به گزارش خبرنگار ایبنا، امروزه هوش مصنوعی به یکی از مهمترین پیشرانهای تحول صنعت بانکداری تبدیل شده و بانکها برای حفظ جایگاه خود در بازار خدمات مالی، ناگزیر از حرکت به سمت استفاده هدفمند از این فناوری هستند؛ تحولی که علاوه بر نحوه ارائه خدمات و تعامل با مشتریان، میتواند مدل کسبوکار، تصمیمگیری، مدیریت ریسک و ساختار عملیاتی بانکها را نیز تغییر دهد.
در نشست «نحوه مواجهه بانکها با هوش مصنوعی» که دررویداد الکامبانک نمایشگاه الکامپ ۲۹ به همت «تازههای اقتصاد» برگزار شد؛ فعالان بانکی و دانشگاهی ضمن تشریح فرصتهای این فناوری، نسبت به ورود هیجانی و بدون برنامه هشدار دادند و بر ضرورت توسعه زیرساخت، حکمرانی و حفاظت از داده، تأمین نیروی متخصص و انتخاب پروژههای دارای توجیه اقتصادی تأکید کردند. در این نشست همچنین درباره تغییر آینده رابطه بانک و مشتری و ضرورت آمادهشدن بانکها برای ورود به دورهای جدید از خدمات مالی مبتنی بر هوش مصنوعی بحث شد.
علی رهبر، رئیس هیأتمدیره مؤسسه مطبوعاتی بازار پول و ارز و مجری نشست «نحوه مواجهه بانکها با هوش مصنوعی» با اشاره به جایگاه رو به رشد هوش مصنوعی در اقتصاد دیجیتال، گفت: هوش مصنوعی به تدریج در ساختارهای تصمیمگیری مالی و غیرمالی جایگاه مهمی پیدا کرده و بانکها نیز نمیتوانند از این تحول جدا بمانند.
وی با بیان اینکه توسعه هوش مصنوعی میتواند علاوه بر نحوه ارائه خدمات و تعامل بانکها با مشتریان، ساختار صنعت بانکداری را نیز تحت تأثیر قرار دهد، افزود: این فناوری حتی میتواند شیوه تبلیغات، برنامهریزی و استراتژی بانکها را تغییر دهد و آنها را به سمت هوشمندسازی بیشتر و حذف هزینههای ناکارآمد سوق دهد.
رهبر با اشاره به تجربه برخی کشورها در استفاده از هوش مصنوعی در صنعت بانکی نیز اظهار کرد: توسعه این فناوری میتواند دسترسی مشتریان به خدمات بانکی را تسهیل کرده و زمینه ارائه خدمات دقیقتر، شخصیسازیشده و متناسب با نیاز هر مشتری را فراهم کند.
رئیس هیأتمدیره مؤسسه مطبوعاتی بازار پول و ارز تأکید کرد: ورود بانکها به حوزه هوش مصنوعی مستلزم آمادگی و سرمایهگذاری قابل توجه است و در عین حال باید محدودیتهای زیرساختی و اجرایی کشور نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به ظرفیت نیروی انسانی متخصص در حوزه فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی در کشور گفت: ایران از ظرفیت علمی و انسانی مناسبی در این حوزه برخوردار است و در صورت حفظ و بهکارگیری این سرمایه انسانی، میتوان این ظرفیتها را از مرحله بالقوه به بالفعل تبدیل کرد و زمینه تحول در صنعت بانکداری را فراهم ساخت.
محمد صادقی، مدیرعامل شرکت بهسازان ملت در این نشست با تأکید بر ضرورت پرهیز از شتابزدگی و هیجانزدگی در ورود به این فناوری، اظهار کرد: نباید به دنبال شعارها رفت و باید با توجه به بودجه، زیرساختها و محدودیتهای موجود، مسیر استفاده از هوش مصنوعی را بهدرستی انتخاب کرد.
وی افزود: ورود هیجانزده و بدون برنامه به هوش مصنوعی میتواند همان سرنوشتی را رقم بزند که برخی فناوریها و پروژههای گذشته به دلیل نبود پختگی لازم، به نتیجه نرسیدند و حتی بدنام شدند. ما در کشوری با محدودیتهای ارتباطی و زیرساختی زندگی میکنیم و نمیتوانیم دقیقاً همان مسیری را برویم که بانکها و شرکتهای بزرگ بینالمللی طی میکنند.
