جنگ شیوخ نفتی
به گزارش خبرنگار ایبنا، حملات آمریکا و اسرائیل به پتروشیمیهای کشور ۸۰ درصد ظرفیت موجود را متوقف کرد. این عدد به معنی ماهانه یک میلیارد دلار عدم النفع حاصل از توقف تولید است. در حالت خوشبینانه خسارت انباشته در یک سال از ۲۲ تا ۲۷میلیارد دلار برآورد میشود. سه مرحله حمله به قلب انرژی کشور اتفاق افتاد که بزرگترین مجتمعهای پتروشیمی ایران که در عسلویه و ماهشهر قرار داشتند با اخلال در تولید مواجه شدند.
پس از حمله اولیه به منطقه عسلویه در حمله دوم، بخش برق و قسمتی از مجموعه ماهشهر هدف قرار گرفت در جریان این حمله حدود ۱۷۵۰ مگاوات ظرفیت تولید برق از مدار خارج شد، ساعتی سه هزار تن تولید بخار صنعتی متوقف شد و در نتیجه برق تمامی پتروشیمیهای منطقه ماهشهر قطع شد. در ادامه حملات واحدهای یوتیلیتی عسلویه یعنی شرکت مبین انرژی که همتای بفجر در ماهشهر است نیز نشانه گرفته شد. مبین انرژی خلیج فارس با ظرفیت تولید حدود ۳۵۰۰ مگاوات برق و بیش از پنج هزار تن در ساعت بخار صنعتی، انرژی پتروشیمی جم، پارس، تبریز، فناوران، اروند، خارک و دهها واحد دیگر را در منطقه ویژه اقتصادی پارس جنوبی تامین میکند. طبق برآوردی که وزارت نفت از خسارت به توربینهای دو شرکت بفجر و مبین ارائه کرده هر یک از واحدها ۱.۸ میلیارد دلار خسارت دیدهاند. پس از خروج همزمان بفجر و مبین از مدار، صنعت پتروشیمی اکنون با توقف بیش از ۸۰ درصد از ظرفیت تولید مواجه است.
ارزآوری ۱۶ تا ۲۰ میلیارد دلاری فعلا از دسترس خارج است
ظرفیت تولید اسمی پتروشیمیهای کشور با احتساب خوراک مصرفی بین واحدی ۹۴ میلیون تن گزارش میشد. این ظرفیت تا ۲۵ درصد به دلیل کمبود خوراک گاز و میعانات، افت داشته و نهایتا چیزی که سال گذشته تولید شده بود بین ۷۰ تا ۷۵ میلیون تن بود. از این میزان دو سوم در داخل کشور مورد استفاده قرار میگرفت و یک سوم صادر میشد و کل ارزآوری صنایع پتروشیمی ۱۶ تا ۲۰ میلیارد دلار برآورد میشد.
ماهشهر شریان حیاتی صادرات غیرنفتی ایران ۲.۶ هزار هکتار در ساحل خلیج فارس خودنمایی میکند، در استان خوزستان. ماهشهر، پتروشیمی بندر امام با ظرفیت اسمی ۶۵۵۵ هزار تن، پتروشیمی مارون با ۴۶۵۵ هزار تن، پتروشیمی بوعلی سینا با ۱۷۴۰هزار تن و پتروشیمی تندگویان با ۱۵۸۸هزار تن را در خود جای داده است. مجتمعهای پتروشیمی لاله، رجال و تخت جمشید هم در همین منطقه قرار دارند که همگی در ۱۵ فروردین آسیب دیدند.
بوشهر هم ۳۰ هزار از خاک خود را با نام عسلویه به رخ میکشد. اما در جنگ اخیر به قلب تپنده انرژی کشور هم صدمات جدی وارد شد و مبین انرژی خلیج فارس و دماوند انرژی آسیب دیدند و تولید ۵ هزار تن بخار در عسلویه متوقف شد. جم، پردیس، نوری، پارس، آریاساسول، زاگرس، بوشهر، مبین و دماوند انرژی مهمترین پتروشیمیهای این منطقه هستند.
خساراتی که به پتروشیمیها وارد شد، شرکتهای بورسی این حوزه را متاثر کرده است. شرکتهایی که ارزش بازار آنها به ۱.۵ هزار هزار میلیارد تومان میرسید حالا منتظر افت ارزش سهام و روزهای سخت هستند.
در مرحله آورابرداری هستیم
محمدصادق مهرجو کارشناس ارشد انرژی در گفتوگو با ایبنا با بیان اینکه برآورد هزینه کردن در بخش تولید با حوزه ساختمان متفاوت است اظهار کرد: تا جایی که اطلاع دارم هنوز پتروشیمیهای ماهشهر در مرحله آواربرداری است. خطوط لوله در حوزه انرژی به یکدیگر متصل است و اینگونه نیست که اگر یک خط لوله آسیب دید Rate Off شود یا آن را از دور خارج کنند. در صنعت نفت اگر در ساختمانی که فعل و انفعال شیمیایی انجام میشود مانند کرکینگ یا جداسازی حتی یک ترکش ریز نیز اصابت کند تمام فعالیتها به هم میریزد و نمیتوان با بازسازی یک قسمت، فعالیتها را دوباره از نو شروع کرد.
