر در «ترکیب تقاضا» و امکان ورود بازیگران جدید به این بازار است.
تقویت عرضه و اثرگذاری بر حباب قیمتی
در همین زمینه رضا الفت نسب، رئیس اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی ورود سکوهای برخط به حراج شمش را عاملی در جهت تقویت عرضه میداند. به گفته او، این اقدام میتواند به ذخیرهسازی طلا توسط پلتفرمها کمک کرده و مسیر عرضه گستردهتر در بازار را هموار کند.
وی با تأکید بر اینکه افزایش عرضه یکی از مؤثرترین ابزارها برای کاهش حباب قیمتی در بازار طلاست، معتقد است در کنار این عامل، متغیرهایی مانند نرخ اونس جهانی، شرایط سیاسی و جو روانی نیز بر قیمتها اثرگذارند. الفتنسب با اشاره به تجربه نوسانات اخیر، خاطرنشان میکند که در صورت تداوم عرضه و تعادلبخشی به تقاضا، حبابهای قیمتی شکنندهتر خواهند شد.
او همچنین درباره سازوکار قیمتگذاری در پلتفرمها توضیح میدهد که قیمتها بر مبنای نرخهای کشفشده در بازار رسمی طلا تعیین میشود و سکوها موظفاند متناسب با ذخایر طلای خود در بانک کارگشایی اقدام به فروش کنند. به گفته وی، این سازوکار باعث میشود جای نگرانی جدی برای خریداران وجود نداشته باشد، هرچند همچنان تقویت نظام نظارتی یک ضرورت جدی است.
کاهش واسطهها، شفافیت و هدایت نقدینگی
امکان ورود مستقیم پلتفرمهای آنلاین به مرکز مبادله ارز و طلای ایران، با کوتاهکردن زنجیره تأمین، نیاز این سکوها به بازارهای ثانویه و غیررسمی را برطرف کرده است. این دسترسی مستقیم به منبع اصلی عرضه، در کنار الزاماتی همچون داشتن مجوز رسمی و تودیع وجهالضمان، علاوه بر کوتاهکردن دست سوداگران، در میانمدت به تعدیل حباب قیمت و کاهش فاصله نرخ عمده و خردهفروشی منجر خواهد شد.
از سوی دیگر، این رویکرد پاسخی هوشمندانه به چالش قدیمی "تردید در اصالت داراییها" است؛ چراکه تأمین شمش با استاندارد شمشهای ۹۹۵ تحت نظارت مرکز مبادله، شفافیت و اعتماد کاربران را به عنوان کلیدیترین عنصر توسعه بازارهای آنلاین، تضمین میکند. رسمیت یافتن حضور این بازیگران شناسنامهدار، نقدینگی سرگردان در فضای مجازی را به بستری رسمی هدایت کرده و با مدیریت بهتر جریان بازار، از نوسانات ناشی از کمبود عرضه در بازار خردهفروشی پیشگیری خواهد کرد.
نگاه فعالان بازار؛ شفافیت بیش از تغییر قیمت
در همین زمینه، مصطفی اکرمی، مدیرعامل «میلی» در گفتوگو با خبرنگار ایبنا این تصمیم را گامی مهم در بهرسمیت شناختن اقتصاد دیجیتال در بازار طلا میداند و معتقد است سیاستگذار با این اقدام، نقش پلتفرمهای آنلاین را در زنجیره تأمین و توزیع طلا بهعنوان بازیگرانی رسمی و اثرگذار پذیرفته است. به گفته او، این تحول را باید در چارچوب حرکت تدریجی به سمت مدرنسازی بازار طلا و افزایش شفافیت در این حوزه تحلیل کرد.
با این حال، اکرمی تأکید میکند که این اقدام به معنای یک تغییر بنیادین در سازکار تأمین طلا نیست. به گفته او، پلتفرمهای آنلاین پیش از این نیز از طریق بازار عمدهفروشی و شبکه بنکداران، طلای مورد نیاز خود را تأمین میکردند و اکنون صرفاً یک مسیر جدید به گزینههای قبلی اضافه شده است؛ بنابراین آنچه رخ داده، بیش از آنکه خلق یک ظرفیت جدید باشد، تنوعبخشی به مسیرهای تأمین است.
اکرمی همچنین به یکی از برداشتهای نادرست درباره پلتفرمهای آنلاین اشاره میکند و میگوید قیمتهایی که در این پلتفرمها نمایش داده میشود، نه بر اساس عددسازی، بلکه مبتنی بر معاملات واقعی و لحظهای بازار شکل میگیرد. به گفته او، این پلتفرمها در عمل نقش کشف قیمت را ایفا میکنند و با انعکاس دقیق عرضه و تقاضا، به شفافیت بیشتر بازار و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی کمک میکنند. از این منظر، حضور پلتفرمها نهتنها تهدیدی برای بازار محسوب نمیشود، بلکه میتواند به کارآمدتر شدن آن نیز کمک کند.
او در ادامه، اتصال پلتفرمهای آنلاین به مرکز مبادله را عاملی مؤثر در تقویت اعتماد عمومی ارزیابی میکند و میافزاید دسترسی مستقیم به شمشهای استاندارد و تأییدشده، میتواند اطمینان کاربران نسبت به پشتوانه داراییهایشان را افزایش دهد. به اعتقاد او، در شرایطی که اعتماد یکی از مهمترین مؤلفههای توسعه بازارهای آنلاین است، این اقدام میتواند بهعنوان یک مزیت کلیدی برای رشد این بازار عمل کند.