صادقی با اشاره به ضرورت ایجاد زیرساختهای متناسب با شرایط کشور گفت: ممکن است در شرایط بحرانی و جنگی، دسترسی به اینترنت و برخی خدمات برای مدت طولانی با اختلال مواجه شود؛ بنابراین باید تا حد امکان مجموعهای از زیرساختها و توانمندیهای داخلی را ایجاد و توسعه دهیم. در عین حال، باید با واقعیتهای اقتصادی و هزینههای بالای استفاده از برخی ابزارها و خدمات هوش مصنوعی نیز کنار بیاییم.
مدیرعامل شرکت بهسازان ملت ادامه داد: ورود به هوش مصنوعی باید بر اساس نیاز واقعی و اولویتبندی درست انجام شود. مبنای اصلی هوش مصنوعی داده است و برای استفاده مؤثر از آن، باید داده درست، نیروی متخصص و اولویتبندی مشخص داشته باشیم.
وی افزود: در حوزه بانکی میتوان ابتدا از کاربردهایی مانند امتیازدهی و طبقهبندی مشتریان، شناخت بهتر آنها و ارائه خدمات متناسب با ویژگیها و نیازهایشان آغاز کرد و سپس به سراغ مسائل پیچیدهتر رفت. در بانک ملت نیز تلاش شده مسیر توسعه محصولات مبتنی بر داده و هوش مصنوعی بهتدریج و بر اساس نیازهای واقعی دنبال شود.
صادقی با اشاره به برخی چالشهای زیرساختی صنعت بانکی گفت: بخش مهمی از زیرساختها و سامانههای موجود سالهاست که ایجاد شدهاند و در برخی موارد، طی سالهای گذشته توسعه متناسبی نداشتهاند؛ در حالی که سرعت تحول فناوری در این مدت بسیار بالا بوده است؛ بنابراین باید در معماری سامانهها سطحی از انعطافپذیری و انتزاع ایجاد کنیم تا بتوان از قابلیتهای جدید هوش مصنوعی استفاده کرد.
وی امنیت را یکی دیگر از مسائل مهم در این مسیر دانست و گفت: باید همزمان با توسعه استفاده از هوش مصنوعی، به موضوع امنیت و تضمین پایداری نیز توجه جدی شود. به نظر من، مسیر درست این است که بانکها بهتدریج و به دور از هیجانزدگی، سرمایهگذاری و زیرساختهای لازم را فراهم کنند.
مدیرعامل شرکت بهسازان ملت در پایان تأکید کرد: تصور اینکه هوش مصنوعی قرار است صرفاً هزینههای بانکها را از طریق کاهش نیروی انسانی پایین بیاورد، تصور درستی نیست. استفاده از هوش مصنوعی نیازمند سرمایهگذاری است، اما میتواند به بانکها کمک کند مشتریان خود را بهتر بشناسند، خدمات مناسبتری ارائه دهند، درآمدهای خود را افزایش دهند و از این مسیر ارزشآفرینی بیشتری داشته باشند.
در ادامه حبیبالله اژدهاکش، مدیرعامل هلدینگ فنآوران هوشمند بهسازان فردا با اشاره به تغییرات بنیادینی که هوش مصنوعی در فضای کسبوکار ایجاد خواهد کرد، گفت: هوش مصنوعی میتواند مانند تغییرات بزرگ تاریخی، قواعد موفقیت را دگرگون کند؛ بنابراین در کنار فرصتهای قابلتوجه، تهدیدهای بزرگی نیز به همراه دارد و نباید با رویکردی هیجانی با آن مواجه شد.
وی افزود: برای مواجهه صحیح با هوش مصنوعی باید در لایههای مختلف این فناوری شناخت و دانش کافی ایجاد شود و فرصتها و ریسکهای آن بهدرستی مورد بررسی قرار گیرد. نمیتوان صرفاً با ایجاد زیرساختهای فنی یا اجرای چند پروژه، مدعی آمادگی برای ورود به عصر هوش مصنوعی شد.
اژدهاکش با تأکید بر اهمیت زیرساخت در توسعه هوش مصنوعی اظهار کرد: یکی از الزامات اساسی، فراهم کردن زیرساخت مناسب برای پردازش و نگهداری دادههاست. از سوی دیگر، موضوع داده اهمیت بسیار زیادی دارد و سازمانها باید برای حفظ و مدیریت دادههای خود برنامه مشخصی داشته باشند.