به گفته او در جنگ اخیر واحدهایی بیشتر مورد اصابت قرار گرفته که اصطلاحا به آن یوتیلیتی یا واحد آب بخار گفته میشود. این واحدها تامین کننده انرژی و بخار مورد نیاز پتروشیمی هاست. هرچند در بیشتر موارد خود پتروشیمیها هدف قرار نگرفته ولی با از دست رفتن واحدهای آب بخار، کل فعالیت زنجیره متوقف شده است؛ بنابراین ابتدا باید واحدها آواربرداری شود. پس از کلیر شدن لازم است بازرسی فنی صورت گیرد و تمام اجزای یک تجهیز و نحوه بازگشت آن به مدار تولید بازبینی شود تا مشخص شود که چه مقدار هزینه و زمان برای بازگشت پتروشیمیها به تولید باید صرف شود. این فرآیند زمان زیادی خواهد برد و گمان نمیکنم تا دو سه ماه آینده بتوان تخمین دقیقی از میزان خسارت به صنعت پتروشیمی داشت. باید این نکته را نیز اضافه کرد که در بخش پتروشیمی و پالایشگاهی ابتدا واحدهایی در اولویت بازرسی و ترمیم قرار میگیرند که نیاز کشور به تولیدات آنها درجه اهمیت بیشتری دارد؛ لذا به نظر میرسد پالایشگاههای ۵ و ۶ در عسلویه در ابتدای لیست اولویتبندی باشد چرا که ما به گاز در زمستان نیاز بالایی داریم و این بخش اهمیت زیادی برای بازسازی دارد.
مهرجو متذکر شد: عمده حملهها چه در پتروشیمیهای ماهشهر که از خوراک مایع استفاده میکنند و چه در عسلویه به واحدهای یوتیلیتی یا آب بخار صورت گرفته است. معمولا هرچند کارخانه در یک مکان از یک تجهیزات واحد برای تامین آب و بخار و ابزار هوا دقیق استفاده میکنند. به این ترتیب با هدف قرار دادن این واحدها، تولید کارخانجات کل منطقه از دسترس خارج شده است. به طور مثال با وجود اینکه پتروشیمی بندر امام و بوعلی هدف قرار نگرفتند ولی فعالیت آنها متوقف شد. تمرکز حملات هم روی محصولات با استفاده چندگانه بود. این واحدها با این توجیه که تامین کننده سوخت موشک هستند مورد حمله قرار گرفتند.
این کارشناس انرژی یادآور شد: در منطقه عسلویه بیشترین تعداد کارخانجات پتروشیمی را داریم که چیزی نزدیک به ۳۰ کارخانه است. در ماهشهر نیز چندین واحد پتروشیمی مستقر است. هرچند پتروشیمیهای دیگر که در شهرها و نقاط دیگر هم هستند مورد اصابت قرار گرفتند ولی تمرکز در مناطق با تعداد زیاد کارخانجات بوده است. همچنین واحدهای در برنامه هدف گیری آنها قرار گرفته که تامین کننده پلاستیک بودند. تولید پروپیلن، مواد اولیه مربوط به PVC و محصولات صادراتی مثل متانول، اوره و آمونیاک تحت تاثیر این اتفاق قرار گرفتهاند.
صادرات متوقف شد
او تاکید کرد: در حال حاضر مزیت صادراتی ایران در این بخش تا مدتی به طور کامل از دست رفته است و ممنوعیت صادرات برخی از اقلام پتروشیمی هم اکنون ابلاغ شده است. همچنین صنایع پایین دستی با کمبود مواد اولیه مواجه هستند. به تبع این اتفاق با کاهش شدید ارزش سهام پتروشیمیها در بورس نیز مواجه میشویم.
با کاهش عرضه محصولاتی که پیش از این خودتامین بودیم، افزایش قیمت واضحی در سبد خوراک صنایع پایین دستی خواهیم داشت. به نظر میرسد دست کم ۶۰ درصد تورم در خوراک این کارخانجات داشته باشیم که این مساله قیمت تولیدات را تا ۲ برابر افزایش خواهد داد. در این شرایط احتمال کاهش ظرفیت کارخانجات تولیدی تا ۵۰ درصد وجود دارد. اما تلاش این است که اکثر صنایع، فعال نگاه داشته شود تا بازسازیها آغاز شود و بتوانیم میزان عرضه را به مقدار پیش از جنگ بازگردانیم.
مهرجو خاطرنشان کرد: پیش از جنگ ظرفیت تولید اسمی پتروشیمی ۹۴ میلیون تن بود که البته شامل خوراک بین واحدی نیز میشود. این ظرفیت تا ۲۵ درصد به دلیل کمبود خوراک گاز و میعانات، افت داشته و نهایتا چیزی که سال گذشته تولید شده بود بین ۷۰ تا ۷۵ میلیون تن بوده است. از این میزان دو سوم در داخل کشور مورد استفاده قرار میگرفت و یک سوم صادر میشد و کل ارزآوری صنایع پتروشیمی در بهترین حالت ۱۶ تا ۲۰ میلیارد دلار بوده است.