مدیرعامل هلدینگ فنآوران هوشمند بهسازان فردا ادامه داد: هوش مصنوعی فناوری کمهزینهای نیست و سرمایهگذاری قابلتوجهی نیاز دارد؛ بنابراین باید مسائلی برای استفاده از هوش مصنوعی انتخاب شوند که حل آنها با این فناوری توجیه اقتصادی و عملیاتی داشته باشد. هوش مصنوعی نیز مانند هر فناوری دیگری تنها یکی از ابزارهای حل مسئله است و نباید برای هر مسئلهای از آن استفاده کرد.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده در بانک ملت گفت: در این بانک، اقدامات ساختاری و اجرایی برای مواجهه با هوش مصنوعی بهصورت همزمان دنبال شده است، یکی از اقدامات ساختاری، تأسیس مؤسسه هوش مصنوعی بانک ملت در دانشگاه تهران است که با مشارکت استادان دانشگاه و مدیران بانک، موضوعات مرتبط با هوش مصنوعی و مسیرهای استفاده از این فناوری در بانک را بررسی میکند.
اژدهاکش افزود: خروجی این همکاری، تدوین سند برنامهریزی استراتژیک بانک ملت در حوزه هوش مصنوعی بوده که قرار است در آینده نزدیک مبنای تعریف و اجرای پروژههای این بانک قرار گیرد.
وی ادامه داد: در سطح هلدینگ نیز سند استراتژی هوش مصنوعی در حال تدوین است تا مسیر فعالیتها و پروژههای مرتبط با این حوزه مشخص شود و اقدامات اجرایی بر اساس یک چارچوب استراتژیک دنبال شود.
مدیرعامل هلدینگ فنآوران هوشمند بهسازان فردا با اشاره به اقدامات اجرایی انجامشده اظهار کرد: در کنار اقدامات ساختاری، برخی پروژههای عملیاتی نیز آغاز شده است؛ از جمله تأسیس یک شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی و توسعه ابزارهای مبتنی بر این فناوری.
وی افزود: یکی از این محصولات، دستیار هوش مصنوعی است که قابلیت انجام برخی عملیات بانکی را دارد. همچنین مرکز تماس بانک به ابزارهای هوش مصنوعی مجهز شده و در حال طی مراحل آزمایشی است. یک اپلیکیشن مبتنی بر چت نیز برای کارکنان توسعه یافته و پروژههای دیگری نیز بهتدریج در حال اجراست.
اژدهاکش تأکید کرد: رویکرد اصلی در این مسیر، حرکت تدریجی و مبتنی بر شناخت است؛ به این معنا که پیش از توسعه گسترده پروژهها، باید فرصتها، هزینهها، محدودیتها و ریسکهای هوش مصنوعی بهدرستی شناخته شود و تصمیمگیری بر مبنای همین ارزیابی صورت گیرد.
وی با اشاره به تفاوت رویکرد کشورها نسبت به هوش مصنوعی گفت: کشورهای مختلف متناسب با شرایط و ظرفیتهای خود، مسیرهای متفاوتی را برای توسعه هوش مصنوعی انتخاب کردهاند. برخی کشورها تمرکز بیشتری بر توسعه فناوری و مدلهای هوش مصنوعی دارند و برخی دیگر بخش قابلتوجهی از ظرفیت خود را به توسعه زیرساختهایی مانند مراکز داده اختصاص دادهاند.
اژدهاکش خاطرنشان کرد: برای بانکها و سازمانها، مهم این است که متناسب با ظرفیتها و نیازهای خود، مسیر مشخصی برای ورود به حوزه هوش مصنوعی طراحی کنند و به جای حرکت هیجانی، بر شناخت عمیق فناوری، مدیریت ریسک، توسعه زیرساخت و انتخاب درست پروژهها تمرکز داشته باشند.
مدیرعامل هلدینگ فنآوران هوشمند بهسازان فردا با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی در کنار فرصتهای گسترده، تهدیدها و چالشهای جدی نیز به همراه دارد، گفت: هوش مصنوعی یک موج بنیادین و تحولآفرین است که نمیتوان با آن مقابله کرد، اما نحوه مواجهه با آن اهمیت زیادی دارد و ورود هیجانی بانکها به این حوزه میتواند هزینههای سنگینی به همراه داشته باشد.
وی با اشاره به ضرورت توجه به زیرساختهای مورد نیاز هوش مصنوعی اظهار کرد: نباید صرفاً تحت تأثیر موج ایجادشده، به سمت سرمایهگذاریهای گسترده در زیرساختهایی مانند مراکز داده حرکت کنیم، در حالی که با محدودیتهایی مانند کمبود انرژی و زیرساخت مواجه هستیم. پیش از هر سرمایهگذاری باید مشخص شود که چه زیرساختی مورد نیاز است و آیا امکان تأمین آن وجود دارد.
اژدهاکش یکی دیگر از چالشهای مهم را مسئله داده دانست و افزود: باید نسبت به حفاظت از دادهها هوشیار باشیم. در حال حاضر شاهد هستیم که در برخی موارد دادهها به سادگی از محیطهای داخلی خارج میشوند، در حالی که خروج و در اختیار قرار گرفتن دادهها میتواند پیامدهای جدی داشته باشد؛ بنابراین در کنار توسعه هوش مصنوعی، باید سازکارهای لازم برای مدیریت و حفاظت از داده نیز ایجاد شود.
مدیرعامل هلدینگ فنآوران هوشمند بهسازان فردا با بیان اینکه تجربه سایر کشورها را نمیتوان بدون توجه به شرایط داخلی در ایران کپی کرد، ادامه داد: بانکهای کشورهای دیگر در محیط متفاوتی فعالیت میکنند و مسائل و زیرساختهای آنها با ایران یکسان نیست؛ بنابراین باید متناسب با شرایط کشور، اکوسیستم و مسیر اختصاصی خود را برای توسعه هوش مصنوعی طراحی کنیم.
وی با اشاره به اقدامات انجامشده برای ایجاد ساختار حکمرانی هوش مصنوعی در بانک ملت گفت: یکی از اقدامات مهم، ایجاد ساختار مشخص برای مدیریت پروژههای هوش مصنوعی است تا این حوزه به شکل متوازن و هدفمند دنبال شود. در همین راستا، شورای مرکزی هوش مصنوعی تشکیل شده که بر پروژههای تعریفشده در این حوزه نظارت میکند.
اژدهاکش تأکید کرد: هر پروژهای که با عنوان هوش مصنوعی تعریف میشود، الزاماً پروژه مناسبی برای اجرا نیست و بانک نباید در همه حوزهها بهصورت همزمان وارد شود. پیش از آغاز هر پروژه باید حداقل دو سؤال اساسی پاسخ داده شود؛ نخست اینکه پروژه از نظر فنی امکانپذیر است و دوم اینکه آیا اجرای آن مسئلهای را برای بانک حل میکند و ارزش مشخصی ایجاد خواهد کرد یا خیر.
وی با اشاره به تعدد پروژههای پیشنهادی در بانک ملت گفت: در حال حاضر بیش از ۷۶ پروژه در حوزههای مختلف شناسایی شده که در حال اولویتبندی هستند تا مشخص شود کدام پروژهها ارزش بیشتری برای بانک ایجاد میکنند و از نظر اجرایی امکانپذیرتر هستند.
مدیرعامل هلدینگ فنآوران هوشمند بهسازان فردا ادامه داد: نباید سراغ پروژههایی برویم که مستلزم سرمایهگذاری بسیار سنگین هستند، اما در نهایت ارزش مشخصی برای بانک ایجاد نمیکنند یا به زیرساختهایی نیاز دارند که امکان تأمین آنها وجود ندارد. مسئله داده نیز در این میان اهمیت زیادی دارد؛ برخی پروژهها به دادههای گسترده و باکیفیت نیاز دارند و باید پیش از آغاز پروژه بررسی شود که آیا داده مورد نیاز در اختیار بانک قرار دارد یا خیر.
وی افزود: بر همین اساس، پروژههای شناساییشده با یک سازکار مشخص غربالگری و اولویتبندی خواهند شد و پس از تعیین اولویت، اجرای آنها بهتدریج آغاز میشود. هدف این است که سرمایهگذاری در هوش مصنوعی به سمت پروژههایی هدایت شود که بیشترین ارزش را برای بانک ایجاد میکنند و امکان اجرای موفق آنها نیز وجود دارد.
اژدهاکش با اشاره به آغاز اجرای برخی پروژههای هوش مصنوعی در بانک ملت و هلدینگ گفت: بخشی از این پروژهها وارد مرحله عملیاتی شدهاند و اجرای سایر پروژهها نیز پس از طی فرآیند اولویتبندی و بررسی امکانپذیری دنبال خواهد شد.
مهدی محمدی، مدیرعامل شرکت ملت ونچرز نیز با اشاره به ضرورت تغییر مدل کسبوکار بانکها در مواجهه با هوش مصنوعی گفت: باید به این سؤال پاسخ داد که آیا بانکداری در افق پنج سال آینده میتواند بدون مدلهای کسبوکار مبتنی بر هوش مصنوعی یا استفاده گسترده از این فناوری در فرایندهای خود ادامه دهد یا خیر.
وی با استناد به مطالعات انجامشده درباره اثر هوش مصنوعی بر صنایع مختلف اظهار کرد: برآورد شده است که هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ میتواند حدود ۱۵.۷ تریلیون دلار اثر اقتصادی بر ۱۳ صنعت داشته باشد که معادل حدود ۱۵ درصد اقتصاد جهانی است. در این میان، بانکداری یکی از سه صنعتی است که بیشترین تأثیر را از هوش مصنوعی خواهد پذیرفت و حدود یک تریلیون دلار از اقتصاد این صنعت تحت تأثیر ارزش افزوده ایجادشده توسط هوش مصنوعی قرار میگیرد.
محمدی افزود: سهم قابل توجهی از این اثرگذاری در بانکداری مربوط به افزایش بهرهوری است و در کنار آن، فشار رقابت نیز بانکها را به سمت استفاده از هوش مصنوعی سوق میدهد. به گفته وی، بخش قابل توجهی از بانکداری خرد در جهان دیگر در اختیار بانکها نیست و شرکتهای فناوری و فینتکها در این حوزه به رقبای جدی تبدیل شدهاند.
مدیرعامل شرکت ملت ونچرز با بیان اینکه هوش مصنوعی در صنعت بانکداری فناوری جدیدی محسوب نمیشود، گفت: بر اساس مطالعهای که روی ۴۵۰ هزار پتنت حوزه بانکداری انجام داده، هوش مصنوعی از سال ۲۰۱۹ وارد مرحله بلوغ چرخه عمر خود در صنعت بانکداری شده است. بسیاری از کاربردهای آن از جمله اعتبارسنجی، احراز هویت و پرداخت هوشمند نیز به مرحله بلوغ رسیدهاند.
وی ادامه داد: بنابراین دیگر نمیتوان تصور کرد که برای ورود به این حوزه فرصت زیادی وجود دارد و میتوان با تأخیر تصمیم گرفت. به اعتقاد محمدی، بانکها باید با سرعت بالا روی سیستمهای داده، آمادهسازی دیتالیک، زیرساخت پردازشی و حکمرانی داده و هوش مصنوعی کار کنند و در حوزههایی که کاربردهای آن در دنیا تثبیت شده است، وارد عمل شوند.
محمدی با اشاره به کاربردهای هوش مصنوعی در احراز هویت و سیستمهای اعتباری اظهار کرد: این فناوری در بسیاری از نقاط دنیا وارد فرایندهای بانکی شده و نمیتوان منتظر ماند تا موجهای فناوری بعداً به بانکها برسند.
وی با اشاره به تغییر رفتار مشتریان و ورود نسل جدید به بازار خدمات مالی گفت: فشار تقاضا، تغییر ذائقه نسل Z، تغییر سبک فناوری و شدت گرفتن رقابت، مدل بانکداری را تغییر داده است. امروز خدمات بانکی به سمت شخصیسازی و ارائه خدمات متناسب با ویژگیهای هر مشتری حرکت کرده و حتی در برخی بازارها، خدمات اعتباری بدون درخواست مستقیم مشتری پیشنهاد میشود.
محمدی افزود: در چنین شرایطی، بانک باید بتواند خدمات شخصیسازیشده ارائه دهد و از مرحله واکنش به نیاز مشتری به مرحله پیشبینی و اقدام برسد. اگر بانکها نتوانند خود را با این تغییرات تطبیق دهند، رقبای جدید از جمله شرکتهای فناوری و فینتکها سهم بازار آنها را خواهند گرفت.
وی در ادامه تأکید کرد: بانکها یا باید با این بازیگران وارد همکاری و اتحاد شوند و آنها را در کنار سیستم بانکی قرار دهند، یا باید خودشان وارد عرصه رقابت با رقبای جدید و چابک شوند؛ در غیر این صورت، ممکن است بخشی از بازار خود را از دست بدهند.
مدیرعامل شرکت ملت ونچرز در ادامه با اشاره به اقدامات انجامشده برای تدوین استراتژی و نقشه راه هوش مصنوعی بانک ملت گفت: حدود هفت تا هشت ماه پیش، با همکاری مؤسسه هوش مصنوعی بانک ملت و دانشگاه تهران، تدوین «استراتژی و نقشه راه هوش مصنوعی بانک ملت» آغاز شد.
وی افزود: در این پروژه، ابتدا یک مطالعه نسبتاً جامع درباره روندهای جهانی و اقداماتی که در سایر کشورها در حوزه هوش مصنوعی در حال انجام است، صورت گرفت و در ادامه تلاش شد نیازها و مسائل کلیدی در داخل بانک ملت شناسایی شود.
محمدی ادامه داد: برای این منظور، ۱۰ کارگروه در بانک تشکیل شد که حوزههای مختلفی از جمله کاربردهای دیجیتال، اعتباری، مالی، سرمایهگذاری، سیستمهای اداری و پشتیبانی، منابع انسانی، فناوری اطلاعات و توسعه نرمافزار را دربرمیگرفت. در این فرایند بیش از ۱۲۰ نفر از مدیران میانی بانک ملت درگیر شدند و برای هر کارگروه نیز حدود ۱۰ تا ۱۵ نفر از مدیران میانی در جلسات و بررسیها مشارکت داشتند.
به گفته وی، نیازهای شناساییشده در این جلسات، پس از طی مجموعهای از فعالیتهای مطالعاتی، به مجموعهای از پروژههای مشخص تبدیل شد و در نهایت بیش از ۷۲ پروژه در چند لاین کسبوکاری تعریف شد.
مدیرعامل شرکت ملت ونچرز گفت: بخشی از این پروژهها مربوط به فرانتآفیس بانک و لایه ارتباط با مشتری است؛ موضوعاتی مانند سرویسهای وامدهی، اعتبارسنجی و مدیریت ثروت در این بخش قرار میگیرند. بخش دیگری نیز به بکآفیس بانک مربوط میشود و موضوعاتی مانند سیستمهای امنیتی و توسعه نرمافزار را شامل میشود.
وی افزود: این پروژهها را در سه فاز کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت تقسیم کردیم. در فاز کوتاهمدت، ۱۵ پروژه اولویتدار مشخص شده که باید در یک بازه زمانی کمتر از یک سال و نیم، یعنی ۱۸ ماه، در بانک ملت آغاز شوند.
محمدی با اشاره به برخی پروژههایی که از هماکنون در بانک ملت آغاز شدهاند، اظهار کرد: برخی از پروژهها همزمان با این فرایند در بانک شروع شدهاند؛ برای مثال در حوزه بانکداری مکالمه اقداماتی انجام شده و پروژه «چت با دانا» نیز در حال اجراست. همچنین سرویسهای پشتیبانی از مشتریان در حال اجرا هستند که سه مورد از این پروژهها در میان همان ۱۵ پروژه اولویتدار قرار دارند.
وی ادامه داد: در حال حاضر سبدی از پروژههای اولویتدار در بانک داریم و تقدم و تأخر اجرای آنها نیز مشخص شده است. برخی از این پروژهها از جنس زیرساخت هستند و باید در اولویت قرار بگیرند؛ برای مثال تجهیز GPU Farm بانک ملت یک پروژه زیرساختی است که باید اجرا شود و هر روز تأخیر در آن، با توجه به شرایط ارزی، میتواند آثار مخربی داشته باشد.
مدیرعامل شرکت ملت ونچرز با اشاره به افزایش هزینه تأمین زیرساختهای پردازشی گفت: اگر پیش از این تصور میکردیم با ۴۰ یا ۵۰ میلیارد تومان یا حتی ۱۰۰ میلیارد تومان میتوان بخشی از این زیرساختها را فراهم کرد، اکنون باید این ارقام را چند برابر کنیم. این موضوع نشان میدهد که در حوزه زیرساخت باید سریع اقدام کرد.
وی تأکید کرد: به همین دلیل است که میگویم در حوزه زیرساخت باید «چشمبسته» حرکت کنیم؛ یعنی برای ایجاد زیرساخت هوش مصنوعی نباید منتظر بمانیم تا همه پروژهها و کاربردها مشخص شوند و سپس اقدام کنیم، بلکه باید هرچه سریعتر زیرساخت لازم را فراهم کنیم.
محمدی افزود: شرایط جهانی نیز اهمیت این موضوع را بیشتر کرده است. حتی تأمینکنندگان GPU نیز بهراحتی این تجهیزات را در اختیار همه قرار نمیدهند و محدودیتها و تحریمهایی در این زمینه وجود دارد؛ بنابراین هر روز تأخیر میتواند هزینه بیشتری به بانک تحمیل کند.
مدیرعامل شرکت ملت ونچرز خاطرنشان کرد: در فاز اول و در همان ۱۸ ماه ابتدایی، باید لایه زیرساختی مورد نیاز را فراهم کنیم و در کنار آن، تعدادی پروژه سریعالاجرا یا «Quick Win» را نیز به نتیجه برسانیم؛ پروژههایی از جنس همان نمونههایی که اشاره کردم تا مسیر استفاده از هوش مصنوعی در سازمان باز شود.
وی تاکید کرد: اگر از همان ابتدا سراغ پروژههای سخت و پیچیده هوش مصنوعی برویم، ممکن است کل پروژه متوقف شود، چراکه پروژههای سخت نیازمند زیرساختهای جدی هستند و اگر زیرساخت فراهم نباشد، اجرای آنها با مشکل مواجه میشود. به همین دلیل ترجیح میدهم در کنار ایجاد زیرساخت، حتماً از پروژههای سریعالاجرا نیز برای باز کردن مسیر هوش مصنوعی در سازمان استفاده کنیم.
بابک نجار اعرابی، عضو هیأت علمی گروه هوش مصنوعی دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر دانشگاه تهران با اشاره به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فرآیندهای تصمیمگیری، گفت: مسیر توسعه هوش مصنوعی به سمتی در حال حرکت است که بخشی از کارکردهای شناختی انسان، از جمله تفکر و تصمیمگیری، به ماشینها واگذار میشود و این تحول میتواند مدل فعالیت بانکها و حتی تعریف مشتری در صنعت بانکداری را تغییر دهد.
وی با اشاره به همکاری دانشگاه تهران و بانک ملت در حوزه هوش مصنوعی و شکلگیری مؤسسه هوش مصنوعی و علوم شناختی، اظهار کرد: در سالهای گذشته فعالیتهای مشترکی میان دانشگاه و بانک انجام شده که نتایج مناسبی به همراه داشته و در نهایت به شکلگیری یک نهاد مشترک در این حوزه منجر شده است.
نجار اعرابی با طرح این پرسش که «اگر دیگر خودمان فکر نکنیم، دنیایی که در آن زندگی خواهیم کرد چگونه خواهد بود؟» افزود: انسانها مجموعهای از کارکردهای شناختی پایه مانند تفکر، یادگیری، حافظه و توجه دارند که بر مبنای آنها مسئله حل و تصمیمگیری میکنند. چالش امروز این است که هوش مصنوعی به تدریج این کارکردهای شناختی را هدف گرفته و به سمتی میرود که انسان به جای تصمیمگیری مستقیم، تصمیم خود را به ماشین واگذار کند.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: این مسئله ارتباط مستقیمی با اقتصاد دارد؛ چراکه اقتصاد چیزی جز مجموعهای از تصمیمها و رفتارهای انسانها در محیط اجتماعی نیست. اگر افراد به تدریج به واگذاری تصمیمهای خود به ماشینها عادت کنند، این تغییر بهطور طبیعی چرخه اقتصادی و رفتار بازیگران آن را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
وی با اشاره به تفاوت شیوه یادگیری انسان و ماشین تصریح کرد: زمانی که یک مسئله را به یک مدل هوش مصنوعی ارائه میکنیم، معمولاً آن را طبقهبندی و دستهبندی کرده و عوامل اصلی را مشخص میکند. در حالی که یادگیری انسان الزاماً به این شکل نیست. بسیاری از اوقات، یادگیری عمیق و شکلگیری خلاقیت زمانی اتفاق میافتد که فرد درگیر مسئله شود، تجربه کند، مسیرهای مختلف را امتحان کند و به راهحلهای جدید برسد.
نجار اعرابی گفت: روشهایی که امروز در تعامل با هوش مصنوعی در پیش گرفتهایم، لزوماً با شیوهای که انسان در فرآیندهای خلاقانه، تصمیمگیری و حل مسئله عمل میکند، یکسان نیست؛ بنابراین باید نسبت به پیامدهای این وابستگی فزاینده به ماشینها توجه داشته باشیم.
وی با بیان اینکه این تحول میتواند صنعت بانکداری را نیز دگرگون کند، توضیح داد: ممکن است بانکها پس از مدتی با شرایطی مواجه شوند که دیگر صرفاً به انسانها خدمات ارائه نمیکنند، بلکه به ماشینها خدمات میدهند. در چنین شرایطی، فردی که بانک قصد دارد او را برای سپردهگذاری یا سرمایهگذاری متقاعد کند، ممکن است دیگر یک انسان نباشد، بلکه یک سامانه یا عامل هوشمند باشد که به جای انسان تصمیم میگیرد.
این استاد دانشگاه تهران ادامه داد: در این وضعیت، حتی نوع رابطه بانک با مشتری نیز تغییر میکند. ماشینها برخی از محدودیتهای شناختی، عاطفی و رفتاری انسان را ندارند و بنابراین منطق تصمیمگیری آنها میتواند با منطق تصمیمگیری انسان متفاوت باشد. در نتیجه بانک باید خود را برای تعامل با مشتریانی آماده کند که ممکن است بخشی از تصمیمهای مالی خود را به عاملهای هوشمند واگذار کرده باشند.
وی تأکید کرد: این تحول صرفاً یک سناریوی فرضی نیست و نشانههای آن در حال شکلگیری است؛ بنابراین نظام بانکی باید فراتر از هوشمندسازی فرآیندهای داخلی به این پرسش توجه کند که با تغییر ماهیت مشتری و تصمیمگیرنده در اقتصاد، مدل بانکداری نیز چگونه باید تغییر کند.
نجار اعرابی با اشاره به تغییر الگوی تبلیغات در عصر هوش مصنوعی گفت: امروز بانکها و کسبوکارها برای جلب توجه انسانها تلاش میکنند، اما اگر در آینده عاملهای هوشمند به جای انسانها بخش مهمی از تصمیمهای اقتصادی را اتخاذ کنند، شیوه تبلیغات و بازاریابی نیز باید تغییر کند. دیگر مسئله صرفاً جلب توجه انسان نیست، بلکه باید دید چگونه میتوان یک عامل هوشمند را تحت تأثیر قرار داد و چه عواملی در تصمیم آن نقش دارند.
وی با اشاره به مباحث مطرحشده درباره مشاغلی که در عصر هوش مصنوعی باید برای انسانها حفظ شوند، گفت: یکی از پرسشهای اساسی برای صنعت بانکداری این است که آیا در این صنعت نیز مشاغل یا کارکردهایی وجود دارد که باید به عنوان «شغل انسانی» حفظ شوند و نباید به ماشین واگذار شوند، یا اینکه در نهایت با صنعتی مواجه خواهیم شد که تمام فرآیندهای آن توسط سامانههای هوش مصنوعی و رباتیک انجام میشود؛ بهگونهای که یک گروه از ماشینها به گروه دیگری از ماشینها خدمات مالی ارائه میکنند.
عضو هیأت علمی گروه هوش مصنوعی دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر دانشگاه تهران در ادامه این نشست با اشاره به وضعیت آمادگی کشور در حوزه هوش مصنوعی گفت: ارزیابیهای انجامشده نشان میدهد یکی از مشکلات بنیادی کشور، پایین بودن سرمایهگذاری در زیرساختهای این حوزه است و از این نظر فاصله قابل توجهی حتی با برخی کشورهای منطقه داریم.
وی افزود: در حوزه نیروی انسانی وضعیت کشور نسبتاً مناسب است و متخصصانی در این زمینه وجود دارند که میتوانند در توسعه هوش مصنوعی نقشآفرین باشند؛ بنابراین حفظ و نگهداشت نیروی انسانی متخصص یکی از الزامات مهم در این مسیر است.
نجار اعرابی با اشاره به ارزیابیهای انجامشده درباره آمادگی کشورها در حوزه هوش مصنوعی اظهار کرد: بررسی شاخصهای بینالمللی میتواند تصویر مناسبی از وضعیت کشور در حوزههای مختلف ارائه دهد و نشان میدهد که در کنار ضعفهای زیرساختی، ظرفیت نیروی انسانی همچنان یکی از نقاط قوت ایران است.
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران بر ضرورت چابکی سازمانها در مواجهه با تحولات سریع فناوری تأکید کرد و گفت: در شرایطی که محیط کسبوکار و فناوری به سرعت در حال تغییر است، برنامهریزی راهبردی نباید به یک برنامه ثابت و بلندمدت تبدیل شود. سازمانها باید بهطور مستمر بازار را رصد کنند و ببینند اقدامات انجامشده تا چه اندازه با اهداف مورد نظر منطبق بوده است.
وی با اشاره به تجربه شرکتهایی مانند نوکیا افزود: یکی از دلایل شکست برخی شرکتهای بزرگ، ناتوانی در رصد بهموقع تغییرات بازار و تطبیق با شرایط جدید بوده است. در حوزه هوش مصنوعی نیز هیچ سازمانی نمیتواند با اطمینان بگوید که پنج سال آینده دقیقاً در چه شرایطی قرار خواهد داشت.
نجار اعرابی ادامه داد: بانکها نیز باید همین رویکرد را دنبال کنند؛ یعنی در کنار داشتن چشمانداز و برنامه، امکان اصلاح مسیر و واکنش سریع به تحولات را حفظ کنند. بانک ملت نیز با اجرای پروژهها در بازههای کوتاهتر و حرکت مرحلهای در این مسیر، میتواند امکان تطبیق خود را با تغییرات سریع حوزه هوش مصنوعی افزایش دهد.
وی تأکید کرد: در عصر هوش مصنوعی، موفقیت صرفاً به داشتن فناوری یا سرمایهگذاری بیشتر وابسته نیست، بلکه سازمانی موفقتر خواهد بود که بتواند تغییرات محیط را سریعتر شناسایی کند، از نتایج اقدامات خود بازخورد بگیرد و متناسب با شرایط، مسیر خود را اصلاح کند.
